Nebi Şemuil Muharebesi (17-24 Kasım 1917): Kudüs'ün kuzeyindeki Samuel'in Kabri tepesi

Kudüs kapısındaki tepe

Nebi Şemuil Muharebesi, Birinci Dünya Savaşı'nın Sina ve Filistin Cephesi'nde, 17-24 Kasım 1917 tarihleri arasında Mısır Seferi Kuvveti'ne bağlı İngiliz İmparatorluğu kuvvetleri ile Yıldırım Ordular Grubu'na bağlı Osmanlı kuvvetleri arasında yapıldı. İngilizlerin Kudüs'ü ele geçirmek için yaptığı ilk girişimdi ve Kudüs Muharebesi'nin bir parçasıydı. Bu yazı, Türkçe Vikipedi'nin Nebi Şemuil Muharebesi maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın Battle of Nebi Samwil maddesine dayanır.

Nebi Şemuil köyü "Samuel'in Kabri" olarak da bilinir ve geleneğe göre Tevrat ve İncil'de adı geçen peygamber Samuel'in gömülü olduğu yerdir. Maddelere göre köy, deniz seviyesinden 2.979 fit (908 metre) yükseklikte bir tepenin üzerinde, Kudüs'ün yaklaşık 3,1 mil (5 kilometre) kuzeyinde bulunur. Köyden Kudüs görülebilir; batıda kıyıdan ve kuzeyde Samarya'dan şehre gelen yolları denetler. Bu nedenle köy, Kudüs'ün önündeki Osmanlı savunma hattının bir parçasıydı ve alınması şehrin düşmesi için hayati görülüyordu.

Gazze'den Kudüs'e

Kasım 1917'de General Edmund Allenby komutasındaki Mısır Seferi Kuvveti, Üçüncü Gazze Muharebesi ve Mughar Sırtı Muharebesi'nde Osmanlı kuvvetlerini yenmişti. Geri çekilen Osmanlı ordusunu izleyen 75. Tümen, 14 Kasım'da Kavşak İstasyonu'nu (Junction Station) ele geçirdi. Bu, Kudüs'ün ülkenin geri kalanıyla demiryolu bağlantısını kesti, İngilizlere tatlı su kaynağı sağladı ve Osmanlı 7. ve 8. Ordularını birbirinden ayırdı. Ertesi gün ANZAC Süvari Tümeni Ramle ve Ludd'u, 16 Kasım'da Yeni Zelanda Süvari Tugayı Yafa limanını aldı.

Maddelere göre Gazze Muharebesi'nden bu yana geçen on günde İngilizler yaklaşık 60 mil (97 kilometre) ilerlemiş, bunun karşılığında 6.000 kayıp vermişti. Osmanlı ölü sayısı bilinmiyordu, ancak 10.000 asker esir alınmış, seksen top ve 100 makineli tüfek ele geçirilmişti. Yine de Osmanlı ordularının büyük kısmı görece düzenli biçimde çekilmeyi başarmıştı; fakat bu ordular birbirinden kopmuştu. İngilizlerin sağ kanadının karşısındaki Osmanlı 7. Ordusu Filistin demiryolu ağından kesilmişti ve bütün ikmali karayoluyla yapmak zorundaydı.

Allenby'nin planı

Allenby Kudüs'e doğrudan saldırmak yerine şehri kuzeydeki ikmal yollarından kesmeyi planladı. ANZAC Süvari Tümeni ve 54. Tümen kıyı ovasında bir savunma hattı kurarken XXI. Kolordu Yahudiye Dağları'na girdi. Solda 75. Tümen ana Yafa-Kudüs yolunu izleyecek, ortada 52. (Lowland) Tümeni, sağda Yeomanry Süvari Tümeni ilerleyecekti. Dış kanattaki iki tümenin Kudüs'ün yaklaşık 10 mil (16 kilometre) kuzeyindeki Bire'de buluşması öngörülüyordu. 75. Tümen'in yolu üzerinde ise Nebi Şemuil vardı.

Taarruz: yağmur, sis ve dağ yolları

Taarruz 18 Kasım'da Avustralya Süvari Tümeni'nin 75. Tümen'in önündeki Latrun'u temizlemesiyle başladı. Ertesi gün tümenler harekete geçti. Kenardaki iki tümen yalnızca patika yolları kullanabildiğinden araçları ve ağır silahları geri dönmek zorunda kaldı. İlerleyiş kış yağmurlarının başlamasıyla da çakıştı; çöl savaşı için donatılmış ve kışlık giysisi olmayan askerler için bu ciddi bir sorundu.

75. Tümen bölgedeki tek gerçek karayolu üzerinden iyi ilerledi; Osmanlıların tepe üstü savunmalarını aşarak 20 Kasım'da Saris ve Kuryet el Enab köylerini aldı. İkinci köy, savunanların görüşünü kapatan yoğun bir sis perdesi altında yapılan piyade saldırısıyla ele geçirildi. Ancak maddelerin belirttiği gibi bu noktaya kadar yalnızca Osmanlı artçılarıyla karşılaşılmıştı; asıl Osmanlı kuvveti henüz karşılarına çıkmamıştı.

Yeomanry kuvvetleri ise Bire'nin batısındaki Zeytun sırtında topçu destekli 3.000 kişilik güçlü bir piyade mevziiyle karşılaştı. Karşılıklı saldırılarla geçen çatışmada mevziyi bir ara ele geçirdilerse de 21 Kasım'da geri püskürtüldüler.

21 Kasım: köyün alınışı

21 Kasım'da 75. Tümen saldırının yönünü kuzeydoğuya, süvari tümeniyle buluşmak üzere Biteh'e çevirdi. Tümen Biddu'da ve Nebi Şemuil tepelerinde durduruldu. Gün boyu süren çatışmadan sonra köy akşam saatlerinde 234. Tugay tarafından alındı. Ancak iki piyade tümeni de bu noktada sıkışıp kaldı.

22 Kasım'da İngiliz saldırısı El Jib'e yöneldi. İki piyade tümeninin de takviyeye ihtiyacı vardı ve topçu dağ yollarına çıkamadığı için ateş desteğinden yoksundular. Üç gün süren çatışmalarda Osmanlı ana savunma hattı kırılamadı ve taarruz durdu.

Osmanlı karşı taarruzları

Maddelere göre sonraki iki hafta boyunca Osmanlı ordusu Nebi Şemuil'i geri almaya çalıştı ve İngilizler köyü neredeyse her gün tekrarlanan karşı taarruzlara karşı savunmak zorunda kaldı. Bu dönemde İngilizler 750 esir aldı. Osmanlıların bu girişimlerde verdiği ağır kayıplar, İngilizlerin Kudüs'e yönelik bir sonraki taarruzunu durdurma güçlerini ciddi biçimde azalttı.

İngilizce madde, Osmanlı ordusunun Kasım sonu ve Aralık başında, Almanların Mart 1918'de Batı Cephesi'ndeki Bahar Taarruzu'nda kullanacağı taktiklere benzer yöntemlerle birkaç saldırı yaptığını da belirtir. İngiliz takviyeleri bu saldırıları durdurdu.

Kudüs'ün teslimi

Maddelere göre İngilizlerin ilk Kudüs girişimi topçu desteğinin eksikliği, yeni birlik ihtiyacı, hava koşulları ve güçlü Osmanlı savunması nedeniyle durdu. İngilizler iki taarruz arasındaki sessizlikten yararlanarak bölgedeki yolları ve patikaları düzeltti, ağır topçuyu, cephaneyi, suyu ve diğer malzemeyi öne getirdi. Takviyelerle güçlenen İngilizler 7 Aralık'ta yeniden saldırıya geçti. Osmanlı kuvvetleri 8-9 Aralık gecesi Kudüs'ten çekildi ve şehrin sivil yöneticileri şehri İngilizlere teslim etti.

Değerlendirme

Nebi Şemuil, Kudüs'ün kaybından hemen önceki son direniş noktalarından biridir. Osmanlı kuvvetleri, Gazze hattının çöküşünden sonra bölünmüş ve ikmal güçlüğü içinde olmalarına rağmen Yahudiye tepelerinde İngiliz ilerleyişini bir süre durdurmayı başardı. Ancak tepeyi geri almak için yapılan tekrarlı saldırılarda verilen kayıplar, Aralık başındaki ikinci İngiliz taarruzu karşısında şehri savunma imkânını azalttı. Kaynaklar, muharebeyi hem İngilizler hem de Osmanlılar açısından pahalı bir mücadele olarak anlatır.