Belgrad Kuşatması (Temmuz 1456): Fatih'in Tuna kıyısındaki yenilgisi

Macaristan'ın güney kapısı

Belgrad Kuşatması, Türkçe Vikipedi'ye göre 1456'da II. Mehmed'in bizzat komuta ettiği ve başarısızlıkla sonuçlanan bir seferdir. Macaristan Krallığı'nın elindeki Belgrad'ı (Macarca Nándorfehérvár) almak için Osmanlıların yaptığı ikinci büyük girişimdir; ilk kuşatmayı 1440'ta II. Murad yapmıştı. İngilizce Wikipedia'ya göre kuşatma 4–22 Temmuz 1456 arasında sürdü. Belgrad Kalesi, "krallığın anahtarı" olarak görülen, Macaristan'ın en büyük ve en güçlü sınır kalesiydi ve Avrupa'nın en sağlam kalelerinden biri sayılıyordu. Macar başkomutanı Hunyadi Yanoş, kaleyi kendi parasıyla güçlendirmiş ve garnizonla donatmıştı. Kalenin savunmasını Hunyadi'nin kayınbiraderi Mihály Szilágyi yönetiyordu.

Hazırlıklar

Türkçe Vikipedi'ye göre Belgrad Kalesi, Tuna ve Sava nehirlerinin birleştiği noktada kurulmuş, güneyi çift sıralı surlar ve su dolu bir hendekle korunan güçlü bir kaleydi. II. Mehmed hazırlıklarını kış boyunca Edirne'de sürdürdü. Morava Nehri üzerindeki Kruşevac yakınlarında döktürdüğü topları Rumeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa'ya teslim etti. Kuşatma topları 300 kadardı; aralarında 27 büyük top ve 7 havan topu vardı. Sadrazam Mahmud Paşa'nın Hristiyan kardeşi Mihail Angeloviç aracılığıyla Sırp soylularının Osmanlı tarafına çekilmesine çalışıldı.

Batı'da ise ciddi bir hazırlık yapılamadı. Papa III. Callixtus haçlı seferi çağrısında bulundu; ancak büyük devletlerden beklenen destek gelmedi. Fransisken vaiz Giovanni da Capistrano'nun ateşli vaazları sonucunda zanaatkârlar, rahipler, öğrenciler ve köylülerden oluşan, iyi silahlanmamış ama kararlı bir halk ordusu toplandı. Türkçe Vikipedi'ye göre Hunyadi ve Capistrano'nun birlikleri gelmeden önce Belgrad garnizonu 6.000 asker ve 2.500 haçlıdan oluşuyordu.

Kuşatma ve Tuna savaşı

Türkçe Vikipedi'ye göre Belgrad önlerine gelen II. Mehmed, 4 Temmuz'da top atışlarını başlattı. Toplar surlarda büyük gedikler açtı, tabyaları yıktı. Bir rivayete göre Dayı Karaca Paşa, Tuna'nın karşı yakasına geçerek kaleye yardım gelmesini engellemeyi önerdi; ancak Rumeli beyleri buna karşı çıktı ve padişah öneriyi kabul etmedi. Bu karar sonradan kuşatmanın başarısızlığının nedenlerinden biri olarak görüldü. 14 Temmuz'da Osmanlı donanması ile Hunyadi'nin topladığı yaklaşık 200 gemilik nehir filosu arasında beş saat süren bir çarpışma oldu. Çarpışmayı kazanan Hunyadi'nin kuvvetleri Tuna üzerindeki ablukayı kırarak kaleye girdi ve kaleye sürekli birlik ve erzak taşıdı.

21-22 Temmuz

Türkçe Vikipedi'ye göre II. Mehmed 21 Temmuz'da genel saldırı emrini vermeden önce Hunyadi kaleye 4.000 kişi daha sokmuştu. Saldırı emriyle Osmanlı birlikleri hendeği geçerek gediklerden kaleye girdi. Ancak kentin içinde dağılan askerler pusu kurmuş savunucuların saldırısına uğradı ve kale içinde kalan birlikler ağır kayıp verdi. Ertesi gün, 22 Temmuz'da Capistrano'nun halk ordusu ve Hunyadi'nin birlikleri Tuna'nın karşı yakasından ve kaleden Osmanlı ordugâhına saldırdı. Saldırı padişahın ordugâhına kadar ulaştı.

Türkçe Vikipedi, vezirlerin geri çekilmeyi önermesine karşın II. Mehmed'in "Düşmandan yüz döndürmek sınık nişanıdır" diyerek çekilmediğini ve bizzat çarpışmaya katıldığını, bu sırada yeniçeri ağası Hasan Ağa'nın öldüğünü ve padişahın uyluğundan yaralandığını anlatır. Padişahın tutumu ordunun bozguna uğramasını önledi; ancak kalenin alınamayacağı anlaşılınca, verilen kayıplar ve olası yeni bir haçlı ordusu tehlikesi göz önünde tutularak aynı gece geri çekilme kararı alındı. Rumeli Beylerbeyi Dayı Karaca Paşa da kuşatma sırasında hayatını kaybetti. Osmanlı ordusu toplarının bir kısmını geride bırakmak zorunda kaldı.

Öğle çanı

Türkçe Vikipedi, Papa III. Callixtus'un emriyle başlatılan öğle çanının bu zaferi anmak için çalındığını yazar. İngilizce Wikipedia ise konuyu daha ayrıntılı açıklar: Papa, 29 Haziran 1456'da, yani kuşatma başlamadan önce yayımladığı bir bullayla Hristiyanları Belgrad'ın savunucuları için dua etmeye çağırmak amacıyla öğle vakti çan çalınmasını emretmişti. Zafer haberi birçok yere bullanın ulaşmasından önce geldiği için çan, zamanla zaferin anısına çalınan bir gelenek olarak benimsendi. Bu öğle çanı Katolik ve bazı Protestan kiliselerinde bugün de sürmektedir.

Sonuçları

Belgrad'ın alınamamasında kaleye gelen yardımların engellenememesi ve Hunyadi'nin başarılı savunması belirleyici oldu. Zafer, Macaristan'ı yaklaşık yetmiş yıl boyunca büyük bir Osmanlı saldırısından korudu; Belgrad ancak 1521'de Kanuni Sultan Süleyman tarafından alınabildi. Hunyadi ve Capistrano aynı yıl öldü; Hunyadi'nin oğlu Matyas Korvin 1458'de Macaristan kralı oldu. II. Mehmed ise bu yenilgiden sonra Balkanlar'da Sırbistan (1459), Mora (1460) ve Bosna (1463) gibi daha zayıf hedeflere yöneldi. Türkçe Vikipedi'ye göre padişah, yenilginin etkisini gidermek için oğulları Şehzade Bayezid ve Şehzade Mustafa için görkemli bir sünnet düğünü düzenledi.

Bugünkü bellek

Türkçe Vikipedi'ye göre Macaristan'da 2011'den beri 22 Temmuz, Hunyadi ve Capistrano komutasındaki kuvvetlerin 1456 zaferinin anıldığı bir ulusal gündür. Sırbistan'da ise Belgrad Kalesi (Kalemegdan), kentin tarihî merkezi olarak hem Osmanlı hem Habsburg dönemlerinin izlerini taşır. Kuşatma, Türk tarihinde Fatih'in az sayıdaki başarısızlıklarından biri olarak, Macar tarihinde ise ulusun en büyük zaferlerinden biri olarak anılır.

Kaynaklar hakkında

Konu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Belgrad maddesi, Türkçe Vikipedi'nin Belgrad Kuşatması (1456) maddesi ve İngilizce Wikipedia'nın Siege of Belgrade (1456) maddesine dayanır. Sayılar, Hunyadi'nin ölümü ve efsaneler dikkat ve bilgi kutularında belirtilmiştir.