Muavenet-i Milliye'nin HMS Goliath'ı batırması (13 Mayıs 1915): Morto Koyu'nda gece baskını

Bir gece, üç torpido

Çanakkale Savaşı'nın kara muharebelerine dönüştüğü 1915 baharında, Osmanlı donanmasının küçük bir torpido botu Boğaz'ın girişindeki İngiliz zırhlılarından birini batırdı. 12 Mayıs'ı 13 Mayıs'a bağlayan gece Muavenet-i Milliye, Morto Koyu'nda demirli HMS Goliath'a yaklaşarak üç torpido attı; ön-dretnot zırhlı birkaç dakika içinde alabora olup battı. Bu konu, Türkçe Vikipedi'nin Muâvenet-i Milliye maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın HMS Goliath (1898) maddesine dayanır.

Halkın parasıyla alınan gemi

Türkçe maddeye göre Muavenet-i Milliye, Osmanlı donanmasında 1910-1923 yılları arasında hizmet etmiş bir torpido botudur. Adı "millî yardımlaşma" anlamına gelir ve donanmanın güçlendirilmesi için halktan bağış toplamak amacıyla İstanbullu 28 iş adamının öncülüğünde kurulan Donanma-i Osmani Muavenet-i Milliye Cemiyeti'nden gelir. Kısaca Donanma Cemiyeti diye anılan bu kuruluşun satın aldığı ilk gemi Muavenet-i Milliye olmuştur. Gemi 1910'da Almanya'dan satın alındı. Madde, 1912'den itibaren gemi komutanlığını kıdemli yüzbaşı Ahmed Saffet'in (Ohkay) yürüttüğünü, geminin savaşın ilk aylarında Karadeniz'de görev yaptıktan sonra Çanakkale'ye yönlendirildiğini yazar.

HMS Goliath: Uzak Doğu için yapılmış bir zırhlı

İngilizce maddeye göre Goliath, Kraliyet Donanması'nın Canopus sınıfından bir ön-dretnot zırhlısıydı. Sınıfın gemileri Doğu Asya'da hizmet etmek için önceki Majestic sınıfından daha küçük ve hızlı tasarlanmış, ancak dört adet 12 inçlik (305 mm) ana topu korumuştu. Geminin omurgası 4 Ocak 1897'de kızağa kondu, 23 Mart 1898'de denize indirildi ve 27 Mart 1900'de Çin İstasyonu'nda hizmete girdi. Yaklaşık 128 metre boyundaki zırhlı normal yükte 13.150 uzun ton su çekiyordu.

Birinci Dünya Savaşı başlayınca Goliath yeniden tam hizmete alındı. Önce İngiliz Büyük Filosu'nun demir yeri Loch Ewe'de nöbet gemisi oldu, Ağustos 1914'te Belçika'nın Ostend limanına deniz piyadesi çıkarılmasına eşlik etti. Ardından Alman Doğu Afrikası açıklarında görev yaptı ve Rufiji Nehri'ne sıkışan Alman hafif kruvazörü Königsberg'in ablukasına katıldı. Mart 1915'te Çanakkale harekâtına katıldı.

Seddülbahir çıkarmasında ateş desteği

İngilizce maddeye göre Goliath, 25 Nisan 1915'teki Seddülbahir çıkarmasında Y Koyu'nun açığında, kıyıdan 3.700-4.600 metre uzakta mevzi aldı ve kruvazörlerle birlikte saat 05.00 sularında ateş açarak çıkarmanın başladığını haber verdi. Gün içinde ve gece Osmanlı karşı taarruzlarına karşı top desteği verdi. 26 Nisan'da Osmanlı tabya ve kıyı bataryalarının ateşiyle hasar aldı; 28 Nisan'daki Birinci Kirte Muharebesi'nde kıyıya mümkün olduğunca yaklaşarak bütün toplarıyla ateş etti. Madde, bu yoğun desteğe rağmen Müttefik birliklerinin Osmanlı savunmasını yerinden oynatamadığını ve muharebenin Müttefik yenilgisiyle bittiğini yazar. Goliath 2 Mayıs'ta yine Osmanlı toplarıyla hasar aldı.

Morto Koyu'na sızış

Türkçe maddeye göre 6-8 Mayıs 1915'teki İkinci Kirte Muharebesi'nden sonra Morto Koyu'nda baskı altındaki Fransız birliklerini desteklemek için HMS Goliath ve HMS Cornwallis zırhlıları, beş muhrip korumasında koya yerleştirilmişti. İngilizce madde, Müttefik donanmasının o sıralarda her gece iki zırhlıyı yarımadanın açığında nöbette tuttuğunu, 12-13 Mayıs gecesi sıranın Goliath ile Cornwallis'te olduğunu yazar.

12 Mayıs'ta torpido uzmanı Alman yüzbaşı Rudolph Firle ve iki astı Morto Koyu'nda keşif yaptı; akşam Muavenet-i Milliye'ye binerek geminin torpido ekibine katıldılar. Gece yarısına doğru demir alan gemi, aysız gecede çok yavaş seyrederek devriye muhriplerinin arasından fark edilmeden geçti. İngilizce maddeye göre bu geçiş 13 Mayıs saat 01.00 sularındaydı. On beş dakika sonra Goliath'ın gözcüleri yaklaşan gemiyi gördü ve parola sordu. Osmanlı gemisi soruya cevap verdi, ama hemen hızlanarak üç torpido attı. İngilizler ilk torpido çarpmadan önce ancak üç atış yapabildi.

İngilizce maddeye göre iki torpido neredeyse aynı anda, biri ön taretin, öbürü ön bacanın hizasında isabet etti ve büyük bir patlamaya yol açtı. Goliath hemen yana yatmaya başladı; yan yatmış hâldeyken üçüncü torpido arka taretin yakınına çarptı. Muavenet-i Milliye karanlıkta hızla uzaklaşarak zarar görmeden kurtuldu.

Londra'daki yankı

Türkçe maddeye göre Goliath'ın batışı İngiliz deniz kuvvetlerinin en üst komuta kademesinde büyük etki yarattı. Haber 14 Mayıs'ta Londra'ya ulaştığında süren kabine toplantısı yarıda kesildi. 15 Mayıs 1915'te Birinci Deniz Lordu Amiral Fisher, komuta kademesindeki şiddetli tartışmalardan sonra istifa etti; madde bu istifayı iki gün sonra Bahriye Nazırı Winston Churchill'in istifasının izlediğini yazar. Modern zırhlı HMS Queen Elizabeth Çanakkale'den çekildi; 25 Mayıs'tan itibaren Alman denizaltısı U-21'in Triumph ve Majestic'i batırmasıyla cephedeki Müttefik deniz gücü daha da zayıfladı.

Kahramanların dönüşü

Türkçe madde, gemi komutanı Ahmed Saffet ve yaklaşık 90 kişilik mürettebatın İstanbul'a dönüşte kahraman olarak karşılandığını, gemi Boğaz'a girerken şereflerine iki kıyıdaki bütün ışıkların yakıldığını ve madalya ile nişanlarla ödüllendirildiklerini yazar. Türk Deniz Kuvvetleri'nde sonradan gelen üç gemiye de bu ilk geminin anısına Muavenet adı verildi.

Kaynaklar hakkında

Kaynaklar hakkında: Türkçe madde, dış bağlantılarında Ayhan Yüksel ve Yaşar Semiz'in Sultanhisar ile Muavenet-i Milliye'nin Çanakkale'deki faaliyetlerine dair çalışmalarını gösterir. İngilizce madde ise Julian Corbett'in resmî İngiliz deniz harekâtı tarihi Naval Operations ve R. A. Burt'ün British Battleships 1889-1904 kitabına dayanır. Churchill'in istifasının tarihi bu yazıda yalnız Türkçe maddeye göre verilmiştir.

Kronoloji

• 23 Mart 1898: Goliath'ın denize indirilmesi
• 1910: Muavenet-i Milliye'nin satın alınması
• 25 Nisan 1915: Seddülbahir çıkarmasında Goliath'ın ateş desteği
• 13 Mayıs 1915: Morto Koyu'nda Goliath'ın batırılması
• 15 Mayıs 1915: Amiral Fisher'in istifası