Paul Hindemith'in Türkiye Raporları (1935-1937): Ankara Devlet Konservatuvarı'nın kuruluşu

Bir bestecinin danışmanlığı

Paul Hindemith, Almanya'nın Hanau şehrinde doğmuş besteci, kemancı ve viyola sanatçısıdır. Türkçe Vikipedi'ye göre Frankfurt'taki konservatuvarda keman, orkestra şefliği ve kompozisyon okudu; 1922'de Salzburg'da eserlerinin çalınmasıyla uluslararası müzik çevrelerine girdi ve 1927'de Berlin'deki Hochschule für Musik'te kompozisyon dersleri vermeye başladı. 1935-1937 arasında üç kez Türkiye'ye gelerek müzik eğitiminin yeniden düzenlenmesi için incelemeler yaptı ve hükûmete raporlar sundu.

Arka plan: Musiki Muallim Mektebi

Türkçe Vikipedi'nin Musiki Muallim Mektebi maddesine göre Cumhuriyet'ten önce Türkiye'de müzik öğretmeni yetiştiren bir okul yoktu. Musiki Muallim Mektebi, orta dereceli okullara müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla 1 Eylül 1924'te Ankara'da kuruldu ve Cebeci'de üç kerpiç evden oluşan bir otel binasında 12 öğrenciyle 1 Kasım 1924'te çalışmaya başladı. Okulun ilk öğretim kadrosu Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası üyelerinden oluşuyordu; kurucu müdürü Zeki Üngör 1934'e kadar bu görevi sürdürdü. Okul binası 1928'de mimar Ernst Arnold Egli tarafından projelendirildi.

Türkçe Vikipedi'nin Ankara Devlet Konservatuvarı maddesine göre 1925'ten itibaren yetenekli gençler müzik öğrenimi için Avrupa'ya gönderildi; dönenler Musiki Muallim Mektebi'nde görevlendirildi. 1 Kasım 1934'te Atatürk'ün kültür ve güzel sanatlar alanında uyarılarda bulunduğu Meclis açış konuşmasıyla çalışmalar hız kazandı. Aynı yıl Ankara'da Cumhuriyet döneminin ilk müzik kongresi toplandı ve ülkenin sanat ve müzik ihtiyaçlarını karşılayacak bir öğretim kurumunun gerekliliği ortaya kondu.

Berlin'de bir sözleşme

Kongre raporu doğrultusunda Avrupalı uzmanlara başvurulmasına karar verildi. Millî egitim-bakanligi-amerika-birlesik-devletleriEğitim Bakanlığı, 1934'te Berlin'de öğrenci müfettişi olan Cevat Dursunoğlu'nu uygun bir uzman bulmakla görevlendirdi. Dursunoğlu, Almanya'da önemli bir müzik otoritesi sayılan şef Wilhelm Furtwängler aracılığıyla Hindemith ile görüştü ve onu Türkiye'ye gelmeye ikna etti. Hindemith 27 Mart 1935'te Berlin'de imzalanan sözleşmeyle görevi kabul etti. Sözleşmeye göre Türkiye'deki müzik kurumlarının yeniden yapılandırılmasında danışman olarak incelemeler yapacak ve kurulması planlanan konservatuvarın esaslarına dair bir rapor verecekti.

İngilizce Wikipedia'ya göre Hindemith bu daveti, Goebbels'in baskısıyla Berlin Akademisi'nden süresiz izin istemek zorunda kaldığı bir dönemde kabul etti. Türkçe Vikipedi, eşinin Yahudi asıllı olması nedeniyle 1938'de İsviçre'ye göç ettiğini yazar.

Üç ziyaret ve raporlar

Hindemith ilk Türkiye ziyaretini 6 Nisan 1935'te yaptı. 1936 ve 1937'de ikinci ve üçüncü kez gelerek incelemelerini sürdürdü ve ziyaretlerinin ardından Ankara hükûmetine "Türk Müzik Yaşamının İnşası için Öneriler" başlığı altında raporlar sundu. Türkçe Vikipedi'nin Paul Hindemith maddesine göre bu ziyaretlerde devlet müşaviri sıfatıyla müzik kurumlarında incelemeler yaptı, yeni düzenleme önerileri için raporlar yazdı ve uygulamaları denetledi.

Raporlarında konservatuvarın üç bölümden oluşmasını önerdi: bir serbest müzik okulu (konservatuvar), öğretmen yetiştiren bir okul (Musiki Muallim Mektebi) ve bir tiyatro okulu. Konservatuvarın tiyatro ve opera bölümlerini kurmak için Almanya'dan sahne yönetmeni Carl Ebert getirildi. Türk hükûmeti Hindemith ve Ebert'e yeni konservatuvarda devlet kadrolu hocalık önerdi; Ebert kabul etti, Hindemith ise kabul etmedi.

Konservatuvarın açılışı

Konservatuvar fiilen Musiki Muallim Mektebi içinde çalışmaya başladı. Okulun 132 öğrencisi 6-12 Mayıs 1936 arasında sınavdan geçirildi; 86'sı müzik ve sahne sanatları alanında, 46'sı müzik öğretmenliği eğitiminde devam etmek üzere seçildi. Sınavın başladığı 6 Mayıs 1936, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın kuruluş günü kabul edilir. Tiyatro bölümüne 11, opera bölümüne 12 öğrenci alındı. 1 Kasım 1936'daki Meclis açış konuşmasında Atatürk, Ankara'da bir konservatuvar ve bir temsil akademisi kurulmakta olduğunu söylemekten haz duyduğunu belirtti.

İngilizce Wikipedia'ya göre Hindemith, Türkiye'deki müzik eğitiminin yeniden düzenlenmesine ve Devlet Opera ve Balesi'nin kuruluşuna yönelik ilk çalışmalara önderlik etti; Ankara Devlet Konservatuvarı onun çabalarına çok şey borçludur. Türkiye'de birçok sürgün kadar uzun kalmasa da genç Türk müzisyenler onu "gerçek bir usta" olarak gördü.

Kaynaklar hakkında

Sözleşme, ziyaret tarihleri, raporlar ve konservatuvarın açılışı Türkçe Vikipedi'nin Ankara Devlet Konservatuvarı maddesinden; okulun 1924 kuruluşu Musiki Muallim Mektebi maddesinden; Hindemith'in hayatı ve devlet müşavirliği Türkçe Vikipedi'nin Paul Hindemith maddesinden; Goebbels baskısı ve etkisi İngilizce Wikipedia'nın Paul Hindemith maddesinden; Zuckmayer bilgisi Eduard Zuckmayer maddesinden alınmıştır.