Akkoyunlular

Akkoyunlular veya Akkoyunlu Devleti (Farsça: آغ قویونلو veya آق قوینلو, Osmanlıca: آق قوينلى), 1378-1508 yılları arasında Doğu Anadolu, Azerbaycan, Ermenistan, Batı İran ve Irak topraklarında hüküm süren Türkmen devletidir. Devleti resmî bir siyasi birlik haline getiren ve Diyarbakır'ı merkez yapan Kara Yülük Osman Bey'dir. Oğuzların Bayındır boyu önderliğinde kurulan devlet, çağdaş İslami kaynaklarda hanedanın kökenine atıfla Bayındıriyye veya Devlet-i Bayındıriyye olarak da adlandırılmaktadır. Akkoyunlular, Azerbaycan halkının oluşumunda önemli bir rol oynamasının yanı sıra Azerbaycan devletçilik tarihinde de önemli yere sahiptir.

Devlet, en parlak ve geniş dönemini 15. yüzyılın ikinci yarısında Uzun Hasan liderliğinde yaşadı. Bu dönemde ezeli rakipleri olan Karakoyunlu Devleti ortadan kaldırıldı, Timurlular mağlup edildi ve devletin merkezi Diyarbakır'dan Tebriz'e taşındı. Sınırlarını Doğu Anadolu'dan İran'ın içlerine ve Basra Körfezi'ne kadar genişleterek bir imparatorluğa dönüşen Akkoyunlular, Osmanlı İmparatorluğu'nun doğuya yayılmasını engellemek amacıyla Venedik Cumhuriyeti ve Trabzon İmparatorluğu gibi dönemin batılı güçleriyle kapsamlı siyasi ve askeri ittifaklar kurdu.

Akkoyunluların yükselişi, 1473 yılında Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmed'e karşı kaybedilen Otlukbeli Muharebesi ile büyük bir darbe aldı. Ateşli silah teknolojisine sahip Osmanlı ordusu karşısında alınan bu ağır yenilgi ve Uzun Hasan'ın ölümünün ardından başlayan taht kavgaları, devleti kaçınılmaz bir gerileme sürecine soktu. Merkezi otoritenin zayıflamasını fırsat bilen Şah İsmail, 1501 yılında Akkoyunluları Tebriz'den çıkardı ve 1508 yılında son Akkoyunlu kollarını da ortadan kaldırarak bu topraklar üzerinde Safevî Devleti'ni kurdu.