Refah Muharebesi (9 Ocak 1917): Mağruntayn tabyalarında 31. Alay ve Sina'nın son çarpışması

Sınır taşlarının önündeki tepe

Refah, bugün Gazze Şeridi'nin en güneyinde, Mısır sınırının hemen yanında bir kasabadır. 1906'da Osmanlı Devleti ile İngiltere'nin denetimindeki Mısır arasında çizilen sınırın taşları buradan geçiyordu. 1917 yılının ilk haftasında kasabanın güneyindeki Mağruntayn denilen yükseltide, sınırın Osmanlı tarafında, bir Osmanlı alayı tabyalar ve siperler kazmış, Sina'dan gelen İngiliz İmparatorluğu kuvvetlerini bekliyordu. 9 Ocak 1917'de bu mevzilere yapılan gün boyu süren saldırı, Sina Yarımadası'nın tamamen İngiliz denetimine geçişini tamamlayan üçüncü ve son çarpışma oldu. Aynı zamanda savaş, artık Filistin topraklarına taşınmış oluyordu.

Muharebeyi Osmanlı tarafı açısından ilginç kılan, küçük bir garnizonun açık otlak arazide, her yönden kuşatılmış hâlde akşama kadar direnmesi ve saldıran tarafın cephanesini neredeyse bitirmesidir. Mevziler ancak güneş batmak üzereyken, Osmanlı takviyeleri yoldayken düştü.

Demiryolu ve su borusuyla ilerleyen ordu

Romani'deki Osmanlı taarruzunun durdurulmasından sonra İngiliz Mısır Seferî Kuvvetleri, Sina'nın kuzeyi boyunca doğuya doğru ilerlemeye başladı. Bu ilerleyişin hızını askerler değil, arkadan gelen demiryolu ve su borusu belirliyordu. Çölü aşan bir ordu, her adımda içme suyu ve ikmal hattını da beraberinde taşımak zorundaydı. Aralık 1916'da Anzak Atlı Tümeni El Ariş'i ve Magdaba'yı aldı. Kraliyet Donanması 22 Aralık'ta El Ariş açıklarına geldi, 24 Aralık'tan itibaren deniz yoluyla malzeme taşınmaya başladı. İki hafta içinde 1.500 ton malzeme kumsala indirildi. 4 Ocak 1917'de ilk inşaat treni El Ariş'e vardı.

Mısır Seferî Kuvvetleri komutanı General Sir Archibald Murray, Sina'nın kuzeyindeki ilerleyişi tamamlamak istiyordu. El Ariş'ten Refah'a 43 kilometre vardı. Murray, Refah'a saldırılırsa Osmanlı birliklerinin Sina'daki çöl karakollarını boşaltmak zorunda kalacağını düşünüyordu ve saldırının bir an önce yapılmasını emretti.

Gece yürüyüşü: kumdan çimene

Korgeneral Philip Chetwode komutasındaki Çöl Kolu, 8 Ocak saat 16.00'da El Ariş'ten çıktı. Kol, Magdaba'da Chauvel'in komuta ettiği atlı kuvvetin aynısıydı; buna El Ariş'i koruyan 5. Atlı Tugay ile hafif zırhlı araçlardan oluşan 7. Hafif Araç Devriyesi eklenmişti. Gündüz hava saldırısı riskini göze alan kuvvet, Mağruntayn'a zamanında varabilmek için gün batmadan yola çıktı. İlk kilometrelerde ağır kum tepeleri topları ve cephane arabalarını çeken çift koşum atları zorladı. Sonra eski kervan yolunun, hacıların asırlardır kullandığı sert zeminli çukur yolun üzerine çıkıldı. Kolun başı saat 22.00'de Şeyh Zuveyd'e vardı. Burada, verimli kıyı ovasının kenarında, atlar Avustralya'dan ayrıldıklarından beri ilk kez çimen gördü.

Chetwode, topların dışında bütün tekerlekli araçların Şeyh Zuveyd'de kalmasını emretmişti. Tugay komutanları bu emre itiraz ederek uydu. Yedek cephanenin gün ağardıktan sonra ileri gönderilmesi düşünülüyordu. Bu karar, öğleden sonra saldıranların başına büyük bir dert açacaktı.

9 Ocak sabahı: Kuşatma halkası

Saat 01.00'de 1. Hafif Süvari Tugayı ile Yeni Zelanda Atlı Tüfek Tugayı yola çıktı. Saat 06.15'te Auckland Atlı Tüfek Alayı sınır taşlarını geçerek Osmanlı topraklarına giren ilk birlik oldu. Saat 07.00'de Wellington alayının bir devriyesi Refah'tan Gazze ve Şellal yönüne giden telgraf hattını kesti. Garnizon dünyayla bağlantısını kaybetmişti. Saat 09.30'da İngiliz atlı topçusu yarım saatlik hazırlık ateşine başladı.

Saat 10.00'da Yeni Zelandalılar Mağruntayn'ın kuzeyinden dolanarak Refah köyüne girdi. Köyde altı Alman ve iki Osmanlı subayı ile birkaç asker esir alındı. İki takım, Han Yunus ve Şellal yönünden gelebilecek Osmanlı takviyelerini gözlemek için ayrıldı. Öğle saatlerinde Yeni Zelanda tugayı, Avustralya hafif süvarileri, İmparatorluk Deve Kolordusu taburları ve 5. Atlı Tugay'ın yeomanry alayları Osmanlı mevzilerinin etrafında halkayı tamamladı.

Öğleden sonra: Biten cephane, yaklaşan takviye

Ancak tabyalar birbirini öyle iyi koruyordu ki atından inip açık otlakta ilerleyen saldırganlar ağır ateş altında kaldı. 12.15 ile 14.15 arasında ilerleme yavaşladı. Öğleden sonra cephane azalmaya başladı. Yeni Zelanda tugayının dört makineli tüfeğinin mermisi bitti, Inverness-shire Bataryası'nın top mermisi tükendi ve batarya geri çekildi. Saat 14.45'te Şellal yönünde esir alınan bir Osmanlı makineli tüfek subayı ve üç Alman askeri, 160. Alay'ın taarruz başlar başlamaz Refah'a yardım için Şellal'den yola çıktığını söyledi. Bu bilgi kısa süre sonra doğrulandı: İki tabur Şellal'in batısındaki sırtları aşarak ilerliyordu. Han Yunus yönünden de 500 kişilik bir kuvvet geliyordu.

Chetwode, takviyeler yetişmeden mevzilerin düşmeyeceğini düşünerek bir ara geri çekilme emri vermeyi tartıştı. Saat 15.30'da bütün toplarla desteklenen genel taarruz başladı. Alman uçakları saldıran birlikleri bombalıyordu. Saat 16.00'da merkez tabyanın üzerini tüfek ve makineli tüfek ateşinin dumanı kaplamıştı. Koruma ateşi o kadar yoğundu ki savunanlar nişan almakta zorlanıyordu. Saat 16.30'da Yeni Zelandalılar merkez tabyaya kuzeybatıdan, kuzeyden ve kuzeydoğudan son süngü hücumuna kalktı ve tabyayı aldı. Buradan diğer tabyalar yandan ateş altına alınabiliyordu. Kısa süre sonra B grubunda beyaz bayrak göründü ve kalan mevziler de teslim oldu.

Sina'dan Gazze'ye geçerken

Refah Muharebesi, küçük bir garnizonun iyi seçilmiş bir arazide ne kadar uzun direnebileceğini gösteren bir örnektir. Sayıca birkaç kat üstün, toplarla ve uçaklarla desteklenen bir atlı kuvvet, bir alayın savunduğu tabyaları ancak gün batımına doğru alabildi. Atlı birliklerin hızına dayanan İngiliz planı, cephane arabalarını geride bırakma kararıyla kendi zayıf noktasını yaratmıştı. Osmanlı takviyeleri bir iki saat daha erken yetişseydi, gün çok farklı kapanabilirdi.

Öte yandan Refah, Sina cephesindeki dengenin değiştiğinin de işaretiydi. Demiryolu ve su borusu El Ariş'e ulaşınca İngiliz ordusu, Osmanlı birliklerini Sina'daki ileri karakollarından çekilmeye zorlayabilecek bir güç kazandı. Ocak 1917'den sonra Osmanlı savunması Gazze ile Birüssebi arasındaki hatta toplandı. İki ay sonra bu hattın önünde yapılan Birinci Gazze Muharebesi'nde, Refah'ta görülen sorunların bir benzeri, yani su ve zaman sıkıntısı bu kez saldıranları geri çekilmeye mecbur etti.

Refah'ta esir düşen 31. Alay askerlerinin El Ariş yoluna dizilmiş fotoğrafları, savaşın Filistin'e taşındığı günün belgeleri arasında yer alır. Bu fotoğraflar bir yenilginin değil, her yönden kuşatılmış bir alayın akşama kadar süren direnişinin son karesidir.