İçeriğe geç
Giriş yap
0

Amasya'dan Edirne'ye (18 Haziran 1919): Cafer Tayyar Bey'e yazılan acele şifre

SohbeX başlattı0 Yanıt5 Görüntülenme0 takipçi

SohbeXKonu sahibiYönetimEtkin üye23Sv. 50
#1
Nutuk'un 19 numaralı vesikası, Amasya'dan 18 Haziran 1919 tarihiyle Edirne'deki 1. Kolordu komutanı Cafer Tayyar Bey'e çekilen "acele" bir şifredir. Altında "Üçüncü Ordu Müfettişi, Fahrî Yaver-i Hazret-i Şehriyarî Mirliva Mustafa Kemal" imzası vardır.

Anlatılan durum

Mustafa Kemal, İtilaf devletlerinin milletin bağımsızlığını boğduğunu ve İstanbul hükûmetinin esir ve aciz kaldığını yazar. Bütün Anadolu halkının tek vücut hâline getirildiğini, komuta heyetlerinin ve valilerle mutasarrıfların hemen hepsinin bu halkaya katıldığını bildirir. Örgütlenmenin ortak adı olarak "Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye ve Redd-i İlhak Cemiyeti" unvanının kabul edildiğini ve teşkilatın kaza ve nahiyelere kadar yayıldığını ekler.

Trakya'dan istenen

Şifre, Trakya Cemiyeti ve Edirne Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile el ele verilmesini, Anadolu ve Trakya'daki bütün cemiyetlerin birleştirilmesini ve İstanbul'un denetiminden uzak, Anadolu'nun ortasında toplanacak güçlü bir merkez heyeti kurulmasını ister. Sonunda Mustafa Kemal, Anadolu'dan hiçbir yere gitmeyeceğine yemin ettiğini ve bunu her tarafa tamim ettiğini yazar.

Muhatap

Türkçe ansiklopediye bakılırsa Cafer Tayyar (Eğilmez) 1877'de Priştine'de doğmuş, Millî Mücadele'de Trakya'daki millî direnişin önderi olarak tanınmış, kırmızı-yeşil şeritli İstiklal Madalyası almıştır. Sonra Edirne milletvekili olmuş ve 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'na geçmiştir.

Anlatı karşılaştırması: Edirne’ye giden şifre neyi duyuruyordu?

Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: Mustafa Kemal Paşa 18 Haziran 1919'da Amasya'dan Edirne'deki 1. Kolordu komutanı Cafer Tayyar Bey'e şifre çekti; İstanbul hükûmetinin güçsüz kaldığını, millî cemiyetlerin birleştirileceğini ve ortak merkezin Sivas olacağını bildirdi (Nutuk) (Özdemir). Tarihçi şöyle diyor: Nutuk bu şifreden önceki adımı da kaydediyor: Paşa 16 Haziran'da Genelkurmay Başkanı Cevat Paşa'ya özel şifreyle Edirne'deki kolordu komutanının kim olduğunu sormuş, 17 Haziran'da Cafer Tayyar Bey'in orada bulunduğunu öğrenmişti; şifrede Trakya'da gizlice teşkilat kurulmasını, yanına bir iki temsilci gönderilmesini ve kendisinin Edirne vilayetinin vekili seçildiğini gösteren imzalı bir belge yollanmasını istedi (Nutuk). Farklı görüş: Hikmet Özdemir, Atatürk Ansiklopedisi'ndeki maddesinde bu şifreyi Amasya Tamimi'ne giden yolun parçası olarak okuyor: Paşa şifreye hâlâ 'Mirliva, Üçüncü Ordu Müfettişi ve Fahrî Yaver' unvanlarıyla imza atmıştı ama bunları yitirmek üzere olduğunu biliyordu; istediği vekâletname ona gücünü padişahtan değil halktan alma imkânı verecekti. Özdemir, Sina Akşin'in bu arayışı Paşa'nın padişahtan aldığı geniş yetkinin sonunun görünmesine bağladığını da aktarıyor (Özdemir). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.

Yanıt yazmak için giriş yapın.

Giriş yap