E11 denizaltısı Marmara'da (Mayıs-Haziran 1915): Nagara, Tophane'deki torpido ve panik

Boğaz'ı geçen ikinci denizaltı

Çanakkale Savaşı'nın deniz cephesinde İtilaf Devletleri, Boğaz'ı zorlayamayan zırhlıların yerine denizaltılarla Marmara'ya girip Gelibolu'daki Osmanlı ordusunun deniz yolundan gelen ikmalini kesmeye çalıştı. Bu denizaltıların en tanınmışı, Binbaşı Martin Dunbar-Nasmith komutasındaki İngiliz E11 oldu. Türkçe Vikipedi'nin HMS E11 maddesine göre E11, 27 Nisan 1915'te Boğaz'ı geçen E14'ten sonra bunu başaran ikinci denizaltıydı ve Marmara'ya yaptığı üç akın seferinde 80'den fazla gemi batırdı. Bu konu, Türkçe ve İngilizce HMS E11 maddelerine ve İngilizce Martin Dunbar-Nasmith maddesine dayanır.

Kuzey Denizi'nden Çanakkale'ye

İngilizce maddeye göre E11, 23 Nisan 1914'te denize indirilen bir E sınıfı denizaltıydı; su üstünde 662, su altında 807 uzun ton deplasmanı, beş torpido kovanı ve üç subay ile 28 erlik mürettebatı vardı. 2 Ekim 1914'te deniz denemelerinden sonra Harwich'teki 8. Denizaltı Filotillası'na katıldı. İlk devriyesinde Baltık'a geçmeye çalıştı ama başaramadı; bu sırada tarafsız Danimarka'nın Havmanden denizaltısını kulesindeki "3" numarası yüzünden Alman U-3 sanarak iki torpido attı. Torpidolardan biri teknenin altından sıyırıp geçti ve küçük bir diplomatik olaya yol açtı. 25 Aralık 1914'teki Cuxhaven Baskını'nda dönüş yolunda işaret teknesi olarak bekledi ve yakıtı biten üç deniz uçağının beş mürettebatını kurtardı.

18 Mayıs gecesi: Boğaz'dan Marmara'ya

Türkçe maddeye göre E11, Çanakkale Boğazı'nı 18 Mayıs 1915 gecesi geçti ve Gelibolu açığında su üstüne çıktı. İngilizce maddeye göre Nasmith burada bir Türk yelkenlisini ele geçirip kamuflaj olarak kulesine bağladı; bu hile hedef çekmeyince birkaç gün sonra vazgeçti. 23 Mayıs'ta bir gambot ve birkaç küçük tekne batırdı. Ertesi gün Tekirdağ limanı yakınında cephane yüklü Nagara nakliye gemisiyle karşılaştı. Gemide Chicago Daily News gazetesinin muhabiri Amerikalı gazeteci Raymond Gram Swing de vardı. Nasmith, mürettebat ve yolcular gemiyi terk ettikten sonra Nagara'yı batırdı.

25 Mayıs: Tophane önünde

Türkçe maddeye göre E11, 25 Mayıs 1915'te İstanbul'a ulaştı. Nasmith, Yavuz (Goeben) ve Midilli'yi (Breslau) arıyordu; ancak saat 12.40'ta su üstüne çıktığında Tophane cephaneliğinin yanında yanaşık duran eski nakliye gemisi Stamboul'u gördü. İlk torpido bir daire çizerek neredeyse E11'in kendisine çarpacaktı; ikinci torpido Stamboul'u vurdu. Kıyıdaki topların ateşi altında E11 kaçmak için daldı, fakat İstanbul Boğazı'nın güçlü akıntısına kapılarak yaklaşık 20 dakika denetimsiz kaldı ve sonunda Kız Kulesi yakınında dibe oturdu. Stamboul batmadı, Harem'de karaya oturtuldu.

İngilizce maddeye göre bu saldırı İstanbul'da büyük bir panik yarattı ve Türk moralini derinden etkiledi; Goeben de daha güvenli bir demir yerine alındı. E11, 27 Mayıs'ta yeniden Boğaz girişine döndü ve birkaç gemi daha batırdı. Torpidoları azalan ve mekanik sorunları artan denizaltı 5 Haziran'da dönüş yoluna girdi.

Mayınla birlikte dönüş

İngilizce maddeye göre E11, dönüşte Musa Bankı yakınında demirli bir nakliye gemisini zor şartlara rağmen son torpidosuyla batırdı. Kilitbahir yakınında Boğaz'ın en dar yerinden geçerken bir demirli mayına takıldı; Nasmith mayını Boğaz'ın dışına kadar sürükledikten sonra denizaltıyı ondan kurtarabildi. Türkçe ve İngilizce maddelere göre ilk seferde on bir gemi batırıldı ya da ağır hasar gördü. Nasmith bu sefer için Victoria Haçı aldı ve Çanakkale harekâtında bu nişanı alan üçüncü denizaltı komutanı oldu.

İngilizce Nasmith maddesi, madalya gerekçesinde 20 Mayıs-8 Haziran 1915 arasında Marmara'da bir büyük Türk gambotu, iki nakliye gemisi, bir cephane gemisi, üç erzak gemisi ve dört başka teknenin batırıldığının sayıldığını aktarır. Aynı madde, torpidoları azaldığında Nasmith'in onları hedefi ıskalarsa yüzeyde kalacak şekilde ayarlayıp geri topladığını da yazar.

İkinci sefer: Peyk-i Şevket ve Barbaros Hayreddin

İngilizce maddeye göre E11 ikinci seferinde, 6 Ağustos 1915'te Osmanlı torpido kruvazörü Peyk-i Şevket'i torpilleyerek ağır hasar verdi. İki gün sonra, 8 Ağustos'ta İngilizler Suvla'ya yeni bir çıkarma yaparken Bolayır açığında eski zırhlı Barbaros Hayreddin'i batırdı. Madde, yeniden İstanbul'a gelen E11'in boşaltılmaya hazırlanan Isfahan adlı Karadeniz kömür gemisini batırdığını ve kömür sıkıntısı çeken şehir için bunun ağır bir darbe olduğunu belirtir. 20 Ağustos gecesi İzmit Körfezi'nde birinci zabit Guy D'Oyly-Hughes yüzerek kıyıya çıktı ve İstanbul-Bağdat demiryolunun bir bölümünü havaya uçurdu.

Kaynaklar hakkında

Kaynaklar hakkında: İngilizce E11 maddesi, Langensiepen ve Güleryüz'ün The Ottoman Steam Navy 1828-1923 kitabına ve Mark Harris'in Harwich Submarines in the Great War çalışmasına dayanır. Türkçe madde büyük ölçüde İngilizce maddenin özetidir. Nasmith'in Victoria Haçı gerekçesi İngilizce Martin Dunbar-Nasmith maddesinden aktarılmıştır.

Toplam bilanço

Türkçe ve İngilizce maddelere göre E11 Marmara'ya üç sefer yaptı ve toplam 27 buharlı gemi ile 58 küçük tekne batırdı.İngilizce maddeye göre bu sayılar, E11'i 1915 Çanakkale deniz harekâtının en başarılı denizaltılarından biri yapar. Ağustos'taki İsfahan saldırısında da görüldüğü gibi, Marmara'daki hedeflerin önemli kısmı İstanbul'a ve Gelibolu'ya giden ikmal gemileriydi. Barbaros Hayreddin'in batışı bu sitede ayrı bir konu olarak işlenmiştir.

Kronoloji

• 23 Nisan 1914: E11'in denize indirilmesi
• 18 Mayıs 1915: Boğaz'ın geçilmesi
• 25 Mayıs 1915: Tophane önündeki saldırı
• 6 Ağustos 1915: Peyk-i Şevket'in torpillenmesi
• 8 Ağustos 1915: Barbaros Hayreddin'in batırılması