Beyrut Baskını (24 Şubat 1912): Avnillah ve Ankara'nın batırılışı, uygulanamayan bir talimat

Neden bu konu?

Trablusgarp Savaşı yalnızca Libya'da geçmedi. İtalya, Osmanlı donanmasının Kızıldeniz'e ve Eritre'ye giden gemilerini tehdit etmesinden çekiniyordu. 24 Şubat 1912'de iki İtalyan zırhlı kruvazörü Beyrut limanındaki iki eski Osmanlı gemisini batırdı; şehir de ağır hasar gördü. Konu, Türkçe Vikipedi'deki Beyrut Muharebesi (1912) ve İngilizce Wikipedia'daki Battle of Beirut (1912) maddelerine dayanır; Trablusgarp Savaşı maddesi genel çerçeveyi verir.

Neden Beyrut?

İki maddeye göre İtalyan ordusu, Akdeniz'deki Osmanlı deniz kuvvetlerinin İtalyan Doğu Afrikası'na giden ikmal ve asker gemilerine baskın yapmasından korkuyordu. Bunu önlemek için Tuğamiral Paolo Thaon di Revel'e Beyrut limanını temizleme emri verildi. Revel'in kuvveti, Giuseppe Garibaldi sınıfından iki zırhlı kruvazördü: Giuseppe Garibaldi ve Francesco Ferruccio. Her biri taretlerde ikişer 10 inçlik (250 mm) top, onar 6 inçlik top, altışar 4,7 inçlik top ve beşer torpido kovanı taşıyordu.

Limandaki iki gemi

Osmanlı kuvveti kazamatlı zırhlı korvet Avnillah ile torpidobot Ankara'dan ibaretti. Türkçe maddeye göre Avnillah savaştan önce kaçakçılığı önlemek için Beyrut'a gönderilmişti. 1869'da yapılmış eski bir zırhlı olan Avnillah, 1907'deki yeniden yapımda dört 3 inçlik top, sekiz 6 librelik top ve bir torpido kovanıyla donatılmıştı. Ankara 1906'da tamamlanmış görece yeni bir gemiydi; iki 37 mm'lik top ve iki torpido kovanı taşıyordu. Türkçe maddeye göre savaş başında Avnillah saatte 7, Ankara 12 mil hız yapabiliyordu; bu yüzden donanmanın geri kalanıyla birlikte çalışamıyorlardı.

Saat 07.30'daki ültimatom

İtalyan kruvazörleri limana yaklaşıp Osmanlı gemilerine bir kurusıkı atış yaptı. Avnillah'ın komutanı ateşkes bayrağı altında bir işkampavya gönderdi; görüşmeler sürerken Ankara'ya mendirek yakınında yer almasını emretti. Revel saat 07.30'da işkampavyayı, iki savaş gemisinin saat 09.00'a kadar teslim edilmesini isteyen ve Beyrut valisine hitap eden bir ültimatomla geri gönderdi. Mesaj valiye saat 08.30'da ulaştı. Vali bir teslim emri hazırlıyordu; ama emir süre dolmadan İtalyanlara ulaşmadı. Saat 09.00'da saldırı başladı.

Avnillah'ın son iki saati

İtalyanlar Avnillah'a 6.000 metreden ateş açtı. Türkçe maddeye göre Avnillah bir 150 mm ve iki 75 mm topla etkisiz biçimde karşılık verdi. İlk salvodan altı dakika sonra baş güverteden vuruldu ve geminin yapısı yüzünden yangın söndürülemedi. Garibaldi'nin sonraki mermileri cephanelik kapısını ve baş bataryayı vurarak batarya mürettebatını öldürdü; cephane taşınamaz hale gelince ateş kesildi. Ağır hasarlı korvet sancağını indirdi ve mürettebat gemiyi terk etti.

Garibaldi limana yaklaşıp Ankara'yla 600 metreden çarpıştı ama ona zarar veremedi. Avnillah'a attığı ilk torpido rotasından saparak yakında demirli teknelere çarptı ve altısını batırdı. İkinci torpido korvetin ortasına isabet etti; saat 11.00'de Avnillah sığ suya oturarak battı ve kruvazörler kuzeye çekildi.

13.45: Ankara'nın sonu

Çarpışma bitmemişti. Saat 13.45'te İtalyan kruvazörleri geri döndü. Limanda kalan tek savaş gemisi olan Ankara, yaklaşan Francesco Ferruccio ile üç dakikalık bir çarpışmanın ardından battı. Kruvazörler sonra batıya doğru ayrıldı.

Şehrin bedeli

İki maddeye göre kruvazörlerin isabetsiz atışları şehirde birçok yangın çıkardı; yangınlar birkaç bankayı, gümrük binasının bir kısmını ve başka binaları yok etti. Türkçe madde, şehrin kasten mi yoksa isabetsiz atış yüzünden mi bombalandığının tartışmalı olduğunu ekler.

Sonuçlar

Beyrut'taki Osmanlı deniz gücü tamamen yok edildi; bölgedeki İtalyan nakliyesine yönelik tek Türk deniz tehdidi kalktı. İtalya savaşın geri kalanında Güney Akdeniz'de ve Süveyş Kanalı yaklaşımlarında tam deniz üstünlüğü sağladı, Eritre'deki kuvvetlerini rahatça takviye edebildi. Türkçe madde, Avnillah'ın Trablusgarp Savaşı'nda batan tek zırhlı gemi olduğunu belirtir. Misilleme olarak, baskından dört gün sonra Osmanlı hükûmeti Beyrut, Halep ve Şam vilayetlerine bütün İtalyan vatandaşlarını sınır dışı etme emri verdi.

Türkçe madde, Suriye kıyılarında çıkarı olan Fransa'nın İtalya ile ilişkilerinin gerildiğini, Birleşik Krallık'ın da İtalya'ya savaşı Kuzey Afrika ile sınırlı tutması ve Akdeniz ile Ege'deki Osmanlı limanlarına saldırmaması için diplomatik baskı yaptığını; sonraki aylarda İtalyan donanmasının bu tür saldırılarını sınırladığını yazar.

Mustafa Kemal nerede?

Baskın sırasında Mustafa Kemal, Türkçe Trablusgarp Savaşı maddesine göre Derne Komutanlığı'nın başındaydı. Beyrut baskını, onun savaştığı Libya cephesine Osmanlı'nın denizden asker ve malzeme gönderemeyişinin nedenini açıkça gösterir: Doğu Akdeniz'de bile denize hâkim olan İtalya'ydı. Libya'daki subayların gizli kimliklerle karadan ve tarafsız ülkeler üzerinden gitmek zorunda kalması bu tablonun sonucuydu.