I. Viyana Kuşatması (1529): Osmanlı ilerleyişinin batıdaki sınırı

Kısaca

1529 Viyana Kuşatması, Osmanlı Devleti'nin Kutsal Roma İmparatorluğu'nun parçası olan Avusturya Arşidüklüğü'nün merkezi Viyana'yı almak için yaptığı ilk girişimdir. Türkçe ve Kanuni Sultan Süleyman kente 100.000'den fazla askerle saldırdı; Niklas Graf Salm komutasındaki savunucuların sayısı 21.000'i geçmiyordu. Buna rağmen Viyana, 27 Eylül – 15 Ekim 1529 arasında, iki haftadan biraz uzun süren kuşatmadan sağ çıktı. Batı literatürü, kuşatmanın başarısızlığının Habsburglar ile Osmanlılar arasında 1683'teki II. Viyana Kuşatması'na kadar uzanan 150 yıllık sert bir askerî gerilimin başlangıcı olduğunu belirtir.

Mohaç'tan sonra iki kral

1526 Mohaç Muharebesi'nde Kral II. Lajos'un çocuksuz ölmesi Macaristan'ı iç savaşa sürükledi. Lajos'un kayınbiraderi ve İmparator V. Karl'ın kardeşi Avusturya Arşidükü I. Ferdinand boş kalan Macar tahtını istedi; Erdel'deki güç merkezine dayanan soylu Zápolya Yanoş da tahta aday oldu. Süleyman, 16 Ekim 1526'da Macar tacını Zápolya'ya veren fermanı imzaladı. Ferdinand ise Pozsony (Bratislava) diyetinde Macar kralı ilan edildi; Batı literatürü bunun iki ailenin çifte evlilik bağına dayandığını yazar. Ferdinand, Tokaj'da Zápolya'yı yenip 1527'de Budin'i aldı. Zápolya Osmanlı'dan yardım istedi ve Osmanlı'ya bağlı bir kral olmayı kabul etti.

Süleyman sefer hazırlığı yaparken Ferdinand'ın elçileri, Macaristan'dan alınan toprakların geri verilmesi karşılığında barış teklifiyle geldi; padişah elçileri tutuklattı, hazırlıklarını tamamladıktan sonra serbest bırakıp seferin başladığı haberiyle Ferdinand'a gönderdi.

Yağmurlu bir yürüyüş

Süleyman 10 Mayıs 1529'da İstanbul'dan yola çıktı. Nisan'da Sadrazam Pargalı İbrahim Paşa'yı serasker atamıştı. O yıl Balkanlar'daki bahar yağmurları olağanüstü şiddetliydi; Bulgaristan'daki taşkınlar yolu neredeyse geçilmez hâle getirdi. Büyük çaplı topların birçoğu çamura saplandı ve bırakılmak zorunda kalındı; doğu eyaletlerinden getirilen develer bu koşullara alışık olmadığı için büyük sayıda kayboldu; yeniçeriler arasında hastalık yayıldı. Ordu 6 Ağustos'ta Ösek'e, 18 Ağustos'ta Mohaç ovasına ulaştı; burada Zápolya süvarileriyle gelip padişaha bağlılığını bildirdi. Araştırmamız, Zápolya'nın 6.000 Macar askeriyle orduya katıldığını ve padişahın elini öptüğünü gösteriyor. Budin 8 Eylül'de yeniden alındı. Tek direniş Pozsony'de, Tuna'yı çıkan Osmanlı filosunun topa tutulmasıyla görüldü.

Savunma hazırlıkları

Osmanlı ordusu yaklaşırken kent halkı köylülerden ve sivillerden oluşan geçici bir direniş örgütledi. Savunuculara, İmparator V. Karl'ın gönderdiği Alman Landsknecht mızrakçıları ve İspanyol tüfekçileri gibi paralı askerler de destek verdi. Kuşatmanın komutasını yaşlı ve deneyimli bir asker olan Niklas Graf Salm üstlendi.

Kuşatma

Eylül sonunda gelen Osmanlı ordusu uzun yürüyüşte yıpranmış, deve ve ağır top bakımından eksik kalmıştı. Savaşabilecek askerlerin üçte biri kuşatma savaşına uygun olmayan sipahilerdi. Padişah, kentin teslimini görüşmek üzere zengin giysili üç Avusturyalı esiri elçi olarak gönderdi; Salm da yanıt vermeden zengin giysili üç Müslüman'ı geri yolladı. Osmanlı lağımcıları surların altına tüneller kazdı; savunucular ise çıkış harekâtlarıyla kazıları bozmaya çalıştı ve bir keresinde İbrahim Paşa'yı neredeyse esir alıyordu. İlk saldıranlar, Pavle Bakić komutasındaki Sırp süvarileriydi. Savunucular birkaç lağımı tespit edip etkisiz bıraktı; 6 Ekim'de 8.000 kişilik bir kuvvet lağım çalışmalarına saldırdı ve tünellerin birçoğunu yıktı, ancak dar alanda ağır kayıplar verdi.

Son büyük saldırı 14 Ekim'de yapıldı; askerlere ek ödüller vaat edilmesine rağmen saldırı püskürtüldü; savunucuların tüfekleri ve uzun mızrakları belirleyici oldu. Ertesi gün erzak azaldığı ve kış yaklaştığı için Süleyman kuşatmayı kaldırıp İstanbul'a dönüş emri verdi.

Geri dönüş

Dönüş yolunda olağanüstü yoğun kar yağışı koşulları ağırlaştırdı; çamurlu yollarda atlar ve develer güçlükle ilerledi. Takip eden Avusturya süvarileri geride kalanlardan birçoğunu esir aldı; 17–20 Ekim arasında Osmanlı artçısına üç gün boyunca saldırılar düzenlendi. Ordu 26 Ekim'de Budin'e, 10 Kasım'da Belgrad'a, 16 Aralık'ta İstanbul'a ulaştı. Araştırmamız, kuşatma ve dönüş sırasında Viyana çevresindeki köylerde sivillere yönelik ağır şiddet ve yağma yaşandığını, çağdaş tanık anlatımlarına dayanarak gösteriyor.

Sonrası: 1532 ve Güns

Süleyman 1532'de Viyana'ya yeni bir sefer düzenledi, ancak ordusu Güns (Kőszeg) kalesinde Hırvat kaptan Nikola Jurišić'in yalnızca 700–800 Hırvat askeriyle verdiği direniş nedeniyle kış bastırana kadar oyalandı. V. Karl 80.000 asker topladı ve Osmanlı ordusu ikinci bir kuşatma denemesine girişmeden geri döndü. 1533'te Osmanlı ile Ferdinand arasında İstanbul Antlaşması imzalandı. Viyana'nın ikinci ve son büyük Osmanlı kuşatması 1683'te gerçekleşecekti.

Geriye dönüp bakınca 1529 kuşatması

Birinci Viyana Kuşatması'nı bir yenilgi olarak anlatmak kadar, hiç önemsiz bir girişim gibi görmek de bize yanlış geliyor. Ordunun yağmurlu bir mevsimde, ağır topları geride bırakarak bu kadar uzağa gelmesi, menzilin sınırlarını açıkça ortaya koydu. Kuşatma kaldırıldı, ama Macaristan üzerindeki Osmanlı nüfuzu sarsılmadı. Kanımızca 1529, Osmanlı'nın batıdaki fiilî sınırının coğrafya ve mevsim tarafından çizildiğini gösteren bir dönüm noktasıdır.