E15 denizaltısı Kepez Burnu'nda karaya oturuyor (17 Nisan 1915): Dardanos Tabyası önünde

Marmara'ya geçemeyen denizaltı

Çanakkale Savaşı'nda İtilaf denizaltıları Boğaz'ı geçip Marmara'ya girerek Osmanlı deniz ulaşımını kesmeye çalıştı. Bu girişimlerin ilk büyük kayıplarından biri, Gelibolu çıkarmalarından sekiz gün önce yaşandı. 17 Nisan 1915 sabahı İngiliz E15 denizaltısı Boğaz'ın akıntısına kapılarak Kepez Burnu'nda, Dardanos Tabyası'nın toplarının hemen altında karaya oturdu. Komutanı ve altı denizci öldü, kalan mürettebat esir alındı. İngilizler denizaltının Osmanlı ve Alman ekiplerinin eline geçmemesi için iki gün boyunca türlü yollar denedi. Bu konu, Türkçe Vikipedi'nin HMS E15 maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın HMS E15 maddesine dayanır.

E sınıfı bir denizaltı

İngilizce maddeye göre E15, Kraliyet Donanması'nın E sınıfı denizaltılarından biriydi ve 1914'te hizmete girdi. Su üstünde 662, su altında 807 uzun ton deplasmanı vardı; boyu yaklaşık 55 metreydi. İki dizel motor ve iki elektrik motoruyla su üstünde 16, su altında 10 deniz mili hız yapabiliyordu. Beş torpido kovanı taşıyor, toplam 10 torpido alabiliyordu. Mürettebatı üç subay ve 28 erden oluşuyordu. Madde, E15'in Çanakkale harekâtı için Malta tersanesinde kulesinin önüne 12 librelik bir top eklendiğini de yazar.

Boğaz'ın iki akıntısı

E15, binbaşı Theodore S. Brodie komutasında Mondros'taki üsten Marmara'ya geçmek ve orada karakol görevi yapmak üzere yola çıktı. Türkçe madde, Boğaz'ın sularını şöyle açıklar: Dipteki akıntı Ege'den Marmara'ya doğru akar ve daha tuzludur; yüzeydeki akıntı ise ters yönde ve daha az tuzludur. Soğanlıdere açıklarında dalışa geçen denizaltı dip akıntısında ilerledi, Kepez Burnu yakınında yüzey akıntısına girdi. Daha az yoğun suda "ağırlaşan" tekne derine indi, akıntıyla sürüklendi ve eğimli dip kumlarına çarptı.

İngilizce madde de denizaltının fazla derine dalarak sert akıntıya kapıldığını ve Kepez Burnu yakınında, Boğaz'ın yaklaşık 16 kilometre içinde, Dardanos Tabyası'nın topları altında karaya oturduğunu yazar. Kulesi ve gövdesinin bir kısmı tabyadan görüldü ve bataryalar hemen ateş açtı.

Dardanos'un topları altında

Türkçe maddeye göre ilk mermilerden biri kuleye isabet etti ve o sırada kulede bulunan komutan Brodie bir şarapnelle öldü. Kontrol odasına hızla deniz suyu doldu; su bataryalara ulaşınca açığa çıkan klor gazı mürettebattan altı kişinin ölümüne yol açtı. Dolan su denizaltının iyice karaya oturmasına neden oldu ve tekneyi yüzdürmek olanaksız hâle geldi. İngilizce madde, kalan mürettebatın tekneyi terk etmek zorunda kalarak teslim olduğunu, İstanbul yakınındaki bir esir kampına götürüldüğünü ve bunlardan altısının sonradan öldüğünü belirtir.

Denizaltıyı yok etme çabaları

İngilizler denizaltının Osmanlıların eline geçmesini önlemek için onu imha etmeye karar verdi. İngilizce maddeye göre karaya oturan tekneyi İngiliz deniz hava servisi uçakları fark edip denizaltıların ana gemisi Hindu Kush'a bildirdi. Önce B6 denizaltısı torpido attı, ama ıskaladı. Gece Grampus ve Scorpion muhripleri Boğaz'a girip denizaltıyı aradı, bulamadı. Madde, Scorpion'ın komutanının İkinci Dünya Savaşı'nda İngiliz Akdeniz Filosu'nu yönetecek olan A. B. Cunningham olduğunu not eder. Ertesi sabah B11 yoğun sis yüzünden denizaltıyı bulamadı. Ardından Triumph ve Majestic zırhlıları gönderildi, fakat kıyı bataryalarının yoğun ateşi yüzünden yaklaşamayıp çekildi. Deniz uçaklarıyla bombalama girişimi de sonuç vermedi.

İşkampavya baskını

Son girişim 18 Nisan gecesi yapıldı. Triumph ve Majestic'ten birer işkampavyaya ikişer adet 356 mm'lik torpido yerleştirildi. İngilizce maddeye göre Triumph'un teknesini Vengeance'tan gönüllü olarak gelen yüzbaşı Eric Robinson, Majestic'in teknesini yüzbaşı Claud Herbert Godwin yönetiyordu. Saat 22.00 sularında yola çıkan tekneler Boğaz'da yaklaşık 7 mil ilerledikten sonra ışıldaklarla fark edildi ve iki kıyıdan ateş altına alındı.

Türkçe maddeye göre Majestic'in işkampavyası torpido atacak zamanı buldu; ilk torpido hedefe ulaşmadı, ikincisi kulenin hemen önüne düştü. İngilizce madde ikinci torpidonun kulenin önünde, su hattının epey altında isabet ettiğini yazar. Bu sırada bir mermi işkampavyanın kıç tarafına isabet etti. Triumph'un teknesi yanaşarak öbür teknenin personelini aldı ve fark edilmeden geri döndü; Osmanlı topçuları sürüklenen boş tekneye ateş etmeyi sürdürdü. İngilizce Majestic maddesi de Majestic'in teknesinin çekilirken kıyı bataryalarınca batırıldığını yazar.

Sonrası

İngilizce maddeye göre bu baskından sonra Godwin'e DSO, iki subaya DSC, gönüllü mürettebatın geri kalanına DSM verildi; Robinson ise özel kararla binbaşılığa terfi ettirildi. E15'in enkazı Kepez Burnu açığında yaklaşık 8 metre derinlikte kaldı. Brodie ve bazı mürettebatın cesetleri önce yakındaki bir sahile gömüldü, sonra Çanakkale'deki Konsolosluk Mezarlığı'na nakledildi.

Kaynaklar hakkında

Kaynaklar hakkında: İngilizce madde, Kraliyet Donanması Denizaltı Müzesi'nin 1904'ten günümüze denizaltı kayıpları listesine ve Brodie hakkındaki The Dreadnought Project sayfasına bağlantı verir. Türkçe madde, olayı Osmanlı tarafının gözünden ve Boğaz akıntılarının etkisiyle birlikte anlatır. Triumph ve Majestic'in bu olaydaki rolü İngilizce HMS Triumph (1903) maddesinde de geçer.

Kronoloji

• 1914: E15'in hizmete girişi
• 16 Nisan 1915: Mondros'tan hareket
• 17 Nisan 1915: Kepez Burnu'nda karaya oturma
• 18 Nisan 1915 gecesi: İşkampavya baskını
• 25 Nisan 1915: Gelibolu çıkarmaları