Hürrem Sultan

Hürrem Sultan (Osmanlıca: خُرَّم سلطان; y. 1502-1506, Rohatyn - 15 Nisan 1558, Kostantiniyye), Avrupa'da bilinen adıyla Roxelena, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk haseki sultanı, Osmanlı padişahı I. Süleyman'ın nikâhlı eşi ve Süleyman'ın halefi II. Selim'in annesidir. Osmanlı tarihinin en güçlü ve etkili kadınlarından biri olan Hürrem Sultan, Kadınlar saltanatı olarak bilinen dönemi başlatmıştır.

Lehistan Krallığı'na bağlı Rutenya bölgesinde Ruten asıllı Ortodoks bir ailenin çocuğu olarak doğan Roxelena, bir köle baskını sırasında Kırım Tatarları tarafından esir alındı ve ticaret yoluyla Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti Kostantiniyye'ye getirildi. İmparatorluk haremine girdi ve Sultan Süleyman'ın en sevdiği cariyesi oldu. Süleyman, ona "gülümseyen ve sevimli olan" anlamına gelen "Hürrem" adını verdi. Bir süre sonra İslam inancını da benimseyen Hürrem, 1521'de Şehzade Mehmed'i doğurduktan sonra saraydaki rütbesini yükseltti. Hürrem'in 1522'de Süleyman'dan Mihrimah adında bir kızı ile daha sonra arka arkaya Abdullah, Selim, Bayezid ve Cihangir adında dört oğlu daha oldu. Süleyman, Osmanlı geleneklerini çiğneyerek Hürrem'i eşi benzeri görülmemiş bir şekilde azat etti ve onunla nikâhlandı. Böylece Hürrem, kendisi için yaratılan "Haseki sultan" ünvanını alan ilk imparatorluk eşi oldu. Hayatının geri kalanını Osmanlı sarayında kalarak geçirdi. 15 Nisan 1558 tarihinde Kostantiniyye'de öldü ve inşası yeni tamamlanmış olan Süleymaniye Camii'nin haziresine defnedildi.

Hürrem'in bilinen altı çocuğundan beşi erkekti ve bu durum, çeşitli cariyeler arasındaki güç dengesini korumak için her cariyenin Sultan'a yalnızca bir erkek çocuk verebileceği şeklindeki eski Osmanlı geleneklerinden birini bozuyordu. Ancak Hürrem, Süleyman'ın saltanatının hemen başında hareme girmesinden sonra doğan tüm çocuklarının da annesi oldu. Sonunda muazzam bir güce sahip olan Hürrem, Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasetini etkileyerek merkezî bir rol oynadı. Önemli devlet adamlarıyla yakın ilişkiler kurdu, ileride sadrazam olacak olan Rüstem Paşa'yı kızı Mihrimah Sultan ile evlendirerek siyasi nüfuzunu artırdı. Öte yandan, Süleyman'ın en yakını olan Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'nın ve padişahın Mahidevran Sultan'dan olan oğlu Şehzade Mustafa'nın ölümünde Hürrem'in etkisi olduğu iddia edilmektedir.

Süleyman ile Hürrem arasında 19. yüzyıla kadar ulaşılamayan yazışmalar ve Süleyman'ın günlükleri, Hürrem'in sultanın en güvendiği sırdaşı ve danışmanı olduğunu doğrulamaktadır. Hürrem, imparatorluğun işlerinde aktif bir rol oynadı ve hatta imparatorluk ile eski memleketi arasındaki ilişkilere müdahale ederek Polonya'nın ayrıcalıklı diplomatik statü kazanmasına yardımcı oldu. Diplomatik ilişkilere kadınsı bir incelik kattı, yabancı liderlere ve onların yakınlarına kişisel işlemelerle süslenmiş hediyeler eşliğinde diplomatik mektuplar gönderdi. Bu mektupların en dikkat çekicileri, Polonya kralı II. Zygmunt August ile Safevî hükümdarı Şah Tahmasb'ın en sevdiği kız kardeşi ve yakın danışmanı olan Mehinbanu Sultan'a yazılanlardır.