Şeyh Bedreddin

Şeyh Bedreddin Mahmud, Bedreddin Simâvî veya Simavnalı Bedreddin (1359, Simavna - 18 Aralık 1420, Serez), 14. ve 15. yüzyıllarda yaşamış bir Osmanlı kazaskeri, filozof, fıkıh alimi ve Vahdet-i Vücud ekolüne bağlı mutasavvıftır. Dönemin önemli ilim merkezlerinde din ve hukuk eğitimi alan Bedreddin, Yıldırım Bayezid'in oğulları arasındaki taht mücadeleleri sırasında Edirne'de hükümdarlığını ilan eden Şehzade Musa Çelebi'nin kazaskerliği görevini üstlenerek devlet yönetiminde yer aldı.

Çelebi Mehmed'in taht mücadelesini kazanıp devlet otoritesini yeniden sağlamasının ardından Şeyh Bedreddin kazaskerlik görevinden uzaklaştırıldı ve İznik'te zorunlu ikamete tabi tutuldu. Bu dönemde Bedreddin'in öğretilerinden yola çıkan müritleri Börklüce Mustafa Aydın ve Karaburun'da, Torlak Kemal ise Manisa'da Osmanlı idaresine karşı sosyo-ekonomik temelli halk hareketleri başlattı. Bu süreçte İznik'ten kaçarak Karadeniz üzerinden Rumeli'ye geçen Şeyh Bedreddin, Deliorman bölgesinde merkezi yönetime karşı bir ayaklanma örgütledi, ancak Osmanlı ordusu tarafından yakalanarak 1420 yılında Serez'de kurulan mahkemenin kararıyla idam edildi.

Şeyh Bedreddin'in fıkıh alanındaki kaynak eserleri İslam hukuku çevrelerinde uzun süre kabul gördü, tasavvufi görüşlerini içeren Vâridât adlı eseri ise simgesel ve batıni yorumları sebebiyle tartışmalara yol açtı. Tarih yazımında, dönemin bazı kroniklerinde hareketine atfedilen radikal ortak mülkiyet iddiaları modern akademik araştırmalar tarafından pratik köylü talepleri veya muhalif söylemler olarak değerlendirilmektedir. Buna karşın hareket, 20. yüzyıldan itibaren tarihsel materyalist bir çerçevede yeniden yorumlandı; başta Nâzım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı olmak üzere modern edebi ve siyasi çalışmalar neticesinde, günümüz sosyalist literatüründe antifeodal direnişin ve toplumsal eşitlik arayışının tarihsel bir sembolü haline geldi.