Pelekanon (Maltepe) Muharebesi (10–11 Haziran 1329): Bizans imparatoru Osmanlı beyine karşı

Bizans'ın Anadolu'yu geri alma denemesi

Pelekanon Muharebesi, Latince biçimiyle Pelecanum, Bizans İmparatoru III. Andronikos'un komuta ettiği bir sefer ordusuyla Orhan Bey'in ordusu arasında yapılan çatışmadır. İngilizce Wikipedia muharebeyi 10–11 Haziran 1329'a tarihler ve Bizans ordusunun yenilmesiyle sona erdiğini, bundan sonra Osmanlı kuşatması altındaki Anadolu kentlerini kurtarmak için bir daha girişimde bulunulmadığını yazar. Türk kaynaklarında olay, çatışmanın yapıldığı yere yakın bugünkü İstanbul semtinin adıyla Maltepe Muharebesi olarak da anılır.

1328'de Bizans'ın Anadolu'daki durumu

İngilizce Wikipedia, III. Andronikos'un 1328'de tahta çıktığında imparatorluğun Anadolu'daki topraklarının kırk yıl önce bugünkü Türkiye'nin batısının neredeyse tamamını kapsarken, Ege kıyısındaki birkaç dağınık karakola ve başkente yaklaşık 150 km uzaklık içinde, İzmit çevresindeki küçük bir çekirdek eyalete indiğini belirtir. Osmanlılar Bursa'yı kısa süre önce, 1326'da almıştı. İznik ve İzmit, imparatorluğun eski başkentleri olarak büyük sembolik değer taşıyordu ve ikisi de Osmanlı baskısı altındaydı. Andronikos bu iki kenti kurtarmaya ve sınırı yeniden istikrara kavuşturmaya karar verdi.

Bu karar, yeni imparatorun kendi iktidarını sağlamlaştırma çabasıyla da ilgiliydi. Andronikos, dedesi II. Andronikos ile yıllarca süren bir iç savaşın ardından tahta geçmişti. Anadolu'da kazanılacak bir başarı, hem prestijini artıracak hem de başkentin karşı yakasındaki tehdidi azaltacaktı.

Muharebenin seyri

İngilizce Wikipedia'ya göre Andronikos, Büyük Domestikos İoannis Kantakuzinos ile birlikte toplayabildiği en büyük kuvvet olan yaklaşık 4.000 kişilik bir orduyla Marmara kıyısı boyunca İzmit'e doğru yürüdü. Pelekanon'da Orhan'ın ordusu, stratejik üstünlük sağlamak için tepelere konuşlanmış ve İzmit yolunu kesmişti. 10 Haziran'da Orhan, Bizanslıları tepelere çekmek için 300 atlı okçuyu aşağı gönderdi; bunlar püskürtüldü ama Bizanslılar daha fazla ilerlemeye yanaşmadı. İki ordu gece çökene kadar sonuçsuz çatışmalara girdi.

Bizans ordusu geri çekilmeye hazırlanırken Türkler onlara bu fırsatı vermedi. Madde, hem Andronikos'un hem Kantakuzinos'un hafif yaralandığını, ancak askerler arasında imparatorun öldüğü ya da ağır yaralandığı söylentisinin yayıldığını ve bunun büyük bir paniğe yol açtığını anlatır. Geri çekilme, Bizans tarafının ağır kayıplar verdiği bir bozguna dönüştü. Kantakuzinos geri kalan askerleri deniz yoluyla İstanbul'a geri götürdü.

Sonuçlar

İngilizce Wikipedia, Pelekanon'u bir Bizans imparatorunun bir Osmanlı beyiyle karşılaştığı ilk çatışma olarak tanımlar. Madde, muharebenin moral etkisinin askerî sonucundan daha önemli olduğunu, çünkü ağır silahlı ve disiplinli Bizans askerlerinin hafif silahlı Türk birlikleri karşısında kaçtığını vurgular. Yeniden toprak kazanma seferi yarıda kaldı. Bir daha hiçbir Bizans ordusu Asya'da toprak geri almaya girişmedi.

Eski imparatorluk başkentleri İzmit ve İznik kurtarılamadı; Boğaz'ın ötesinde imparatorluk denetimini sürdürmek artık mümkün değildi. Madde, Osmanlıların İznik'i 1331'de, İzmit'i 1337'de aldığını ve böylece sonunda Bizans'ı ortadan kaldıracakları güçlü bir üs kurduklarını belirtir. Türkçe Vikipedi de III. Andronikos'un Bizans'ın Anadolu topraklarını geri alma planlarının bu muharebeyle suya düştüğünü yazar.

Kent halkının durumu

İngilizce Wikipedia, İznik ve İzmit halkının büyüyen Osmanlı toplumuna hızla katıldığını aktarır. Aynı madde, dönemin Bizans kilise kaynaklarının ve Patrik XIV. İoannis'in pastoral mektuplarının, yeni yönetimden sonra yerel halkın hızla İslam'a geçmesinden duyulan derin kaygıyı yansıttığını belirtir. Bu belgeler, Osmanlı yönetimine geçişin bölgedeki toplumu nasıl dönüştürdüğünü Bizans tarafından gösteren çağdaş tanıklıklardır.

Bitinya'nın fethinin tamamlanması

İngilizce Wikipedia, İznik ve İzmit'in alınması ve Karesi Beyliği'nin topraklara katılmasıyla Osmanlıların Bitinya'nın ve kuzeybatı Anadolu'nun fethini tamamladığını belirtir. Pelekanon'dan sonraki on yıl içinde Osmanlı Beyliği Marmara'nın Anadolu kıyısının tamamına hâkim oldu; bu, Rumeli'ye geçişin önünü açan coğrafi koşulu yarattı. Bizans ise Anadolu'da yalnız Ege kıyısındaki birkaç kenti, özellikle Alaşehir'i (Philadelphia) elinde tutabildi; İngilizce Wikipedia'ya göre burası da 1390'da Osmanlılara geçti.

Pelekanon'dan sonra Bizans, Osmanlılarla ilişkisini askerî karşılaşmadan diplomasiye kaydırdı. Andronikos, İznik'in kaybından sonra Orhan'a haraç ödemeyi önerdi; sonraki yıllarda Bizans'taki iç savaşta taraflar Osmanlı desteği aradı. Kantakuzinos'un kızı Theodora'nın 1346'da Orhan ile evlenmesi bu yeni ilişkinin en bilinen sonucudur.

Kaynaklar hakkında

Konu, İngilizce Wikipedia'nın Battle of Pelekanon maddesine (Marc C. Bartusis ve W. Treadgold'un eserlerine dayanır) ve Türkçe Vikipedi'nin Pelekanon Muharebesi ile Orhan Gazi maddelerine dayanır. Asker sayıları yaklaşık değerlerdir.