II. Mehmed (Fatih Sultan Mehmed): İstanbul'u alan ve Kayser-i Rûm unvanını kullanan padişah

Yedinci padişah

II. Mehmed, bilinen adıyla Fatih Sultan Mehmed, Türkçe Vikipedi'ye göre 30 Mart 1432'de Edirne'de doğdu ve 3 Mayıs 1481'de Gebze yakınlarındaki ordugâhında öldü. Osmanlı Devleti'nin yedinci padişahıdır. İlk kez 1444–1446 yılları arasında kısa bir süre, ikinci kez 1451'den ölümüne kadar otuz yıl hüküm sürdü. 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u alarak Doğu romaRoma (Bizans) İmparatorluğu'na son verdi ve bu fetihten sonra "Fatih" (fetheden) unvanıyla anıldı. Birçok tarihçi bu olayı Orta Çağ'ın sonu ve Yeni Çağ'ın başlangıcı olarak kabul eder.

Doğumu ve şehzadeliği

Türkçe Vikipedi'ye göre Mehmed, hicrî takvime göre 27 Receb 835 (30 Mart 1432) günü, devletin başkenti Edirne'de, II. Murad'ın dördüncü oğlu olarak doğdu. Annesi Hüma Hatun'dur. Franz Babinger, Lord Kinross ve Halil İnalcık gibi tarihçiler annesinin gayrimüslim kökenli bir cariye olduğu görüşündedir. Mehmed, dönemin önde gelen âlimlerinden felsefe, hadis, tefsir, fıkıh, kelâm, tarih, geometri ve matematik dersleri aldı. Hocaları arasında Molla Gürani ve Akşemseddin anılır.

Ağabeyleri Ahmed ve Alaeddin Ali'nin erken ölümleri sonucu tahtın tek varisi oldu. Halil İnalcık'a göre Mehmed, 1443 baharında on iki yaşındayken iki lalası ile birlikte Manisa'ya, Saruhan sancağına vali olarak gönderildi. Türkçe Vikipedi, daha önce altı yaşında Amasya'ya gönderildiğine dair anlatının İnalcık tarafından şüpheli bulunduğunu belirtir.

İlk saltanat ve geri çekiliş

II. Murad, 1444 yazında Edirne-Segedin barışının ve Karamanoğulları ile yapılan anlaşmanın ardından tahtı on iki yaşındaki Mehmed'e bıraktı. Türkçe Vikipedi, Murad'ın Ağustos 1444'te Mihaliç'te yeniçeri ağası Hızır Ağa ve diğer beylere tahttan oğlu lehine çekildiğini duyurduğunu yazar. Ancak Osmanlı tahtına çocuk yaştaki birinin geçtiğini öğrenen Avrupa devletleri yeniden saldırıya geçti. Veziriazam Çandarlı Halil Paşa'nın çabasıyla II. Murad ordunun başına döndü ve Varna'da haçlı ordusunu yendi. 1446'da patlak veren yeniçeri ayaklanmasının ardından Murad yeniden tahta çıktı. Tahttan indirilen Mehmed, gönderildiği Saruhan sancağında kendi tuğrasını çekip adına para bastırarak bağımsız bir hükümdar gibi davrandı ve resmî yazışmalarda "Sultan" unvanını kullandı.

İkinci kez tahta çıkış

II. Murad, 3 Şubat 1451'de Edirne'de öldü. Türkçe Vikipedi'ye göre Mehmed, babasının ölüm haberini Çandarlı Halil Paşa'nın özel ulakla Manisa'ya gönderdiği mektupla aldı. Anlatılana göre "Beni seven ardımdan gelsin!" diyerek yola çıktı ve 18 Şubat 1451 (8 Muharrem 855) günü Edirne'de ikinci kez tahta çıktı. Çandarlı Halil Paşa'yı sadrazamlık makamında tuttu, İshak Paşa'yı Anadolu beylerbeyi yaptı ve babasının cenazesine eşlik etmek üzere Bursa'ya gönderdi. Tahta çıkışından sonra küçük kardeşi Ahmed'in öldürülmesi, Osmanlı'da sonradan kanunnamede de yer alacak olan kardeş katli uygulamasının erken örneklerinden biri olarak anılır.

İstanbul'un fethi ve Kayser-i Rûm

Mehmed, tahta çıktıktan sonra donanmayı güçlendirmeye öncelik verdi ve İstanbul kuşatmasına hazırlandı. 1452'de Boğaz'ın Avrupa yakasında Rumeli Hisarı'nı yaptırdı. 29 Mayıs 1453'te, yirmi bir yaşındayken kenti aldı. Türkçe Vikipedi'ye göre fetihten sonra şehrin en büyük mabedi Ayasofya'ya giderek burada toplanmış halka ve din adamlarına güvenliklerinin sağlanacağı güvencesini verdi. Ortodoks Kilisesi'nin başına Gennadios Skolarios'u patrik olarak atadı.

Fatih, İstanbul'u fethettikten sonra kendisini Roma İmparatorluğu'nun mirasçısı olarak gördü ve "Kayser-i Rûm", yani Roma İmparatoru unvanını kullandı. Türkçe Vikipedi, 1481'de İtalyan sanatçı Costanzo da Ferrara'ya yaptırılan ve bugün dünyada yalnızca dört örneği bulunan bir madalyonu anar. Fatih ayrıca "Sultanü'l-Berreyn ve Hakanü'l-Bahreyn" (iki karanın sultanı ve iki denizin hakanı) unvanını kullandı; burada iki kara Anadolu ve Rumeli, iki deniz ise Akdeniz ve Karadeniz'dir. Batı'da "Grand Turco" (Büyük Türk) adıyla anıldı; şiirlerinde "Avni" mahlasını kullandı.

Fetihler

Türkçe Vikipedi'ye göre Fatih, İstanbul'dan sonra 1460'ta Mora Despotluğu'nu, 1461'de Trabzon İmparatorluğu'nu alarak Bizans'ın son iki siyasi kalıntısını da egemenliği altına aldı. 1473'te Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ı Otlukbeli'nde yenerek doğu sınırını güvenceye aldı. Karaman ve çevresi, Sırbistan, Eflak, Midilli, Bosna, Arnavutluk ve Kırım bölgelerini Osmanlı'ya kattı. Venedik ile 1463–1479 yılları arasında uzun bir savaş yaptı. Saltanatının sonunda Gedik Ahmed Paşa komutasındaki bir kuvvet 1480'de güney İtalya'daki Otranto'yu aldı; Rodos kuşatması ise başarısız oldu.

Kent ve devlet

Fatih, İstanbul'u bir imparatorluk başkentine dönüştürmek için kapsamlı bir yeniden yapılanma programı uyguladı. Boşalan kente Anadolu'dan ve Balkanlar'dan Müslüman, Hristiyan ve Yahudi nüfus yerleştirildi. 1463–1470 yıllarında yapılan Fatih Külliyesi, medreseleri, imareti ve darüşşifasıyla kentin yeni merkezi oldu. Topkapı Sarayı'nın yapımına 1460'larda başlandı. Fatih, Çandarlı Halil Paşa'yı fetihten kısa süre sonra idam ettirdi ve yerine devşirme kökenli vezirleri getirdi; bu değişiklik, devlet yönetiminde eski Türk ailelerinin yerine devşirme kökenli kapıkulu yöneticilerin ağırlık kazanmasının başlangıcı olarak görülür.

Ölümü

Türkçe Vikipedi'ye göre Fatih, 1481 ilkbaharında Anadolu'ya doğru yeni bir sefere çıktı; yolculuğun başında hastalandı ve 3 Mayıs 1481'de Gebze yakınlarındaki ordugâhında, kırk dokuz yaşında öldü. Cenazesi, oğulları Bayezid ile Cem arasındaki taht mücadelesi sırasında çıkan karışıklık nedeniyle on dokuz gün sonra Fatih Camii'ndeki türbesine defnedildi. Ölümünün nedeni üzerine zehirlenme iddiaları da ileri sürülmüştür; tarihçilerin bir kısmı ise ölümü gut ve benzeri bir hastalığa bağlar.

Tarihteki yeri

II. Mehmed, İstanbul'un fethiyle Osmanlı'yı bir beylikten iki kıtaya yayılan bir imparatorluğa dönüştüren padişahtır. Kendisini Roma mirasının sürdürücüsü olarak görmesi, kurduğu merkezî devlet düzeni ve İstanbul'u yeniden canlandırma programı, sonraki yüzyılların Osmanlı yapısını belirledi. Avrupa'da korkuyla, Osmanlı ve Türk tarihinde ise hayranlıkla anılan Fatih, her iki tarih yazımında da Osmanlı tarihinin en çok tartışılan ve incelenen hükümdarlarından biridir.

Kaynaklar hakkında

Konu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Mehmed II maddesi, Türkçe Vikipedi'nin II. Mehmed maddesi ve İngilizce Wikipedia'nın Mehmed II maddesine dayanır. Rivayetler ve tartışmalı konular dikkat kutusunda belirtilmiştir.