Türkiye ile İran arasındaki Emniyet ve Muhadenet Muahedesi 22 Nisan 1926'da Tahran'da imza edilmiştir. Türkçe, Farsça ve Fransızca olarak iki nüsha düzenlenen bu metin, Cumhuriyet Türkiyesi ile İran arasındaki ilk resmî belge sayılır.
İmzacılar ve müzakere
Türkiye adına Tahran Büyükelçisi Memduh Şevket (Esendal), İran adına Başvezir Mehmet Ali Han Furugi ile Hariciye Nazır Vekili Davut Han Meftah imza koymuştur. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi'ndeki bir çalışma, müzakerelerin İran'ın Cemiyet-i Akvam yükümlülüklerine dair bir madde istemesi yüzünden uzadığını ve Ankara'nın sonunda sözlü teminatla bu şartı kabul ettiğini Cumhurbaşkanlığı arşiv belgelerine dayanarak anlatır.Hükümler
Muahede 11 maddedir. İki ülke arasında sulh ve emniyetin ebedî olacağını, taraflardan birine karşı kurulacak ittifaklarda diğerinin tarafsız kalacağını, tarafların birbirine saldırmayacağını ve birbirleri aleyhine askerî, siyasi ve iktisadi ittifaklara girmeyeceğini öngörür. Ticaret, şehbenderlik, gümrük, posta-telgraf, ikamet ve suçluların iadesi konularındaki sözleşmeler için altı ay içinde Tahran'da toplanılacaktır. Muahede beş yıllığına yapılmış, feshedilmezse birer yıl uzayacak şekilde düzenlenmiştir.Onay ve ek protokol
TBMM muahedeyi 22 Mayıs 1926 tarihli ve 971 sayılı kanunla tasdik etmiştir. 15 Haziran 1928'de Tahran'da imzalanan ek protokol, taraflardan biri saldırıya uğrarsa diğerinin durumu düzeltmek için bütün gücüyle çalışacağını ve iktisadi işbirliği, serbest transit ve ulaşım konularının uzmanlarca ele alınacağını hükme bağlamıştır.Anlatı karşılaştırması: Görüşmeler nasıl yürüdü?
Ek bilgi
Belge şunu kaydediyor: Türkiye ile İran arasında 22 Nisan 1926'da Tahran'da bir dostluk ve güvenlik (emniyet ve muhadenet) antlaşması imza edildi. Tarihçi şöyle diyor: Celal Metin, antlaşmayı İran'ın talep ettiğini, görüşmelerin büyük bir gizlilik içinde yürütüldüğünü, İngiltere ile Sovyet Rusya'nın ancak imzadan sonra haberdar edildiğini ve metnin 1925 Türk-Sovyet antlaşmasıyla büyük benzerlikler taşıdığını yazıyor (Metin). Farklı görüş: Selçuk Duman ise antlaşmanın 11 maddeden oluştuğunu ve iki ülke arasında ebedî barış öngördüğünü aktarıyor; Meclis onayının Mayıs 1926'da geldiğini, 15 Haziran 1928 tarihli protokolün de Meclis'te onay aldığını ve 29 Kasım 1928'de antlaşmaya ek bir protokol imza edildiğini belirtiyor (Duman). Hüküm okurun: Anlatılar yan yana verildi; değerlendirme okura bırakıldı.