Ankara Devlet Konservatuvarı (6 Mayıs 1936): Hindemith'in raporları, Carl Ebert'in temsil şubesi ve 1941'deki ilk mezunl

Türkçe Vikipedi'ye göre Ankara Devlet Konservatuvarı, Cumhuriyet tarihinin ilk konservatuvarıdır. Okul, Türkiye'de "farklı türlerde müzik ihtiyacının karşılanması için her alanı kapsayacak yeni bir müessese" olarak 1936'da kuruldu; kuruluş günü olarak, ilk öğrenci seçme sınavının başladığı 6 Mayıs 1936 kabul edilir. İngilizce Wikipedia da okulun 1936'da Mustafa Kemal Atatürk'ün direktifiyle kurulduğunu yazar. Bu yazı, okulun öncülü olan Musiki Muallim Mektebi'nden çok, 1934-1941 arasındaki kuruluş yıllarını anlatıyor.

Öncesi: Cebeci'deki okul ve Avrupa'ya giden gençler

Konservatuvarın kökü 1924'te kurulan Musiki Muallim Mektebi'ne uzanır. Türkçe Vikipedi'ye göre okul, çoksesli Avrupa müziğini esas alan çalışmalar yapmak ve bunu yaygınlaştıracak öğretmenleri yetiştirmek için açılmıştı. 1925'ten itibaren bazı yetenekli gençler müzik öğrenimi için Avrupa'ya gönderildi. İngilizce Wikipedia, devlet bursuyla giden bu gençler arasında Ulvi Cemal Erkin, Ahmet Adnan Saygun ve Necil Kâzım Akses'i sayar; dönüşlerinde Cebeci'deki okulda öğretmen oldular. Okulun 1929'da tamamlanan binasını Avusturyalı-İsviçreli mimar Ernst Arnold Egli tasarlamıştı.

1934: Meclis konuşması ve müzik kongresi

Türkçe Vikipedi'ye göre müzik devrimi, Mustafa Kemal'in 1 Kasım 1934'te kültür ve güzel sanatlar alanında uyarılar yaptığı Meclis açış konuşmasıyla hız kazandı. Aynı yıl Ankara'da Cumhuriyet döneminin ilk müzik kongresi toplandı ve ülkedeki her türlü sanat ve müzik gereksinimini karşılayacak bir öğrenim kurumunun gerektiği ortaya kondu. Musiki Muallim Mektebi'nin "Milli Musiki ve Temsil Akademisi" adıyla yeniden yapılandırılması için çalışma başladı. Akademinin içinde başlangıçta Musiki Muallim Mektebi, Riyaset-i Cumhur Filarmoni Orkestrası ve Temsil Şubesi vardı; orkestra 1936'da akademiden ayrıldı.

İngilizce Wikipedia, sürecin hukuki tarafını biraz daha geriye götürür: 1933'te okul müdürü Osman Zeki Üngör ve Maarif Vekili Hikmet Bayur başkanlığındaki bir komisyon "Millî Musiki ve Temsil" üzerine bir kanun tasarısı hazırladı; tasarı 1934'te yasalaştı.

Berlin'den gelen danışman: Paul Hindemith

Müzik kongresinin raporu üzerine yetkililer Avrupalı uzmanlara başvurmaya karar verdi. Türkçe Vikipedi'ye göre Maarif Vekâleti, uygun bir uzman bulmak için 1934'te Berlin'de öğrenci müfettişi olan Cevat Dursunoğlu'nu görevlendirdi. Dursunoğlu, Almanya'nın önde gelen şeflerinden Wilhelm Furtwängler aracılığıyla besteci Paul Hindemith'le görüştü ve onu Türkiye'ye gelmeye ikna etti. Hindemith görevi 27 Mart 1935'te Berlin'de imzalanan sözleşmeyle kabul etti: Türkiye'deki müzik kurumlarının yeniden yapılandırılmasında danışman olacak ve kurulacak konservatuvarın esaslarına dair bir rapor verecekti.

Hindemith ilk Türkiye ziyaretini 6 Nisan 1935'te yaptı. 1936 ve 1937'de ikinci ve üçüncü kez geldi ve her ziyaretin ardından hükûmete "Türk Müzik Yaşamının İnşası için Öneriler" başlıklı raporlar sundu. İngilizce Wikipedia, raporun on altı bölümden oluştuğunu belirtir. Hindemith, konservatuvarın bir "serbest müzik okulu", bir öğretmen yetiştiren okul ve bir tiyatro okulundan oluşmasını önerdi. Müzik sınıflarının denetimini kendisi üstlendi; tiyatro ve opera bölümlerini kurmak için Almanya'dan Carl Ebert getirildi. Türkçe Vikipedi'deki Hindemith maddesi onu Ankara Devlet Konservatuvarı'nın ve Ankara Devlet Operası'nın kurucuları arasında sayar ve 1938'de, eşi Yahudi asıllı olduğu için İsviçre'ye göç ettiğini yazar.

İlk sınav, ilk öğrenciler

Konservatuvar fiilen Musiki Muallim Mektebi'nin içinde başladı. Türkçe Vikipedi'ye göre mektebin 132 öğrencisi 6-12 Mayıs 1936 arasında sınavdan geçirildi. Bunlardan 86'sı müzik ve sahne sanatları alanında devam etmek, 46'sı ise müzik öğretmenliği eğitimini sürdürmek üzere seçildi. Müzik dışında Tiyatro Bölümü'ne 11 öğrenci (3 kız, 8 erkek), Opera Bölümü'ne 12 öğrenci (5 kız, 7 erkek) alındı. Konservatuvar 1 Kasım 1936'da "Musiki Muallim Mektebi Temsil sınıfları" adıyla faaliyete geçti.
Aynı gün Mustafa Kemal Atatürk, Meclis'in açılış konuşmasında okuldan söz etti. Türkçe Vikipedi bu sözleri şöyle aktarır: "Ankara'da bir konservatuvar ve bir temsil akademisi kurulmakta olmasını zikretmek, benim için bir hazdır. Güzel sanatların her şubesi için, kamutayın göstereceği alaka ve emek, milletin insani ve medeni hayatı ve çalışkanlık veriminin artması için çok tesirlidir."

Ayrılık, kanun ve ilk mezunlar

Mektebin müzik öğretmeni yetiştiren bölümü 1938'de konservatuvardan ayrılıp Gazi Eğitim Enstitüsü'ne bağlandı. Hindemith'in önerisiyle Türkiye'ye davet edilen ve başlangıçta öğrenci orkestrasını çalıştıran Alman müzisyen Eduard Zuckmayer, bu bölümle birlikte enstitüye geçti ve uzun yıllar müzik öğretmeni yetiştirdi. Carl Ebert ise 1936-1937 öğretim yılında kurduğu temsil şubesini dokuz yıl yönetti. Öğrencilerin sahneye çıktığı Tatbikat Sahnesi, önce Devlet Tiyatroları'nın, ardından Devlet Operası'nın kuruluşuna zemin hazırladı.
İngilizce Wikipedia'ya göre kanun konservatuvarın müzik, tiyatro ve dansı kapsayacağını öngördü ve okul, ülkede sonradan kurulacak konservatuvarlara model oldu. İlk mezuniyet töreni 3 Temmuz 1941'de Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün katılımıyla yapıldı. Kanunda yer almasına karşın bale bölümü başlangıçta kurulamadı. Dame Ninette de Valois'nın danışmanlığında İstanbul'da kurulan Yeşilköy Bale Okulu, Mart 1950'de yürürlüğe giren bir yasayla Ankara'ya taşınınca konservatuvarın bale bölümü oluştu.

Piyano atölyesi ve bugünkü okul

Türkçe Vikipedi'ye göre 1936'daki bir konser sırasında Atatürk "Piyanonun ülkemizde yapılmasını istiyorum" dedi. Bu isteği yerine getirmek için konservatuvarda piyano üretimi yapıldı; okuldaki atölye 1976-1990 arasında Piyano Yapım Onarım Bölümü olarak eğitim verdi. Atatürk'ün kullandığı Ankara Palas piyanoları ile Savarona yatındaki beyaz kuyruklu piyano da bu atölyede onarılıp saklanan tarihî piyanolar arasındadır.

Okul 1972'de Başbakanlığa, 1975'te Kültür Bakanlığı'na bağlandı; 1982'de Hacettepe Üniversitesi'ne geçti. 1985'te Cebeci'deki binadan Beşevler'e taşındı; Cebeci'deki tarihî bina 2005'te kültür merkezi oldu. 2019'da Beytepe kampüsünde yeni bir bina yapıldı ve konservatuvar oraya taşındı.