Akşehir Batı Cephesi Karargâhı: Büyük Taarruz'un dokuz buçuk ay hazırlandığı belediye binası

Konya'nın Akşehir ilçesindeki iki katlı eski belediye binası, Kurtuluş Savaşı'nın en uzun bekleyişlerinden birine sahne oldu. Batı Cephesi Karargâhı 18 Kasım 1921'den 24 Ağustos 1922'ye kadar bu binada çalıştı. Büyük Taarruz'un planları burada hazırlandı, son kararlar burada verildi. Bina bugün Akşehir Batı Cephesi Karargâhı Müzesi olarak ziyarete açıktır. Binanın hikâyesini yapımından müze oluşuna kadar izleyelim. Büyük Taarruz'un gün gün akışı, İbrahim Artuç'un Başkomutan Meydan Muharebesi adlı kitabında ayrıntılı biçimde anlatılır.

Bostan Bey'in belediye binası

Bina 1904-1905 yıllarında, Belediye Başkanı Bostan Bey zamanında belediye binası olarak yapıldı. İki katlı yapının alt kısmında taş, duvarlarında tuğla ve bağdadi malzeme kullanılmıştır. Bina, dönemin belediye başkanı tarafından belediye binası olarak yaptırılmıştı. Yani karargâh için özel bir bina kurulmadı; savaşın ihtiyacı, kasabanın mevcut resmî yapısını bir ordu merkezine çevirdi.

Sakarya'dan sonra neden Akşehir?

Sakarya Meydan Savaşı 13 Eylül 1921'de Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandı. Bu savaştan sonra Yunan ordusu Afyon-Eskişehir hattının doğusunda mevzilenince, Alagöz Köyü'ndeki Batı Cephesi Karargâhı Akşehir'e taşındı. Karargâh 18 Kasım 1921'de Akşehir'e geldi ve belediye binasına yerleşti. Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'ydı; karargâhın kurmay başkanı Asım Gündüz'dü.

Akşehir, Afyonkarahisar'ın güneydoğusunda, demiryolu hattı üzerindeydi. Kasabada geçen aylar boyunca ordu yeniden donatıldı, yeni birlikler kuruldu ve taarruz için gerekli malzeme toplandı. Bu dokuz buçuk aylık sürede Büyük Taarruz hazırlıkları buradan yönetildi ve Mustafa Kemal birçok kez Akşehir'e gelerek çalışmaları denetledi, hazırlıkları yönlendirdi.

Temmuz 1922: Plan masaya geliyor

KBUTAM kronolojisi taarruzdan önceki haftaları gün gün izler. 20 Temmuz 1922'de Mustafa Kemal'in başkomutanlık görev süresi, 4 Ağustos 1922'den geçerli olmak üzere üç ay uzatıldı. 23 Temmuz'da Mustafa Kemal Akşehir'e geldi ve İsmet Paşa ile görüştü. Ertesi gün Konya'ya geçti ve orada İngiliz General Townshend ile görüştü. 27 Temmuz'da Akşehir'e döndü.

Kronolojiye göre 27-28 Temmuz 1922'de Mustafa Kemal ordu komutanlarını Akşehir'deki Batı Cephesi Karargâhı'na çağırdı. Büyük Taarruz'un planı komutanlara açıklandı ve plan üzerinde görüş alışverişi yapıldı. 30 Temmuz'da karargâhta Mustafa Kemal, cephe komutanı İsmet Paşa ve Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa bir araya geldi ve taarruzun ayrıntıları gözden geçirildi. Mustafa Kemal 6 Ağustos'ta Ankara'ya döndü; 7-16 Ağustos arasında Meclis üyeleri ve Bakanlar Kurulu ile görüşerek onları büyük savaşa hazırladı.

Son emir ve karargâhın ayrılışı

Kronolojiye göre 20-21 Ağustos 1922'de Mustafa Kemal Akşehir'deki karargâhta I. Ordu Komutanı Nurettin Paşa ve II. Ordu Komutanı Yakup Şevki Paşa'ya saldırı planını harita üzerinde açıkladı ve kesin saldırı emrini verdi. 24 Ağustos 1922'de Başkomutanlık ve Batı Cephesi karargâhları Akşehir'den cephe gerisindeki Şuhut kasabasına kaydırıldı. 25 Ağustos'ta Kocatepe'nin güneybatısında başkomutanlık çadırı kuruldu ve 26 Ağustos sabahı saat 5.30'da Kocatepe'den başlayan topçu ateşiyle Büyük Taarruz başladı.

Kronolojideki sıralama, karargâhın taarruzdan yalnızca iki gün önce Akşehir'den ayrıldığını gösterir. Böylece Akşehir'deki bina, savaşın en kritik kararının alındığı yer olarak kaldı. Taarruz 30 Ağustos'ta Başkomutan Meydan Muharebesi'nin kazanılmasıyla sonuçlandı ve Batı Anadolu'nun kurtuluşuna giden yolu açtı. Bina, Büyük Taarruz'un hazırlıklarının ve planlarının yapıldığı, kararının verildiği yer olarak bugün de anılır.

Belediye binasından müzeye

Bina 1964'te müze yapılmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredildi. Büyük bir onarımın ardından 5 Temmuz 1966'da Atatürk ve Etnografya Müzesi adıyla ziyarete açıldı. 1981'deki onarım ve düzenlemeden sonra, asıl işlevi nedeniyle bugünkü adını aldı. 1988-1995 ve 2001 yıllarında restorasyon ve sergileme düzenlemeleri yapıldı ve müze bugünkü hâliyle 5 Temmuz 2001'de yeniden açıldı.

Zemin katın doğu ve güney kısmındaki dükkânların cepheleri kapatılarak buraya Büyük Taarruz hazırlıklarını ve taarruzu canlandıran, agrafito tekniğiyle yapılmış panolar yerleştirildi. Kuzey köşedeki odanın vitrinlerinde Atatürk'e hediye edilen ve onun kullandığı eşyalar ile silahlar sergilenir. Diğer odalarda karargâhta çalışan subayların biyografileri, Nutuk'tan alıntılar, fotoğraflar, haritalar, belgeler ve silahlar yer alır. Orta salondaki panoda Atatürk ile İsmet İnönü'nün Akşehir'de çekilmiş fotoğrafları, orta vitrinde Akşehirli gazilerin madalya ve beratları bulunur. Bir odada Akşehir Milletvekili Hacı Bekir Sümer'in biyografisi ve ona hediye edilen tüfek, bir başka odada da Akşehirli Kurtuluş Savaşı şehitlerinden bazılarının künyeleri sergilenir.
Akşehir karargâhı, Büyük Taarruz'un aylar süren sessiz bir hazırlığın sonucu olduğunu hatırlatıyor. Bir belediye binasının ordunun beynine dönüşmesi, o yılların olanakları içinde ne kadar sade koşullarda çalışıldığını gösteriyor. Bizce taarruzun başarısında bu uzun hazırlık dönemindeki gizlilik ve planlama en az cephedeki çarpışmalar kadar belirleyiciydi. Kronolojiye bakınca, kararların aceleyle değil, adım adım olgunlaştırıldığı görülüyor. Binanın bugün müze olarak korunması, ziyaretçilere bu hazırlık sürecini yerinde hissetme imkânı veriyor; bu da tarih eğitiminin değerli bir parçası.