Mart 2026'da sosyal medyada Atatürk'ü bir tekneden inen İngiltere Kralı VIII. Edward'ın önünde doksan derece eğilmiş hâlde gösteren bir görsel yayıldı. Görsel "1917Karaköy İskelesi" notuyla, bazen de "1936'da Dolmabahçe önünde çekildi" açıklamasıyla paylaşıldı. Nisan 2026'da benzer bir görselde Atatürk ve İsmet İnönü'nün 1918'de İstanbul'da Kral V. George'u karşıladığı ileri sürüldü. Bu yazı, iki görseli tarihlerle ve belgelenmiş 1936 ziyaretinin kayıtlarıyla karşılaştırıyor. İngiltere Kralı VIII. Edward ve Cumhurbaşkanı Kemal Atatürk, 1936Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
Tarih notu
6 Mayıs 1910: V. George Birleşik Krallık tahtına çıkar. 1917-1918: Mustafa Kemal, Osmanlı ordusunda Suriye-Filistin cephesinde ve İstanbul'da görevlidir. 20 Ocak 1936: V. George ölür; oğlu VIII. Edward kral ilan edilir. 4 Eylül 1936: VIII. Edward ilk yurt dışı ziyaretini Türkiye'ye yapar; Atatürk onu Dolmabahçe'de karşılar. 11 Aralık 1936: VIII. Edward tahttan çekilir. 26-27 Mart 2026: "Önünde eğildi" görseli bir hesap tarafından iki kez paylaşılır. 30 Mart 2026: Görselin yapay zekâ ürünü olduğu doğrulama çalışmasıyla ortaya konur. 9 Nisan 2026: "1918, V. George" görseli yayılır.
a) İddia nerede ortaya çıktı?
Görsel, Mart 2026'da birdenbire ortaya çıktı. Bir hesap 26 Mart'ta görseli "Kimin karşısında eğiliyor bilemedim" notuyla, 27 Mart'ta ise "Bu sefer açıklamalı paylaşıyorum" diyerek ve yerin Dolmabahçe Sarayı'nın önü olduğunu söyleyerek yeniden paylaştı. Başka paylaşımlarda görsel "1917Karaköy İskelesi" başlığıyla ve Atatürk'ün "İngiliz Kralına sadakatini ispatladığı" yorumuyla kullanıldı. Bazı paylaşımlar ise görseldekileri "Eğilen kişi: Mustafa Kemal Atatürk, tekneden inen kişi: VIII. Edward" diye tanımlayıp fotoğrafın 1936'da Dolmabahçe önünde çekildiğini yazdı.
Atatürk ile VIII. Edward arasında geçtiği anlatılan iki hikâye daha önce de tartışılmıştı: Atatürk'ün krala "vatanımın toprağı temizdir" dediği anekdot ve kralın Atatürk'ün elini öpmeye çalıştığı söylenen fotoğraf. Mart 2026 görseli, aynı ziyaret etrafında oluşan anlatılara eklenen yeni bir halkadır.
b) Tarihler neden tutmuyor?
Görselin "1917" notu, kronolojiyle doğrudan çelişir. VIII. Edward 20 Ocak 1936'da, babası V. George'un ölümünün ardından kral ilan edildi ve 11 Aralık 1936'da tahttan çekildi. 1917'de Edward veliaht prensti; İngiltere kralı V. George'du. Üstelik 1917'de İngiltere ile Osmanlı Devleti savaş hâlindeydi ve İstanbul'da bir İngiliz kralının karşılanması söz konusu değildi.
İkinci görselin tarihi de tutmuyor. V. George 3 Haziran 1865'te doğdu, 6 Mayıs 1910'dan 20 Ocak 1936'daki ölümüne kadar kral olarak kaldı. V. George Türkiye'yi hiç ziyaret etmedi. Dolayısıyla 1918'de İstanbul'da Mustafa Kemal ve İsmet Bey tarafından karşılanmış olması mümkün değil. Atatürk ve VIII. Edward, İstanbul, 1936Görsel: Wikimedia Commons, Public domain, yazar: Bilinmiyor. Dosya sayfası
c) Belgelenmiş karşılama: 4 Eylül 1936
VIII. Edward, kral olarak ilk yurt dışı ziyaretini 4 Eylül 1936'da Türkiye'ye yaptı. Bu ziyarette kral, Cumhurbaşkanı Mustafa KemalAtatürk ile görüştü. Kral, Nahlin yatından bir motora binerek Dolmabahçe Sarayı'na yanaştı. Atatürk onu rıhtımda karşıladı ve elinden tutarak karaya çıkardı. Bu ana ait film kayıtları ve fotoğraflar bugün erişilebilir durumdadır.
Bu kayıtlar ile Mart 2026 görseli arasında belirgin farklar var. Görselde kralın kıyafeti, karaya çıkılan tekne, karşılama heyeti ve heyetin kıyafetleri belgelenmiş görüntülerle uyuşmuyor. Görselde 1936 yılında kullanılmayan eski yazılı bir tabela da yer alıyor; Türkiye1928'de Latin harflerine geçmişti. Karşılama yeri de Karaköy değil, Dolmabahçe'dir.
d) 1918 görselindeki ek iddia
Nisan 2026'daki görseli paylaşan bir kullanıcı, fotoğrafın 1918'de çekilip çekilmediğini sorarken görseldeki kişinin İngiliz mareşali Sir William Birdwood olduğunu, Birdwood'un 1918'de Pera Palas'ta kaldığını ve Osmanlı subaylarıyla sürekli görüştüğünü de ileri sürdü. Bu görsel de yapay zekâ aracıyla hazırlanmıştır. Birdwood, Çanakkale'de Anzak Kolordusu'nun komutanıydı; ancak görselin onu gösterdiğine ya da böyle bir karşılamanın yaşandığına dair bir kayıt bulunmuyor. VIII. Edward'ın 1936 Akdeniz gezisinde kullandığı Nahlin yatı, sonraki yıllardaGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: SteKrueBe. Dosya sayfası
Ek bilgi
VIII. Edward'ın 1936 ziyareti, Türk-İngiliz ilişkilerinde yakınlaşmanın simgelerinden biri olarak anılır. Kral, Wallis Simpson ve maiyetiyle birlikte Nahlin yatıyla Doğu Akdeniz'i dolaşmış, bu gezinin bir durağı olarak İstanbul'a gelmiştir. Ziyaretin ayrıntıları forumdaki "Kral VIII. Edward'ın İstanbul ziyareti (4 Eylül 1936)" başlığında anlatılmıştır.
Dikkat: yanlış bilinen
1. Görselin tarihi: Paylaşımların bir kısmı görsele 1917 ve Karaköy, bir kısmı 1936 ve Dolmabahçe der. Aynı görüntü için iki farklı yıl ve yer verilmesi, görüntünün bir arşiv kaydına dayanmadığını gösterir.
2. Karşılama biçimi: Belgelenmiş görüntülerde Atatürk kralın elinden tutarak onu karaya çıkarır. Bu jest bazı paylaşımlarda "eğilme" olarak yorumlanmıştır; arşiv görüntülerinde Atatürk'ün doksan derece eğildiği bir an yer almaz.
3. Kralın ziyareti hakkındaki diğer anekdotlar: "Vatanımın toprağı temizdir" sözü ve el öpme fotoğrafı da tartışmalıdır; bunlar ayrı başlıklarda incelenmiştir.
e) Hüküm
Atatürk'ü İngiltere kralının önünde eğilirken gösteren görsel yapay zekâ ürünüdür. 1917'de VIII. Edward kral değildi; V. George ise Türkiye'yi hiç ziyaret etmedi. Atatürk'ün bir İngiliz kralıyla belgelenmiş tek karşılaşması 4 Eylül 1936'da Dolmabahçe'de gerçekleşti ve o gün Atatürk kralı rıhtımda elinden tutarak karşıladı.
Kralın önünde eğilme görseli, yapay zekânın tarihî kişileri hiç yaşanmamış sahnelere yerleştirebildiği bir dönemde yaşadığımızı hatırlatıyor. Görseldeki kral ile tarih arasındaki uyumsuzluk, iddiayı çürütmek için tek başına yeterli. Bizce bu örnekte ilginç olan, gerçek 1936 karşılamasındaki nezaket jestinin bazı paylaşımlarda farklı bir anlama çekilmesi. Bir devlet başkanının konuğunu rıhtımda elinden tutarak karşılaması diplomatik bir incelik; bunu boyun eğme gibi okumak, görüntüyü bağlamından koparmak demek. Görsellere bakarken sahnenin tarihini, kişilerini ve bağlamını birlikte sorgulamak gerekiyor.
#1
