İnkılapçılık ilkesi: "Sürekli devrimcilik" yorumundan geri dönülmezlik vurgusuna

Neden bu konu?

İnkılapçılık (devrimcilik), Altı Ok'un son ilkesidir ve öteki beş ilkenin "korunması ve sürdürülmesi" düşüncesini taşır. Bu forumda harf, kılık kıyafet, takvim ve saat gibi tek tek devrimler ayrı konularda anlatıldı. Bu konu ise devrimlerin kendisini değil, onları bir ilke olarak bağlayan düşünceyi ele alır: ilke nasıl tanımlanır, kaynaklar arasında hangi yorum farkları vardır ve tarihçiler Cumhuriyet devrimlerini Osmanlı reformlarıyla nasıl ilişkilendirir? Konu Türkçe Vikipedi'deki Atatürk İlkeleri ve İnkılapçılık maddeleri ile İngilizce Wikipedia'daki Kemalism ve Atatürk's reforms maddelerine dayanır.

Tanım: benimseme, geliştirme, koruma

Türkçe Atatürk İlkeleri maddesine göre inkılapçılık, Türk ulusunun çağdaşlaşması yolunda yapılan Atatürk devrimlerinin benimsenmesi, geliştirilmesi ve her türlü tehlikeye karşı korunmasıdır. Madde, ilkenin seçkinciliği açıkça yadsıyan ve halkla bütünleşmeye önem veren bir devrimcilik anlayışı olduğunu yazar.

Aynı maddeye göre Kemalist devrimcilik anlayışının iki yanı vardır. Birinci yanı, eski düzenin geçerliliğini yitirmiş kurumlarını yıkıp yerlerine çağın ihtiyaçlarını karşılayacak kurumlar koymaktır. İkinci yanı ise devrimciliği sürekli yeniliğe ve değişime açıklık olarak görmek ve kalıplaşmaya karşı çıkmaktır. Madde, Atatürk'ün devrimin kazanımlarının korunmasını ilkenin gereği saydığını, ancak koşulların değişeceğinin ve değişen koşulların yeni kurumlar gerektireceğinin bilincinde olduğunu belirtir; bu nedenle ilkenin bir "sürekli devrimcilik" anlayışını da yansıttığını yazar.

İki Türkçe madde, iki farklı vurgu

Türkçe İnkılapçılık maddesi ilkeye farklı bir açıdan yaklaşır. Bu maddeye göre inkılapçılık, toplumda gerekli değişikliklerin "aniden, devrim şeklinde değil, reformlar yoluyla" olması gerektiğini savunan bir dünya görüşüdür. Madde, ilkenin eski kurumları yıkarak yerine yenisini yapmak olduğunu söyler ve ilkeyi bir kalkınma modeli olarak değerlendirir: bu modelin özgünlüğü, ekonomik ve toplumsal gelişmeyi sınıfsal farklılaşmalara yol açmadan başarmayı amaçlamasıdır; bunun için en uygun yol devletçilik olarak görülmüştür.

Geri dönülmezlik

İngilizce Kemalism maddesi ilkeyi, ülkenin geleneksel kurum ve kavramlarının yerine çağdaş kurum ve kavramları koymasını isteyen bir ilke olarak tanımlar. Maddeye göre Kemalist anlamda reformun özü "oldubitti"dir; eski sistemlere dönüş olanaksızdır, çünkü onlar geri kalmış sayılmıştır. Atatürk'ün yaşadığı dönemde yapılan toplumsal ve siyasal devrimler geri döndürülemez kabul edilir ve Atatürk reformun uygulanması sırasında bir duraklama ya da geçiş evresine hiç yer vermemiştir.

Aynı madde, kavramın bugünkü anlayışının "etkin değişiklik" olarak tarif edilebileceğini yazar: Batı Avrupa'dan alınan kurumlara Türk özelliklerinin eklenmesi ve bunların Türk kültürüne uyarlanması gerekir; bu uyarlama kuşaklar boyu süren bir kültürel ve toplumsal deneyim ister ve Türk milletinin ortak belleğini oluşturur.

Devrimler neyi kapsıyordu?

İngilizce Atatürk's reforms maddesi, devrimleri yeni Cumhuriyet'i laik ve çağdaş bir ulus devlete dönüştürmek için tasarlanmış siyasi, hukuki, dinî, kültürel, toplumsal ve ekonomik değişiklikler dizisi olarak tanımlar. Madde, reformların anayasanın yenilenmesiyle başladığını, 1924 Anayasası'nın 1921 Anayasası'nın yerini aldığını ve Avrupa hukukunun yeni cumhuriyetin ihtiyaçlarına uyarlandığını; 1928'e gelindiğinde anayasadaki İslam'ın devlet dini olduğu ifadesinin kaldırıldığını yazar.

Aynı maddeye göre 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi, Nisan 1924'te yeni anayasa kabul edildi. Ölçü ve zaman alanında 26 Aralık 1925 tarihli kanunla hicri ve rumi takvimlerin kullanımı yasaklandı ve 1 Ocak 1926'dan itibaren miladi takvim resmen kullanılmaya başlandı; 1928'de uluslararası rakamlar kabul edildi; 1931'deki bir kanunla arşın, endaze ve okka gibi eski ölçüler kaldırılıp metre ve kilogram getirildi. Madde, Cumhuriyet Halk Partisi'nin kısa ömürlü muhalefet partisi denemeleri dışında 1923-1945 arasında ülkeyi tek parti olarak yönettiğini de belirtir.

Atatürk'ten sonra

İngilizce Atatürk's reforms maddesine göre Atatürk'ün 1938'deki ölümünden sonra yerine geçen İsmet İnönü partinin liderliğini üstlendi ve başka Kemalist reformları da hayata geçirdi; ancak bu çalışmalar İkinci Dünya Savaşı nedeniyle sekteye uğradı. Madde, Cumhuriyet Halk Partisi'nin 1950 seçimlerini DP'ye kaybetmesiyle tek parti döneminin sona erdiğini yazar. İnkılapçılık ilkesinin "korunma" boyutu bu dönemden sonra da Türk siyasetinin sürekli tartışma konularından biri olarak kaldı; Atatürk İlkeleri maddesinin vurguladığı "kalıplaşmaya karşı çıkma" ile Kemalism maddesinin vurguladığı "geri dönülmezlik" arasındaki fark, iki kaynağın ilkeyi farklı vurgularla anlatmasının özünü oluşturur.

Programdan anayasaya

Türkçe Atatürk İlkeleri maddesine göre altı ilkeye ilk olarak 1931'de "Kemalizm" adı verildi; ilkeler 13 Mayıs 1935'te "Kamâlizm" adıyla Cumhuriyet Halk Partisi'nin program ilkeleri olarak benimsendi ve 1937'de çıkarılan bir kanunla 1924 Anayasası'na eklendi. İngilizce Kemalism maddesi anayasal değişikliğin tarihini 5 Şubat 1937 olarak verir ve 1924 Anayasası'nın değişen ikinci maddesinin Türkiye'yi "inkılapçı" olarak da tanımladığını aktarır. Aynı madde, 1961 ve 1982 anayasalarında her değişiklikte yalnız laiklik, milliyetçilik ve halk yönetimi ilkelerinin korunduğunu yazar; yani "inkılapçı" sıfatı 1961'den sonra anayasanın ikinci maddesinde yer almamıştır.

Atatürk İlkeleri maddesi, Ahmet Taner Kışlalı'nın bir değerlendirmesini de aktarır: Kışlalı'ya göre laiklik, milliyetçilik ve cumhuriyetçilik Fransız Devrimi'nin; halkçılık, devrimcilik ve devletçilik ise Sovyet Devrimi'nin etkisiyle oluşmuştur. Bu, tek bir yazarın yorumu olarak okunmalıdır.