Harbiye Ankara'da (25 Eylül 1936): Mekteb-i Harbiye'nin Pangaltı'dan başkente taşınması

Bir semte adını veren okul

İstanbul'un Şişli ilçesindeki Harbiye semti adını, Türkçe Vikipedi'ye göre 1834-1936 yılları arasında burada bulunan Mekteb-i Harbiye'den alır. Türk Kara Kuvvetleri'nin muvazzaf subay kaynağı olan Kara Harp Okulu, geleneksel adıyla Harbiye, Cumhuriyet'in ilanından sonra İstanbul'da eğitimini sürdürdü ve 25 Eylül 1936'da Ankara'ya nakledilerek orada yeni yapılmış binasında eğitime başladı. Böylece yüzyılı aşkın süredir Pangaltı sırtlarında subay yetiştiren okul, yeni başkentin kurumları arasına katıldı.

Osmanlı'da Mekteb-i Harbiye

Türkçe Vikipedi'ye göre Mekteb-i Harbiye-i Şahane, Sultan II. Mahmud'un emriyle 1834'te kuruldu. Başlangıçta eğitimin bütün basamaklarında faaliyet gösteren okul ilk mezunlarını 1841'de verebildi. 1845'te askerî idadilerin (liselerin) kurulması ve aynı yıl yapılan program çalışmaları sonucunda Harbiye, eğitim süresi dört yıl olan bir yüksekokul niteliği kazandı. İngilizce Wikipedia, okulun Fransız askerî eğitmenlerin desteğiyle açıldığını yazar; aynı kaynağa göre 1848'de kurmay subay yetiştirmek için Erkân-ı Harbiye Mektebi de açıldı.

İngilizce Wikipedia'ya göre 1883'te Prusyalı Colmar von der Goltz Osmanlı askerî okullarının müfettişliğine atandı ve Harbiye'de yeni bir reform dönemi başladı. Goltz Paşa, Fransız tarzı, mühendislik ağırlıklı kuramsal eğitimden Prusya Harp Akademisi örneğinde uygulamaya dönük bir modele geçişi savundu. Ders kitapları yenilendi, bazılarını Goltz kendisi yazdı; askerî tarih, taktik, çizim ve matematik derslerinin ağırlığı arttı.

Harbiye 1908'e kadar öncelikle piyade ve süvari subayı yetiştirdi. 1905'te Edirne, Manastır, Erzincan, Şam ve Bağdat'ta açılan harp okulları kısa süre sonra kapatıldı ve yalnızca İstanbul'daki Harbiye Mektebi eğitime devam etti. Art arda gelen savaşlar sırasında cephelere subay yetiştirmek için hızlandırılmış eğitim programları uygulandı.

Bir öğrenci: 1283 numaralı Mustafa Kemal

Türkçe Vikipedi'ye göre Mustafa Kemal 1899'da 1283 yaka numarasıyla Harbiye'nin piyade sınıfına yazıldı ve 1902'de mezun oldu. Okulun bugünkü brövesinde yer alan güneş ışınlı Atatürk portresi, kendisi de bir Harbiye mezunu olan Atatürk'ün öğrencilere ve ülkeye yaydığı çağdaş fikirleri simgeler. Bröve üzerindeki 1834 yılı okulun kuruluşunu, çapraz kılıç ve miğfer muharip subay olmayı, çelenk subaylığı, kırmızı zemin ise Türkiye Cumhuriyeti'ni temsil eder.

Ankara'daki ilk Harbiye: 1920

Mütareke yıllarında İstanbul işgal altındayken, Türkçe Vikipedi'ye göre Harp Okulu 1 Temmuz 1920'de Ankara'da Abidin Paşa Köşkü'nde eğitime başladı ve ilk mezunlarını 1 Kasım 1920'de verdi. Wikimedia Commons'taki kamu malı fotoğraf, Ankara'daki bu ilk mezuniyet törenini gösterir. Lozan Antlaşması'nın imzalanmasından sonra ise okul yeniden İstanbul'da öğretime başladı. Bu yönüyle 1936 nakli, Harbiye'nin Ankara'ya ilk gelişi değil, kalıcı olarak yerleşmesidir.

1936 nakli ve yeni bina

Türkçe ve İngilizce Vikipedi'ye göre Kara Harp Okulu ve yerleşkesi 25 Eylül 1936'da Ankara'ya nakledildi ve yeni yapılmış binasında eğitime başladı. Türkçe Vikipedi'nin Clemens Holzmeister maddesi, Avusturyalı mimarın Ankara'da Savunma Bakanlığı, Erkân-ı Harbiye binası, Millî egitim-bakanligi-amerika-birlesik-devletleriEğitim Bakanlığı, Orduevi, Güven Anıtı ve Pembe Köşk ile birlikte Harp Okulu projesini de hazırladığını yazar. Harbiye semti maddesine göre okul, Cumhuriyet'in ilanından sonra 25 Eylül 1936'da Ankara'ya taşındı.

Nakil sonrasında okulun eğitim düzeni de değişmeye devam etti. İki yıl olan eğitim süresi 1948'de üç yıla çıkarıldı, 1963'te iki yıla indirildi, 1971'de yeniden üç yıl oldu. 1974'ten itibaren dört yıllık lisans eğitimine geçildi. 1974-1991 arasında makine, inşaat, elektrik-elektronik ve yönetim-işletme bölümlerinde lisans eğitimi verildi; 1991-1992 öğretim yılından itibaren sistem mühendisliği programına aşamalı olarak geçildi. Okul 2016'da Millî Savunma Üniversitesi çatısı altına girdi; hazırlık sınıfıyla birlikte eğitim süresi beş yıla ulaştı.

Pangaltı'daki binanın sonrası

Türkçe Vikipedi'nin Askerî Müze maddesine göre okul binası 1936'ya kadar okul, 1964'e kadar Kolordu Karargâhı olarak kullanıldı; binanın güney bölümü Harbiye Orduevi yapılana kadar orduevi olarak hizmet verdi. 1964'te binanın askerî müze olarak kullanılmasına karar verildi; Mimar Prof. Dr. Nezih Eldem'in 1966'da başlattığı restorasyon 1991'de bitti. Müze 54.000 metrekarelik bir alan üzerinde 18.600 metrekarelik bir yapıdır. Harbiye semti maddesi, yeni Harbiye Orduevi binasının 1981'de tamamlandığını yazar. İngilizce Wikipedia'ya göre müzenin üst katında, binada askerî öğrenciyken okuyan Atatürk'e ayrılmış bir oda bulunur.

Kaynaklar hakkında

Okulun kuruluşu, 1920 Ankara dönemi, 1936 nakli ve sonraki eğitim düzeni Türkçe Vikipedi'nin Kara Harp Okulu ve İngilizce Wikipedia'nın Turkish Military Academy maddelerinden; Goltz reformları İngilizce maddeden; Pangaltı binasının sonraki kullanımı Askerî Müze, Harbiye ve Istanbul Military Museum maddelerinden; Harp Okulu projesi Clemens Holzmeister maddesinden alınmıştır.