Mora Despotluğu'nun sonu (1458-1460): Palaiologos kardeşler ve Mistra

Bizans'ın son toprağı

Mora Despotluğu, Bizans İmparatorluğu'nun Peloponnez yarımadasındaki (Mora) yarı bağımsız eyaletiydi. Merkezi, Sparta yakınlarındaki dağ yamacına kurulmuş Mistra kentiydi. İngilizce Wikipedia'ya göre despotluk, XV. yüzyılda Latin hâkimiyetinin zayıflamasıyla genişledi ve 1430'da çeyiz anlaşmaları ve Konstantin Palaiologos'un Patras'ı alması sonucunda neredeyse bütün yarımadayı kapsadı. Despotlar, İmparator II. Manuel Palaiologos'un oğullarıydı: Theodoros II, Konstantinos (sonradan son Bizans imparatoru XI. Konstantinos), Demetrios ve Thomas.

Heksamilion'un yıkılması

İngilizce Wikipedia'ya göre 1446'da II. Murad, Korint Kıstağı'nı kapatan Bizans savunma duvarı Heksamilion'u yıktı. Bu sefer yarımadayı Osmanlı akınlarına açtı; ancak II. Murad bu durumdan yararlanamadan öldü. 1453'te II. Mehmed İstanbul'u fethettiğinde, son imparatorun kardeşleri Demetrios ve Thomas Palaiologos, Mora'nın yakın zamanda yaşanan bir Osmanlı saldırısının ardından toparlanmaya çalışması nedeniyle ağabeylerine yardım gönderemediler.

İsyan ve vergi

İngilizce Wikipedia'ya göre despotların yönetimi halk arasında sevilmiyordu ve bu durum onlara karşı bir Arnavut-Rum isyanına yol açtı. Despotlar isyanı bastırmak için Osmanlı'dan asker istedi. Bu dönemde bazı etkili Rum arhonlar II. Mehmed ile ayrıca barış yaptı. Kardeşler arasındaki anlaşmazlıklar sürdü; despotlar Osmanlı'ya ödemeleri gereken yıllık vergiyi ödemedi ve sonunda Osmanlı hâkimiyetine karşı ayaklandılar.

Bizans ve Osmanlı tarihçilerinin aktardığına göre II. Mehmed 1458'de yarımadaya ilk seferini yaptı, uzun bir kuşatmadan sonra Ağustos 1458'de Korint'i (Akrokorint) aldı ve despotluğun kuzey topraklarının bir bölümünü doğrudan Osmanlı yönetimine bağladı. Kalan topraklar, vergi ödemeleri koşuluyla Demetrios ve Thomas'a bırakıldı. Ancak kardeşler arasındaki çatışma ve Thomas'ın Batı'dan yardım arayışı yeni bir seferi kaçınılmaz kıldı.

1460 seferi

İngilizce Wikipedia'ya göre II. Mehmed, Mayıs 1460'ta Mora'ya geldi. Demetrios Osmanlıların eline geçti ve küçük kardeşi Thomas kaçtı. Yaz sonuna kadar Osmanlılar, Rumların elindeki kentlerin neredeyse tamamının teslimini sağladı. Demetrios'a Trakya'da ve Ege'deki bazı adalarda gelir sağlandı; Thomas ise önce Korfu'ya, sonra Roma'ya gitti ve Papalık tarafından himaye edildi. Batı kaynaklarına göre Thomas, Mora'dan getirdiği ve Aziz Andreas'a ait olduğuna inanılan kutsal emaneti 1462'de Papa II. Pius'a teslim etti.

Son direniş noktaları

İngilizce Wikipedia'ya göre bazı noktalar bir süre direndi. Kayalık Monemvasia yarımadası teslim olmayı reddetti; kısa bir süre bir Katalan korsanın yönetimine girdi, halk onu kovduktan sonra 1460 bitmeden Thomas'ın onayıyla Papa'nın himayesine girdi. Yarımadanın güney ucundaki Mani bölgesi yerel boyların gevşek bir birliği altında direndi ve sonradan Venedik yönetimine geçti. Son direniş noktası Mora'nın kuzeybatısındaki Salmeniko'ydu. Kalenin komutanı Graitzas Palaiologos, kasaba teslim olduktan sonra da garnizonuyla kalede direndi ve Temmuz 1461'de kaleyi bırakarak Venedik topraklarına ulaştı. İngilizce Wikipedia bu tarihi Bizans İmparatorluğu'na ait son toprağın sonu olarak değerlendirir.

Sonuçları

Mora'nın alınmasıyla Bizans hanedanı Palaiologos'un yönettiği son toprak Osmanlı yönetimine girdi. Ertesi yıl, 1461'de Trabzon İmparatorluğu'nun da alınmasıyla Bizans'ın ardılı sayılabilecek devletlerin tamamı ortadan kalktı. Thomas'ın oğlu Andreas Palaiologos, sürgünde despot unvanını kullanmayı sürdürdü. Mora sancağı, Osmanlı yönetiminde Rumeli eyaletine bağlandı ve yarımada, Venedik ile Osmanlı arasında yüzyıllar sürecek bir rekabetin sahnesi oldu. Mistra ise sonraki dönemde önemini yitirdi; bugün kentin kalıntıları UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alır.

Kaynaklar hakkında

Konu, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Mora maddesi, İngilizce Wikipedia'nın Despotate of the Morea maddesi ve Türkçe Vikipedi'nin Mora Despotluğu maddesine dayanır. Bizans, Batı ve Osmanlı kaynaklarının farklı değerlendirmeleri dikkat kutusunda karşılaştırılmıştır.