U-21, Triumph ve Majestic'i batırıyor (25-27 Mayıs 1915): Gelibolu'da deniz desteği biter

İki günde iki zırhlı

Mayıs 1915'in son haftasında Gelibolu Yarımadası'nın batı kıyısında, İtilaf kara birliklerine top desteği veren iki İngiliz zırhlısı tek bir Alman denizaltısının torpidolarıyla battı. 25 Mayıs'ta Kabatepe açığında HMS Triumph, 27 Mayıs'ta Seddülbahir açığında HMS Majestic, Kapitänleutnant Otto Hersing komutasındaki U-21'in hedefi oldu. Bu iki kayıp, iki hafta önce Muavenet-i Milliye'nin Goliath'ı batırmasıyla birleşince İngiliz donanması büyük gemilerini yarımadanın açığından çekmek zorunda kaldı. Bu konu, Türkçe Vikipedi'nin SM U-21 maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın HMS Triumph (1903) ile HMS Majestic (1895) maddelerine dayanır.

U-21 ve Otto Hersing

Türkçe maddeye göre U-21, Alman İmparatorluk Donanması'na ait U-19 tipi bir denizaltıydı. 1911'de Danzig tersanelerine sipariş edildi, 1913'te donanmaya katıldı. Savaş başladığında Helgoland'da bulunuyordu ve komutanı Otto Hersing savaşın sonuna kadar bu görevde kaldı. Madde, U-21'in 5 Eylül 1914'te İskoçya'nın güneydoğu kıyısında İngiliz hafif kruvazörü HMS Pathfinder'ı tek torpidoyla batırdığını ve Pathfinder'ın bir denizaltının kendinden tahrikli torpidosuyla batırılan ilk gemi olarak kayıtlara geçtiğini yazar. Denizaltı savaş boyunca toplam 40 gemi batırdı, iki gemiyi ağır hasara uğrattı.

Mart 1915'te Amiral Souchon, Almanya'dan İstanbul'a denizaltı istedi. Türkçe maddeye göre o dönemde büyük bir denizaltının Cebelitarık üzerinden Ege'ye gönderilmesi olanaksız görülüyor, yalnız demiryoluyla parçalar hâlinde taşınabilecek küçük denizaltılar düşünülüyordu. Hersing ise bu yolculuğun yapılabileceğine üst makamlarını ikna etti. U-21, 25 Nisan 1915'te Almanya'dan yola çıktı, İspanya açıklarında Alman büyükelçiliğinin ayarladığı bir tankerden yakıt aldı, Sicilya kıyısında bir Fransız muhribinden kurtuldu ve Avusturya-Macaristan'ın Adriyatik'teki Kotor (Cattaro) limanında birkaç gün mola verdi. Madde, U-21'i Akdeniz'e giren ilk U-bot ve denizde yakıt ikmali yapan ilk denizaltı olarak anar.

Triumph: Şili için yapılmış zırhlı

İngilizce maddeye göre Triumph, ilk adı Libertad olan ve Şili donanması için sipariş edilen Swiftsure sınıfının ikinci gemisiydi. Arjantin ile gerginlik sona erip Şili mali sıkıntıya düşünce gemi satışa çıkarıldı; İngiltere, Rusya'nın satın alma ihtimalinden kaygılanarak tamamlanmamış iki gemiyi 3 Aralık 1903'te satın aldı. Gemi 1914'te Çin'deki Alman üssü Tsingtao'nun bombardımanına katıldı, ardından Çanakkale'ye gönderildi. Şubat 1915'te Boğaz girişindeki tabyalara yapılan ilk saldırılarda, 18 Mart'taki büyük deniz harekâtında ve 25 Nisan'daki Arıburnu çıkarmasında görev aldı.

25 Mayıs: Kabatepe açığında

Türkçe maddeye göre Hersing sabahın erken saatlerinde çevredeki çok sayıda İngiliz ve Fransız gemisi yüzünden periskobunu indirmek zorunda kaldı. Öğleye doğru Kabatepe ile Arıburnu arasında Triumph'u gördü ve dalarak yaklaştı. Sabahtan beri Osmanlı mevzilerini ateş altında tutan zırhlı o sırada öğle molasındaydı. Saat 12.30'da Hersing, tek torpidoyla zırhlıyı ortasından vurdu.

İngilizce maddeye göre Triumph torpido ağlarını açmış, su geçirmez kapılarının çoğunu kapatmıştı; buna rağmen torpido ağı kolayca kesip sancak tarafına çarptı. Gemi önce 10 derece yan yattı, beş dakika sonra eğim 30 dereceye çıktı. Chelmer muhribi mürettebatın çoğunu tahliye etti. Gemi yaklaşık on dakika sonra alabora oldu, yarım saat kadar ters dönmüş hâlde yüzdü ve sonra yaklaşık 55 metre derinliğe yavaşça battı. Türkçe madde, kurtarma çabaları sırasında Türk tarafından ateş açılmadığını ve bunu İngiliz istihbarat subayı A. P. Herbert'in günlüğünün de doğruladığını yazar.

27 Mayıs: Seddülbahir'de Majestic

Majestic, 1895'te denize indirilmiş eski bir zırhlıydı. İngilizce maddeye göre Çanakkale harekâtının başından beri tabyaları bombalamış, 18 Mart 1915'te 9 numaralı tabyayla çatışmış ve dört isabet almıştı. 25 Nisan'da çıkarmaların başladığını Londra'ya bildiren gemi oydu. 25 Mayıs 1915'te, Seddülbahir'de kara birliklerini destekleyen filoların komutanı Amiral Nicholson'ın amiral gemisi olarak Triumph'un yerini aldı.

Türkçe maddeye göre Hersing, Triumph'u torpilledikten sonra Semadirek yönüne çekildi ve geniş bir yay çizerek 27 Mayıs'ta Seddülbahir açığına geldi. Saat 06.30'da periskobunu çıkarıp çevreyi inceledi ve çok sayıda tekne arasında kıyıya yakın demirlemiş Majestic'i hedef aldı. U-21, zırhlının çevresinde dolaşan tekneler arasındaki yaklaşık 20 metrelik bir boşluktan tek bir torpido gönderdi. İngilizce maddeye göre saat 06.45 sularında atılan torpido muhrip perdesini ve torpido ağlarını aşarak büyük bir patlamaya yol açtı. Gemi iskele tarafına yattı ve yaklaşık 16 metre derinlikteki suda alabora oldu. Direkleri dibe değdiği için ters dönmüş gövdesi aylarca su üstünde göründü; bir fırtınada ön direği çökünce tamamen battı. Türkçe madde, Majestic'teki kayıpların Triumph'tan az olmasını geminin kıyıya daha yakın torpillenmesine bağlar.

U-21 bir İngiliz uçağının attığı bombalardan Fransız zırhlısı Henri IV'ün altına dalarak kurtuldu. Türkçe maddeye göre Boğaz'ı geçen denizaltı 5 Haziran 1915'te İstanbul'a ulaştı ve İstanbul Filotillası'na katıldı. Hersing, bu iki zırhlıyı batırdığı için Almanya'nın en yüksek savaş nişanı Pour le Mérite ile ödüllendirildi.

Sonuç: Zırhlılar Mondros'a çekiliyor

Türkçe maddeye göre bu iki olaydan sonra İngiliz Deniz Bakanlığı muhripten büyük bütün savaş gemilerini Gelibolu'daki Osmanlı mevzilerini bombalama görevinden çekerek Mondros limanında tutmaya karar verdi ve denizaltılara karşı çeşitli önlemler aldı. Madde, bu önlemlerle sonraki yedi ay boyunca Alman denizaltılarının Boğaz dışında yalnız bir nakliye gemisi batırabildiğini, ama yarımadadaki İtilaf birliklerinin çıkarmanın ilk ayının sonundan itibaren ağır deniz toplarının desteğini yitirdiğini yazar. Muavenet-i Milliye maddesi de Goliath'ın ardından Queen Elizabeth'in çekilmesini ve bu iki kaybı cephedeki Müttefik deniz gücünün zayıflaması olarak değerlendirir.

Kaynaklar hakkında

Kaynaklar hakkında: İngilizce Triumph ve Majestic maddeleri R. A. Burt'ün British Battleships 1889-1904 kitabına, Julian Corbett'in resmî deniz harekâtı tarihine ve Colledge-Warlow'un Ships of the Royal Navy kaydına dayanır. Türkçe U-21 maddesi ise Türk ve İngiliz kaynaklarını birlikte kullanır ve kayıp sayılarındaki farklılığı kendisi de vurgular.

Kronoloji

• 5 Eylül 1914: U-21'in HMS Pathfinder'ı batırması
• 25 Nisan 1915: U-21'in Almanya'dan hareketi
• 25 Mayıs 1915: Triumph'un Kabatepe açığında batışı
• 27 Mayıs 1915: Majestic'in Seddülbahir açığında batışı
• 5 Haziran 1915: U-21'in İstanbul'a varışı