#1İstiklâl Marşı, 12 Mart 1921'de TBMM tarafından kabul edildi; Cumhuriyetin ilanından iki buçuk yıl önce. Sözleri Mehmet Âkif (Ersoy), bugünkü bestesi Osman Zeki (Üngör) tarafından yapıldı. Marşın hikâyesi bir yarışmayla başlar, bir Meclis oturumunda doruğa ulaşır ve bestesi ancak 1930'da kesinleşir. Bu yazıda bu süreci gün gün ele alıyoruz.
Arka plan: Bir güfte yarışması
Maarif Vekâleti (Eğitim Bakanlığı) 1921'de, savaşın millî bir ruhla kazanılmasına katkı sağlamak amacıyla bir güfte yarışması düzenledi. Yarışmaya toplam 724 şiir katıldı. Gönderenler arasında Kâzım Karabekir, Hüseyin Suat (Yalçın), İsak Ferrara, Muhittin Baha (Pars) ve Kemalettin Kamu gibi tanınmış isimler vardı.
"Çanakkale Şehitlerine" ve "Bülbül" şiirlerinin sahibi Mehmet Âkif ise yarışmaya katılmak istemedi. Kaynaklara göre bunun nedeni, milletin başarılarının para ödülüyle övülemeyeceğini düşünmesiydi.
Süre dolduktan sonra Bakanlık 724 şiiri inceledi ama içlerinde millî marş olabilecek bir eser bulamadı. Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey, 5 Şubat 1921 tarihli bir mektupla Mehmet Âkif'i yeniden davet etti. Âkif fikrini değiştirdi ve Ankara'daki Taceddin Dergâhı'ndaki odasında, Türk ordusuna hitap eden şiiri yazıp Bakanlığa teslim etti. El yazmasında "Kahraman Ordumuza" ithafı yer alır.
Hamdullah Suphi Bey şiirin önce cephede askerler arasında okunmasını istedi. Batı Cephesi Komutanlığına gönderilen şiir askerlerin beğenisini kazandı ve ardından gazetelerde yayımlandı.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: Image from www.arastiralim.net. Dosya sayfası
12 Mart 1921 oturumu
Ön elemeyi geçen yedi şiir, Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlık ettiği Meclis oturumunda tartışmaya açıldı. Mehmet Âkif'in şiirini Meclis kürsüsünde Hamdullah Suphi Bey okudu. Kaynaklara göre milletvekilleri büyük bir heyecana kapıldı ve diğer şiirlerin okunmasına gerek görülmedi. Bazı mebusların itirazlarına rağmen şiir coşkulu alkışlarla kabul edildi.
Güfteye en sert eleştiri Kâzım Karabekir'den geldi. Karabekir, 26 Temmuz 1922'de Bakanlar Kurulu Başkanı Rauf Bey'e yazdığı mektupta yarışma sonucunun iptal edilmesini istedi ve eleştirilerini sıraladı. Buna rağmen güftede değişiklik yapılmadı; Karabekir de ısrar etmedi.
Beste serüveni
Savaş sürdüğü için beste iki yıl ertelendi. 12 Şubat 1923'te açılan beste yarışmasına 24 besteci katıldı, ama koşullar yüzünden sonuç belirlenemedi. Bu yüzden marş bir süre farklı şehirlerde farklı bestelerle okundu: Edirne'de Ahmet Yekta Bey'in, İzmir'de İsmail Zühtü Bey'in, Ankara'da Osman Zeki Bey'in, İstanbul'da Ali Rıfat Bey ve Zati Bey'in besteleri.
1924'te Ankara'da toplanan seçici kurul Ali Rıfat Çağatay'ın bestesini kabul etti. Bu beste 1930'a kadar çalındı; 1930'da Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Şefi Osman Zeki Üngör'ün 1922'de hazırladığı beste yürürlüğe kondu. Armonilemesini Edgar Manas, bando düzenlemesini İhsan Servet Künçer yaptı.
Kaynaklara göre şair şiirde Kurtuluş Savaşı'nın kazanılacağına olan inancını, Türk askerinin yürekliliğine ve özverisine güvenini, milletin bağımsızlığa, Hakk'a, yurduna ve dinine bağlılığını dile getirdi. Bayrak, vatan toprağı ve insan ruhu marşın ana imgeleridir; ilk dize "Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak" bayrak imgesiyle açılır.
Bugünkü anlamı
12 Mart her yıl "İstiklâl Marşı'nın Kabulü ve Mehmet Âkif Ersoy'u Anma Günü" olarak kutlanır. Marş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin de millî marşıdır; 1983-1989 arasında basılan 100 liralık banknotların arka yüzünde ilk iki kıtası yer aldı. 2013'te okunma güçlüğünü gidermek için biri toplu söyleyiş, diğeri resmî törenler için iki yeni düzenleme hazırlandı.
Arka plan: Bir güfte yarışması
Maarif Vekâleti (Eğitim Bakanlığı) 1921'de, savaşın millî bir ruhla kazanılmasına katkı sağlamak amacıyla bir güfte yarışması düzenledi. Yarışmaya toplam 724 şiir katıldı. Gönderenler arasında Kâzım Karabekir, Hüseyin Suat (Yalçın), İsak Ferrara, Muhittin Baha (Pars) ve Kemalettin Kamu gibi tanınmış isimler vardı.
"Çanakkale Şehitlerine" ve "Bülbül" şiirlerinin sahibi Mehmet Âkif ise yarışmaya katılmak istemedi. Kaynaklara göre bunun nedeni, milletin başarılarının para ödülüyle övülemeyeceğini düşünmesiydi.
Tarih notu
Taceddin Dergâhı'nda yazılan şiirKronoloji:
- 23 Aralık 1920: Yarışmaya şiir gönderme süresi biter.
- 5 Şubat 1921: Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey Mehmet Âkif'e davet mektubu yazar.
- 17 Şubat 1921: Şiir Ankara'da Hâkimiyet-i Milliye ve Sebilürreşad gazetelerinde yayımlanır.
- 21 Şubat 1921: Kastamonu'da Açıksöz gazetesinde yayımlanır.
- 12 Mart 1921: TBMM şiiri millî marş olarak kabul eder.
- 26 Temmuz 1922: Kâzım Karabekir sonucun iptalini isteyen bir mektup yazar.
- 12 Şubat 1923: İstanbul Maarif Müdürlüğüne beste yarışması açma görevi verilir.
- 1924: Ali Rıfat (Çağatay) bestesi kabul edilir.
- 1930: Osman Zeki Üngör'ün bestesi yürürlüğe girer.
- 23 Aralık 1920: Yarışmaya şiir gönderme süresi biter.
- 5 Şubat 1921: Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey Mehmet Âkif'e davet mektubu yazar.
- 17 Şubat 1921: Şiir Ankara'da Hâkimiyet-i Milliye ve Sebilürreşad gazetelerinde yayımlanır.
- 21 Şubat 1921: Kastamonu'da Açıksöz gazetesinde yayımlanır.
- 12 Mart 1921: TBMM şiiri millî marş olarak kabul eder.
- 26 Temmuz 1922: Kâzım Karabekir sonucun iptalini isteyen bir mektup yazar.
- 12 Şubat 1923: İstanbul Maarif Müdürlüğüne beste yarışması açma görevi verilir.
- 1924: Ali Rıfat (Çağatay) bestesi kabul edilir.
- 1930: Osman Zeki Üngör'ün bestesi yürürlüğe girer.
Süre dolduktan sonra Bakanlık 724 şiiri inceledi ama içlerinde millî marş olabilecek bir eser bulamadı. Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey, 5 Şubat 1921 tarihli bir mektupla Mehmet Âkif'i yeniden davet etti. Âkif fikrini değiştirdi ve Ankara'daki Taceddin Dergâhı'ndaki odasında, Türk ordusuna hitap eden şiiri yazıp Bakanlığa teslim etti. El yazmasında "Kahraman Ordumuza" ithafı yer alır.
Hamdullah Suphi Bey şiirin önce cephede askerler arasında okunmasını istedi. Batı Cephesi Komutanlığına gönderilen şiir askerlerin beğenisini kazandı ve ardından gazetelerde yayımlandı.
Görsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: Image from www.arastiralim.net. Dosya sayfası
12 Mart 1921 oturumu
Ön elemeyi geçen yedi şiir, Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlık ettiği Meclis oturumunda tartışmaya açıldı. Mehmet Âkif'in şiirini Meclis kürsüsünde Hamdullah Suphi Bey okudu. Kaynaklara göre milletvekilleri büyük bir heyecana kapıldı ve diğer şiirlerin okunmasına gerek görülmedi. Bazı mebusların itirazlarına rağmen şiir coşkulu alkışlarla kabul edildi.
Ek bilgi
EleştirilerMehmet Âkif, kazandığı 500 liralık ödülü yoksul kadın ve çocuklara iş öğreterek geçimlerini sağlamak için kurulan Darülmesai'ye bağışladı. Ayrıca İstiklâl Marşı'nın Türk milletinin eseri olduğunu söyledi ve şiiri, şiirlerini topladığı Safahat'a almadı.
Güfteye en sert eleştiri Kâzım Karabekir'den geldi. Karabekir, 26 Temmuz 1922'de Bakanlar Kurulu Başkanı Rauf Bey'e yazdığı mektupta yarışma sonucunun iptal edilmesini istedi ve eleştirilerini sıraladı. Buna rağmen güftede değişiklik yapılmadı; Karabekir de ısrar etmedi.
Beste serüveni
Savaş sürdüğü için beste iki yıl ertelendi. 12 Şubat 1923'te açılan beste yarışmasına 24 besteci katıldı, ama koşullar yüzünden sonuç belirlenemedi. Bu yüzden marş bir süre farklı şehirlerde farklı bestelerle okundu: Edirne'de Ahmet Yekta Bey'in, İzmir'de İsmail Zühtü Bey'in, Ankara'da Osman Zeki Bey'in, İstanbul'da Ali Rıfat Bey ve Zati Bey'in besteleri.
1924'te Ankara'da toplanan seçici kurul Ali Rıfat Çağatay'ın bestesini kabul etti. Bu beste 1930'a kadar çalındı; 1930'da Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Şefi Osman Zeki Üngör'ün 1922'de hazırladığı beste yürürlüğe kondu. Armonilemesini Edgar Manas, bando düzenlemesini İhsan Servet Künçer yaptı.
Dikkat: yanlış bilinen
Şiirin içeriğiYaygın bir yanlış, Osman Zeki Üngör'ün besteyi doğrudan İstiklâl Marşı için yaptığıdır. Doğrusu: Üngör'ün yakın dostu Cemal Reşit Rey ile yapılan bir röportajda belirttiğine göre beste aslında başka bir güfte üzerine yapılmıştı. Söz ile ezgi arasındaki yer yer görülen uyumsuzluğun (örneğin "Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak" dizesinde "şafaklarda" sözcüğünün iki müzikal cümle arasında bölünmesi) nedeni budur. Bir başka yanlış da marşın on kıtasının törenlerde okunduğudur: Marş dokuz dörtlük ve bir beşlikten oluşur; protokol gereği yalnız ilk iki dörtlük beste eşliğinde okunur.
Kaynaklara göre şair şiirde Kurtuluş Savaşı'nın kazanılacağına olan inancını, Türk askerinin yürekliliğine ve özverisine güvenini, milletin bağımsızlığa, Hakk'a, yurduna ve dinine bağlılığını dile getirdi. Bayrak, vatan toprağı ve insan ruhu marşın ana imgeleridir; ilk dize "Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak" bayrak imgesiyle açılır.
Bugünkü anlamı
12 Mart her yıl "İstiklâl Marşı'nın Kabulü ve Mehmet Âkif Ersoy'u Anma Günü" olarak kutlanır. Marş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin de millî marşıdır; 1983-1989 arasında basılan 100 liralık banknotların arka yüzünde ilk iki kıtası yer aldı. 2013'te okunma güçlüğünü gidermek için biri toplu söyleyiş, diğeri resmî törenler için iki yeni düzenleme hazırlandı.
Kaynaklar
- Vikipedi, İstiklâl Marşı maddesi (tr.wikipedia.org)