"Büyük milli sorunlar şimdiye kadar ancak Büyük Millet Meclisinde çözümlendi"

Olaylarla dolu bir yılın ardından

1 Kasım 1930'da Gazi Mustafa Kemal Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üçüncü dönem dördüncü ve son yasama yılını açtı. Konuşmanın ilk cümlelerinden biri, geride kalan yılın niteliğini özetler: "Geçen yılımız önemli olaylarla doludur." Gerçekten de 1930, Türkiye için doğu illerindeki silahlı olayların, dünya ekonomik krizinin, milli paranın değer kaybının ve kısa ömürlü bir muhalefet partisinin yılıydı. Konuşma Millet Meclisi Tutanak Dergisi'nin III. dönem 22. cildinde yer alır ve TBMM'nin internet sitesinde yayımlanmaktadır. Alıntılar o sayfadaki metinden aynen aktarılmıştır.

Doğudaki olaylar ve İzmir'deki sel

Mustafa Kemal, "dış ülkelerde beslenen karıştırıcı unsurların" saldırı amaçlarının o yıl doğu illerinde vatandaşların huzurunu bozan olaylara neden olduğunu söyler; bu olayların ayrıntılarını milletvekillerinin bildiğini belirtir. Olaylarda şehit olan vatandaş ve askerleri saygı ve minnetle anar, ordu ve jandarmaya teşekkür eder. Bu olayların, vatandaşın mutluluk ve huzurunun "Cumhuriyet kanunlarında belirlenen milli birlikte" saklı olduğunu gösterdiğini söyler. Ardından o günlerde İzmir'de yaşanan sel felaketini ve can kayıplarını anar.

Para krizi ve dünya çapındaki ekonomik bunalım

Konuşmaya göre yılın büyük olaylarından biri "milli para krizi"dir ve alınan önlemlerin olumlu sonuç verdiği görülmüştür. Mustafa Kemal ardından şöyle der: "Özellikle tarımla ilgili ülkelerde duyulan dünya çapında bir ekonomik kriz vardır. Bu kriz doğal olarak bizim ülkemizi de etkilemiş ve ağırlığını hissettirmiştir." Bu nedenle çok tutumlu bir yönetimin bütün resmî ve özel işlere yansıması gerektiğini, hükümetin bütçeyi önemli tasarruflarla sunduğunu söyler. Merkez Bankası'nın kurulmasının ve hisse senetlerinin vatandaşlara sunulmasının "pek yakın" olduğunu ekler.

Konuşmada demiryolu için de bir cümle vardır: "Geçen yılın önemli olaylarından biri de Sivas'a trenin ulaşmasıdır." Türkçe Vikipedi'nin TCDD maddesi de Sivas'ın 1930'da demiryolu ağına bağlandığını yazar.

Yunanistan ile yeni dönem

Dış politikada Mustafa Kemal, Dışişleri Bakanı'nın Sovyet Rusya ziyaretindeki içten kabulü ve Macaristan başbakanının ziyaretini anar. Asıl vurgu Yunanistan'adır: "Komşumuz ve dostumuz Yunanistan Başbakanının ve Dışişleri Bakanının Ankara'yı resmen ziyaretlerini özel bir önemle anıyorum." Türkiye ile Yunanistan'ın yüksek yararlarının birbirine zıt olmaktan kaçınmayı gerektirdiğini söyler ve iki cumhuriyet arasında açılan yeni dönemi antlaşmaya bağlayan belgelerin Meclis'in onayına sunulduğunu belirtir.

İngilizce Wikipedia'nın Eleftherios Venizelos maddesine göre iki taraf mübadele edilen nüfusun mülkleri sorununda 30 Nisan 1930'da anlaşmaya vardı; Venizelos 25 Ekim'de Türkiye'yi ziyaret ederek bir dostluk antlaşması imzaladı. Aynı madde, Venizelos'un 1934 Nobel Barış Ödülü için Atatürk'ün adını önerdiğini de yazar.

Partiler, basın ve seçimler

Konuşmanın siyasi açıdan en dikkat çekici bölümü yeni partilerle ilgilidir: "Politik hayatımızda yeniden partilerin ortaya çıkması, ülkede belediye seçimlerini izleyen yakın günlerde oldu." Mustafa Kemal, politik alanda karşılıklı çalışmaların verimli gelişmesinin "ancak vatandaşlar arasında düşmanlık yaratılmasına imkan verilmemesi ile" sağlanabileceğini söyler. Basın özgürlüğünün de halk yönetimine yaraşır bir "ağır başlılıkla" kullanılmasını ister ve özgürlüğün kötüye kullanılmasından çok sıkıntı çekmiş bir ülkede bu özene özellikle gerek olduğunu söyler. Üçüncü Meclis'in bu yasama yılıyla görevini tamamlayacağını, gelecek seçimlerde vatandaşın oyunu güven içinde ve rahatça kullanabilmesi için yasal ve idari önlemlerin geliştirilmesi gerektiğini belirtir.

Türkçe Vikipedi'nin Serbest Cumhuriyet Fırkası maddesine göre Fethi Bey (Okyar), Mustafa Kemal'in isteği üzerine ve onun tarafsız kalmasını şart koşarak partiyi 12 Ağustos 1930'da kurdu. Partinin Cumhuriyet Halk Fırkası'ndan en önemli farkı ekonomide liberalizmi savunmasıydı; Meclis'te 15 milletvekili vardı ve hepsi CHF'den geçmişti. Parti 1930 yerel seçimlerinde 502 belediyeden 31'ini kazandı. Konuşmadan iki hafta sonra, 17 Kasım 1930'da, kurucusu Fethi Okyar ve yöneticilerinin talebiyle feshedildi.

Kapanış: Meclis'e vurgu

Konuşma, Meclis'in ülke yönetimindeki yerini öne çıkaran cümlelerle biter: "Arkadaşlarım, ülkenin yazgısında tek yetki ve güç sahibi olan Büyük Millet Meclisi, bu ülkenin düzeni için, iç ve dış güvenliğini sağlamak ve korumak için en büyük güvencedir. Büyük milli sorunlar şimdiye kadar ancak Büyük Millet Meclisinde çözümlendi. Gelecekte de yalnız oradan kesin önlemler sağlanabilecektir." Son cümle ise şudur: "Türk Milletinin sevgi ve bağlılığı her zaman Büyük Millet Meclisine yönelmiştir ve hep oraya yönelecektir." Tutanakta bu cümlenin ardından "Şiddetli ve sürekli alkışlar" kaydı vardır.