Birinci Gazze Muharebesi (26-27 Mart 1917): Sisle geciken taarruz, Ali Muntar tepesi, susuz atlar ve şifresi çözülen tel

Birinci Gazze Muharebesi, Türkçe Vikipedi'ye göre Birinci Dünya Savaşı'nda Filistin'in güneyinde yapılmış bir muharebedir. İngiliz kuvvetleri sekiz aylık bir mücadeleden sonra Osmanlı kuvvetlerini Sina Yarımadası'ndan çıkarmıştı. Sonraki hedef Filistin içlerine ilerleyip Mezopotamya ile Arap Yarımadası'ndaki Osmanlı kuvvetlerinin bağlantısını kesmekti ve bunun ilk adımı Gazze'yi almaktı. İngilizce Wikipedia'ya göre muharebe 26 Mart 1917'de, Mısır İngiliz Seferî Kuvvetinin (EEF) Filistin'e yönelik ilk girişimi olarak yapıldı.

1917 başında genel durum

Türkçe maddeye göre İtilaf Devletleri 1917 baharında Fransa'da geniş bir harekât kararlaştırmıştı; Rusya'dan devrim habercisi bilgiler geliyordu. Irak'ta General Frederick Maude'un birlikleri 23-24 Şubat 1917'de Dicle'yi geçti ve 11 Mart 1917'de Bağdat'a girdi. Filistin'deki İngiliz komutanı General Archibald Murray ise 42. Tümen'i Fransa'ya göndermek zorunda kaldı. Ocak 1917'nin ortalarında Refah ile El Ariş arasındaki İngiliz Doğu Kuvvetleri bir süvari tümeni, Kraliyet Süvari Tümeni, 52., 53. ve 54. tümenler ile bir hecin süvari tugayından oluşuyordu.

İngilizce Wikipedia, Romani, Magdaba ve Refah zaferlerinden sonra EEF'in Sina'yı geri aldığını ve güney Filistin'e geçtiğini yazar. Nil suyunu taşıyan boru hattı 5 Şubat'ta El Ariş'e ulaşmış, demiryolu daha doğuya döşeniyordu. Şubat'ta Enver Paşa, Kressenstein ve Cemal Paşa, hattın savunulamayacak kadar zayıf olduğunu görüp birlikleri 23 kilometre kuzeye çektiler.

İngilizler neden Filistin'e girdi?

Türkçe Vikipedi, İngiliz başkomutanlığının Filistin'i işgal kararının ardındaki etkenleri sıralar: Osmanlı kuvvetlerinin araç ve insan bakımından zayıf olduğunun bilinmesi, Irak'taki başarının ikinci bir cepheyle desteklenmesi isteği, Rusya üzerindeki Osmanlı baskısını hafifletmek, Batı Cephesi'nde kullanılamayan süvari birliklerine iş bulmak, Kudüs'ün alınmasının halifeye vereceği manevi darbe, Şerif Hüseyin'in ayaklanmasından yararlanmak ve Bağdat-Berlin demiryolunu tehdit etmek. Madde ayrıca 22 Ocak 1917'de Faysal komutasındaki Arap kuvvetlerinin Kızıldeniz kıyısındaki El Vech'i aldığını ve bunun Medine'ye uzanan demiryolunu tehdit ettiğini yazar.

Şeyh Nuran'daki zayıf hat

Türkçe maddeye göre Refah'ın düşmesinden sonra Gazze'ye çekilen Türk birlikleri Şeyh Nuran mevkiinde savunma hattı kurdu. Bu kuvvet 3. Süvari Tümeni ile 3., 16. ve 53. piyade tümenlerinden oluşuyordu ve madde, teşkilatça zayıf olan bu birliklerin el silahı toplamının 5.000 kadar olduğunu yazar. İngilizce madde de Osmanlı ordusunun kentin güneybatısından başlayıp kuzeydoğudaki bir boşluk dışında bütün kenti çeviren siperler ve tabyalar kurduğunu, Ali Muntar sırtını da bu savunmaya kattığını anlatır. Madde, Gazze'nin binlerce yıldır Mısır'dan Suriye'ye giden istilacıların kapısı olduğunu da hatırlatır.

26 Mart: Sis ve Ali Muntar

Türkçe Vikipedi'ye göre Ali Muntar'a saldırmakla görevlendirilen İngiliz 53. Tümeni'nin taarruzu sis yüzünden gecikti ve ağır gelişti; saat 10.00'da tümen Ali Muntar'dan 4.000 yarda kadar uzaktaydı. Yoğun Türk ateşiyle karşılaşınca 54. Tümen'den aldığı yedek tugayı da muharebeye soktu. Sahra Kolu Komutanı General Philip Chetwode, Gazze'yi kuzeyden kuşatan Anzak Atlı Tümeni'ne kente saldırma emri verdi. Bu saldırı başarılı oldu ve kentin banliyölerine girildi. Saat 16.30'da Ali Muntar'daki Türk mevzilerine giren 53. Tümen ile Anzak birlikleri arasında bağlantı kuruldu.

Türkçe maddeye göre Gazze'deki Türk savunma komutanı kentin düşeceğini düşünerek karargâhındaki istihbarat belgelerini yaktı ve telsiz istasyonunu tahrip etti. Kress von Kressenstein ise 53. Türk Tümeni'nin öncü tugayını Gazze'ye, 3. Tümen'i Huj'dan Ali Muntar'a göndermiş, 16. Tümen'i İngiliz sağ kanadına karşı konuşlandırmıştı.

Susuz atlar ve terk edilen tepe

Türkçe Vikipedi'ye göre beklenmedik bir gelişme oldu: Akşama kadar kente giremeyen İngiliz süvarileri, 36 saattir su içmeyen atlarını sulamak için geri çekildi. Bu, Gazze'ye gelen Türk takviyesinin yolunu açtı. Kanatları açıkta kalan İngiliz piyadesine geri çekilme ve Mansure-El Bircaliye hattını tutma emri verildi; bu, Ali Muntar'dan vazgeçmek demekti. İngilizce madde de 53. Tümen komutanı Dallas'ın saat 22.30'da bütün kuvvetine geri çekilme emri verdiğini, gece yarısına doğru 54. Tümen'in Mansura'nın kuzeyine kaydırıldığını öğrendiğini ve bunu bilseydi ele geçirilen mevzileri bırakmayacağını yazar.

Türkçe maddeye göre gece yarısına doğru Doğu Kuvvetleri Komutanı General Charles Dobell'e, Türk telsiz muhaberesinden ele geçirilen ve Kahire'de çözülen bir mesaj iletildi; mesajda Gazze'deki Türk kuvvetlerinin teslim olmak istediği, takviyelerin ise henüz uzakta olduğu yazıyordu. Bunun üzerine İngilizler çekilmenin hata olduğunu anlayıp 53. Tümen'e Ali Muntar'ı yeniden alma emri verdi.

Çekilme ve gömülen ölüler

Türkçe maddeye göre saat 10.00'a doğru Gazze'ye girmenin imkânsız olduğunu anlayan İngiliz komutanlığı birliklerini Gazze vadisinin gerisindeki Deyr el-Belah-Han Yunus hattına çekti; 11.00 sularında kuşatma yarıldı. 28 Mart sabahı bütün İngiliz birlikleri geri çekilmişti. Madde, savaş alanında kalan 1.500 İngiliz ölüsünün Osmanlı ordusunca gömüldüğünü yazar. İngilizce madde, Dobell'in Murray'e bilgi verdikten sonra saat 16.30'da genel çekilme emri verdiğini belirtir.

Havadaki gözler

Türkçe Vikipedi'ye göre kuşatma tamamlanınca Gazze'deki birliklerle Tellüşşeria'daki komuta merkezi arasındaki bağlantı kesildi. Bundan sonra kentle ilgili bütün bilgi Remle'deki altı keşif uçağından oluşan Osmanlı hava unsurlarından geldi; 300. Paşa Tayyare Bölüğü'nün pilotları muharebe boyunca uçtu. Madde, Binbaşı Tiller komutasındaki garnizona ulaşmayı başaran Osmanlı ordusunun İngilizlerin Filistin'deki ilk ciddi denemesini başarısızlığa uğrattığını yazar.

Sonrası

Bu yenilgi İngiliz komutanlığını üç hafta sonra daha büyük bir saldırıya yöneltti. İkinci Gazze Muharebesi 17-19 Nisan 1917'de yapıldı ve o da başarısız oldu. Gazze ancak Ekim-Kasım 1917'deki Üçüncü Gazze ve Birüssebi muharebelerinden sonra düşecekti.