#1Ankara'nın sırtlarında bir Celvetî tekkesi
Taceddin Dergâhı, Ankara'nın eski şehir dokusunun güneydoğusunda, bugünkü Altındağ ilçesi sınırları içinde yer alan bir külliyedir. Dergâh, on yedinci yüzyılın ortalarında Celvetiye tarikatına bağlı bir tekke olarak kuruldu. Kurucusu, halk arasında Taceddin Sultan ya da Taceddin-i Velî adıyla anılan bir şeyhti. Külliye; cami, türbe, selamlık ve tekke yapılarından oluşuyordu. Ankara'nın sırtlarına kurulan bu küçük yapı topluluğu, yüzyıllar boyunca şehrin manevi merkezlerinden biri olarak varlığını sürdürdü.Dergâhın Cumhuriyet tarihindeki asıl önemi ise on dokuzuncu yüzyıldan değil, Millî Mücadele yıllarından kaynaklanır. 1920 baharında Ankara'ya gelen Mehmet Âkif, burada konuk edildi. Âkif'in Taceddin Dergâhı'nda kaldığı süre içinde İstiklal Marşı'nı yazması, bu mütevazı tekkeyi Türk milletinin hafızasında ayrıcalıklı bir yere taşıdı.
Tarih notu
Kronoloji: 17. yüzyıl ortası dergâhın kuruluşu; Nisan 1920 Mehmet Âkif'in Ankara'ya gelişi ve dergâhın selamlık binasına yerleşmesi; 23 Nisan 1920 Büyük Millet Meclisi'nin açılışı; 7 Kasım 1920 Maarif Vekâleti'nin İstiklal Marşı yarışmasını duyurması; Şubat 1921 marşın dergâhta yazılması; 12 Mart 1921 marşın Meclis'te kabulü; Mayıs 1921 Âkif'in dergâhtan ayrılması; 30 Kasım 1925 tekke ve zaviyelerin kapatılması.
Mehmet Âkif Ankara'da
Mehmet Âkif, Millî Mücadele'nin başından itibaren Anadolu hareketini destekleyen aydınlardan biriydi. Balıkesir'de ve Kastamonu'da yaptığı vaazlarla halkı direnişe çağırmıştı. 1920 baharında Burdur mebusu seçilerek Ankara'ya geldi. Şehirde barınma imkânlarının son derece kısıtlı olduğu bu dönemde Âkif, Taceddin Dergâhı'nın selamlık binasına yerleşti. Dergâh, Ankara'nın merkezinden biraz uzakta, sakin bir sırtta bulunuyordu; bu sessizlik, Âkif'in yazı çalışmaları için uygun bir ortam sağladı.Âkif, dergâhta Nisan 1920'den Mayıs 1921'e kadar kaldı. Bu süre içinde Meclis'teki görevlerini sürdürdü, Sebilürreşad dergisinin Ankara'da yayımlanmasıyla ilgilendi ve Millî Mücadele'yi destekleyen yazılar kaleme aldı. Dergâhta onu ziyaret eden mebuslar, aydınlar ve dostlarıyla yaptığı sohbetler, dönemin hatıratlarında sıkça anlatılır.
Marşın doğduğu oda
Kasım 1920'de Maarif Vekâleti, bir millî marş yazılması için yarışma açtı. Yarışmaya yüzlerce şiir gönderildi; ancak Âkif, yarışma için para ödülü konulduğu gerekçesiyle başlangıçta katılmadı. Maarif Vekili Hamdullah Suphi'nin ısrarı ve ödülün kendisi için bir engel oluşturmayacağı yönündeki güvence üzerine Âkif, marşı yazmayı kabul etti. Marşı, Taceddin Dergâhı'ndaki odasında, Şubat 1921'de tamamladı.Âkif'in yazdığı şiir, 1 Mart 1921'de Meclis kürsüsünde Hamdullah Suphi tarafından okundu ve büyük bir coşkuyla karşılandı. 12 Mart 1921'de Meclis, şiiri İstiklal Marşı olarak kabul etti. Âkif, yarışma için öngörülen ödülü kabul etmedi; parayı Darülmesai adlı, kadınlara ve kız çocuklarına iş öğreten bir kuruluşa bağışladı.
Ek bilgi
Taceddin Dergâhı'nın kuruluşu ve kurucusunun kimliği konusunda farklı görüşler bulunur. Halk arasında Taceddin Sultan olarak anılan kişinin, on yedinci yüzyılda yaşamış Celvetî bir şeyh olduğu kabul edilir; bazı araştırmacılar, Taceddin adının dergâha, kurucusunun ve onun soyundan gelen şeyhlerin unvanlarından geçtiğini belirtir.
Marşın on kıtası ve ithafı
Âkif'in yazdığı İstiklal Marşı on kıtadan oluşur. Şiirin başına Âkif, marşı "Kahraman Ordumuza" ithaf ettiğini yazdı. Şiir, Millî Mücadele'nin en zor günlerinde, Batı Cephesi'nde Birinci İnönü Muharebesi'nin kazanılmasının hemen ardından yazıldı. Bu zamanlama, marşın dilindeki umut ve kararlılık duygusunu da açıklar: şiir, bir yandan işgalin acısını dile getirirken bir yandan istiklalin kazanılacağına dair sarsılmaz bir inancı ifade eder.Âkif, sonraki yıllarda İstiklal Marşı'nı Safahat'ın içine almadı. Şiirin kendisine değil, millete ait olduğunu düşünüyordu. Marşın bestelenmesi için de ayrı bir yarışma düzenlendi; 1924'te Ali Rifat Çağatay'ın bestesi kabul edildi, 1930'dan itibaren ise Osman Zeki Üngör'ün bestesi okunmaya başladı.
Sebilürreşad ve Ankara'daki yayın hayatı
Mehmet Âkif, Taceddin Dergâhı'nda kaldığı dönemde yalnızca şiirle uğraşmadı. Uzun yıllar yazarlığını ve başyazarlığını yaptığı Sebilürreşad dergisi, Millî Mücadele yıllarında önce Kastamonu'da, ardından Ankara'da yayımlandı. Âkif'in Kastamonu Nasrullah Camii'nde verdiği vaaz, dergide yayımlanarak geniş kitlelere ulaştı ve Anadolu'nun dört bir yanında okundu. Dergi, Millî Mücadele'yi destekleyen yazılarıyla halkın moralini yükseltmeye çalıştı.Tekkelerin kapatılmasından sonra
30 Kasım 1925'te kabul edilen 677 sayılı kanunla Türkiye'deki bütün tekke ve zaviyeler kapatıldı. Taceddin Dergâhı da bu kanunla tekke olarak işlevini yitirdi. Ancak cami, ibadete açık kalmaya devam etti. Dergâhın diğer yapıları ise zamanla bakımsız kaldı; selamlık binası harap olma tehlikesiyle karşılaştı.Kaynaklar
Sonraki yıllarda Mehmet Âkif'in hatırasını yaşatmak için dergâhın restore edilmesi gündeme geldi. Restorasyon çalışmalarıyla birlikte selamlık binası, Mehmet Âkif'in hatırasına ayrılmış bir müze evi olarak düzenlendi. Ziyaretçiler bugün, Âkif'in kaldığı odayı, onun kişisel eşyalarına ve İstiklal Marşı'na dair belgeleri görebilmektedir.Belge: Tekke ve zaviyelerle türbelerin seddine ve türbedarlıklar ile bir takım ünvanların men ve ilgasına dair Kanun — kabul edilen metin — TBMM Kanunlar Dergisi, Kanun No. 677 · Kanunlar Dergisi Cilt 4. Tarih: 30 Kasım 1925.
Kaynaklarda fark
İstiklal Marşı'nın yazıldığı yer konusunda farklı mekânlar zaman zaman dile getirilir; marşın Meclis binasında ya da Ankara'daki başka bir evde yazıldığı yönünde anlatılar dolaşımdadır. Mehmet Âkif'in Nisan 1920'den Mayıs 1921'e kadar kaldığı ve marşı yazdığı yer, Taceddin Dergâhı'nın selamlık binasıdır.
Âkif ve Atatürk'ün Ankara'sı
Taceddin Dergâhı, Mehmet Âkif'in Ankara'daki yaşamının merkeziydi; ancak dergâh, aynı zamanda Millî Mücadele'nin Ankara'sının bir parçasıydı. Âkif'in dergâhta kaldığı dönemde Mustafa Kemal, Ziraat Mektebi'ndeki karargâhından ve Meclis'ten Millî Mücadele'yi yönetiyordu. İki isim de aynı amaç için çalışıyor, Meclis'te ve Ankara'nın dar sokaklarında karşılaşıyorlardı.İstiklal Marşı'nın Meclis'te kabul edildiği gün, Mustafa Kemal de Meclis'teydi. Marşın okunması sırasında mebusların ayağa kalkarak dinlediği, Mustafa Kemal'in de bu coşkuya katıldığı anlatılır. Taceddin Dergâhı'nda doğan şiir, böylece Millî Mücadele'nin ruhunu ifade eden ortak bir metin haline geldi.
Külliyenin mimarisi
Taceddin külliyesi, Osmanlı dönemi Ankara'sının mütevazı dini yapılarının karakteristik özelliklerini taşır. Cami, küçük ölçekli ve sade bir yapıdır; türbe, külliyenin kurucusunun ve sonraki şeyhlerin kabirlerini barındırır. Selamlık binası ise geleneksel Ankara evlerinin özelliklerini taşıyan, ahşap ve kerpiçten yapılmış iki katlı bir yapıdır. Külliyenin bugünkü görünümü, yapılan restorasyonlarla şekillenmiştir.Âkif'in sonraki yılları
Mayıs 1921'de dergâhtan ayrılan Mehmet Âkif, Birinci Meclis'in sonuna kadar mebusluğunu sürdürdü. 1923'te yeni Meclis'e girmedi. 1925'ten itibaren kışları Mısır'da geçirmeye başladı ve uzun yıllar Kahire yakınlarındaki Hilvan'da yaşadı. Bu yıllarda Kahire'deki Câmiu'l-Mısriyye'de Türk dili ve edebiyatı dersleri verdi. Hastalanarak 1936'da İstanbul'a dönen Âkif, 27 Aralık 1936'da İstanbul'da öldü ve Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.Âkif'in ölümünden sonra Taceddin Dergâhı, onun hatırasıyla anılan bir mekân olarak öne çıktı. Dergâhı ziyaret edenler, Âkif'in marşı yazdığı odayı görmek için buraya geldi; dergâh, İstiklal Marşı'nın kabul yıldönümlerinde düzenlenen anma etkinliklerinin de mekânlarından biri oldu.
Külliye, Ankara'nın eski şehir dokusunun korunmuş örneklerinden biri olarak, Hamamönü ve çevresindeki restore edilmiş eski evlerle birlikte ziyaretçilerin uğrak yerlerinden biri haline gelmiştir.
