Midilli'nin Kaybı (21 Kasım - 21 Aralık 1912): Filya kampında teslim ve Ege adaları sorunu

Ege'nin en işlek limanlarından biri

Midilli, Edremit Körfezi'nin ağzında, Anadolu kıyısına çok yakın büyük bir Ege adasıdır. İngilizce Wikipedia'nın Battle of Lesbos (1912) maddesine göre ada 1462'de Fatih Sultan Mehmed tarafından, yüz yılı aşkın süre adayı yöneten Cenevizli Gattilusio ailesinden alındı. Başkenti Mytilene'den dolayı Midilli adıyla anılan ada, Birinci ve İkinci Osmanlı-Venedik savaşlarındaki kısa Venedik işgalleri dışında 1912'ye kadar kesintisiz Osmanlı yönetiminde kaldı. Bu yönetimi bitiren Midilli Muharebesi 21 Kasım - 21 Aralık 1912 tarihleri arasında Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı sırasında yaşandı. Bu konu İngilizce maddeye ve Türkçe Vikipedi'nin Birinci Balkan Savaşı maddesine dayanır.

Adada iki topluluk

İngilizce maddeye göre ada nüfusunun büyük çoğunluğu Rum Ortodokslardı, ama nüfusun beşte birine varan ve adanın her yanına dağılmış önemli bir Müslüman nüfus da vardı. Madde, iki topluluk arasındaki ilişkilerin genel olarak iyi olduğunu ve ada halkının çoğunlukla hem Rumca hem Türkçe konuştuğunu yazar. Mytilene limanı Ege'nin en işlek limanlarından biriydi; ada hem kendi tarım ürünlerini ihraç ederek hem de büyük deniz yolları üzerindeki konumundan yararlanarak zenginleşmişti. Madde bu refahın adanın 1821-1829 Yunan Bağımsızlık Savaşı'na katılmamasında da payı olduğunu belirtir.

Balkan Savaşı ve Ege

Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı Ekim 1912'de başlayınca Tümamiral Pavlos Kunduriotis komutasındaki Yunan donanması Çanakkale Boğazı'nın girişindeki Limni'yi aldı ve Boğaz'ı abluka altına aldı. İngilizce maddeye göre Osmanlı donanması Boğaz'ın içinde kalınca Ege'nin denetimi tamamen Yunanlara geçti. Türkçe Birinci Balkan Savaşı maddesi de Yunanların Bozcaada, Limni, Sakız ve Midilli adalarını işgal ettiğini ve Ege'de deniz hâkimiyetini ele geçirerek Osmanlı takviyelerinin denizden gelmesini engellediğini yazar. Aynı madde, Osmanlı donanmasının bir kısmının o sırada hâlâ On İki Ada'ya saldıran İtalyan donanmasıyla uğraştığını ya da Trablusgarp'a destek verdiğini hatırlatır.

İngilizce maddeye göre Midilli'yi 18. Piyade Alayı'nın 2. Taburu savunuyordu. Garnizon 3.600 kişiydi; bunların 1.600'ü muvazzaf askerdi, gerisi düzensizler ve askere alınmış Hristiyanlardı. Komutan Binbaşı Abdülgani Paşa'ydı ve karargâhı Molyvos'taydı. Yunanlar, Makedonya cephesi bitip yeterli kuvvet ayrılabilene kadar Midilli ve Sakız harekâtını erteledi. Kasım sonunda ateşkes söylentileri yayılınca adaların hızla alınması zorunlu hâle geldi; madde, Yunan hükûmetinin Bulgaristan'ın Midilli'yi ileride barış görüşmelerinde pazarlık kozu olarak kullanmasından da çekindiğini yazar.

21 Kasım: Mytilene'ye çıkarma

İngilizce maddeye göre Mondros Koyu'nda toplanan deniz piyadesi birlikleri Averof kruvazörü ve Pelops vapuruna bindirildi; yolda Atina'da yeni kurulan 15 subay ve 1.019 erlik bir yedek piyade taburu da onlara katıldı. Çıkarma kuvveti 21 Kasım 1912 sabahı saat 7.00'de Mytilene'ye ulaştı ve Kunduriotis yerel Osmanlı komutanına teslim olması için ültimatom verdi. Görüşmelerden sonra Osmanlı garnizonuna şehri boşaltması için süre tanındı ve şehir hemen Yunan kuvvetlerince işgal edildi. Kunduriotis ana filoyla adadan ayrılmadan önce yerli Rumlardan bir milis kurdu.

Osmanlı askerleri, sayıları 1.500-2.000 kadar, Mytilene'nin yaklaşık 50 kilometre kuzeybatısındaki Filya'da bir kampa çekildi. Madde, Trablusgarp Savaşı sırasında kurulan bu kampın erzak ve cephaneyle iyi donatılmış olduğunu yazar.

Filya'ya doğru

Maddeye göre Mytilene'deki yaklaşık 1.600 Yunan askeri bir süre pasif kaldı. 23 Kasım'da Plomari'ye bir deniz piyadesi kuvveti gönderildi; dalgalı deniz yüzünden çıkarma yapılamadı ve kuvvet Sakız harekâtına yönlendirildi. Adadaki kuvvetin yetersiz kaldığı görülünce Yunan karargâhı 19. Piyade Alayı'nın 2. Taburu'nu, ek deniz piyadesini ve altı dağ topunu gönderdi ve harekâtı Albay Apollodoros Sirmakezis'e verdi.

Takviyeler 14 Aralık'ta gelince Sirmakezis'in emrinde yaklaşık 3.175 kişi ve sekiz sahra topu vardı. Kuvvet ikiye ayrıldı: güney kolu Lambou Myloi köyünde, kuzey kolu Thermi'de. İki kol 16 Aralık'ta Filya'ya doğru ilerlemeye başladı. Güney kolu Leimonas Manastırı yakınında sert Osmanlı direnişiyle durduruldu ve 19 Aralık'ta da yavaş ilerledi; kuzey kolu ise hızla ilerleyip akşam Filya'nın eteklerine ulaştı.

Garip bir mütareke ve teslim

İngilizce maddeye göre 20 Aralık sabahı iki kol Filya'ya saldırmak üzereyken bir Osmanlı elçisi gelip müzakere için ateşkes istedi. Ateşkes kabul edildi; ancak saat 11.00'de gelen Binbaşı Abdülgani, müzakere istemediğini ve bir önerisi olmadığını söyledi. Yunan komutanı bunu zaman kazanma girişimi saydı ve taarruzun saat 14.00'te sürmesini emretti. Saat 22.00'de aynı Osmanlı elçisi, garnizon subaylarının imzaladığı bir teslim mektubuyla geri geldi. Sirmakezis çatışmayı hemen durdurdu ve Osmanlı garnizonunun teslim belgesi ertesi gün, 21 Aralık 1912 sabahı saat 8.00'de imzalandı. Madde, Midilli'nin alınmasının Yunanlara dokuz ölü ve 81 yaralıya mal olduğunu yazar.

Adalar sorunu

İngilizce maddeye göre Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı'nda Yunanistan'ın aldığı Ege adalarının akıbeti uzun diplomatik görüşmelere konu oldu; Osmanlılar başlangıçta adaları bırakmayı reddetti. 1913 Londra Antlaşması adaların kaderini büyük devletlere bıraktı. Büyük devletler Şubat 1914'te, Çanakkale Boğazı'na en yakın iki ada olan İmroz ve Bozcaada dışında Midilli dâhil adaların çoğunu Yunanistan'a verdi. Osmanlı Devleti bu kayba razı olmadı; ardından bir deniz silahlanma yarışı başladı ve 1914 yazında yeni bir Türk-Yunan savaşı kapıda göründü. Madde, bu krizin ancak Birinci Dünya Savaşı'nın patlamasıyla sona erdiğini yazar.

Türkçe Birinci Balkan Savaşı maddesi, savaşın sonunda Rodos'u da içine alan On İki Ada'nın, Yunanların işgal etmesini engellemek için geçici olarak İtalyanların elinde bırakıldığını ve Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı ile İtalya ayrı taraflarda yer alınca bu adaların resmen İtalyan toprağı olduğunu yazar. Böylece Anadolu'nun hemen karşısındaki adaların kaderi, Balkan savaşlarıyla birlikte iki farklı devletin eline geçti.

Kaynaklar hakkında

Bu konu İngilizce Wikipedia'nın Battle of Lesbos (1912) maddesine ve Türkçe Vikipedi'nin Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı maddesine dayanır. Birlik adları, saatler ve sayılar İngilizce maddeden alınmıştır.