İmroz baskını, 20 Ocak 1918: Yavuz ile Midilli'nin son akını, batan iki monitör ve Nara'da karaya oturan Yavuz

Çanakkale'de kara savaşı Ocak 1916'da sona ermişti, ama Boğaz'ın önündeki deniz savaşı bitmemişti. İngiliz Ege filosunun bir kısmı Gökçeada'nın (İmroz) koylarında konuşlanmıştı. 20 Ocak 1918'de Osmanlı donanmasının iki modern gemisi, Yavuz ve Midilli, bu adaya bir baskın yaptı. Baskın amacına ulaştı, ama dönüş yolunda Osmanlı donanması en değerli gemilerinden birini kaybetti. Dayanaklarımız Türkçe Vikipedi'deki İmroz Deniz Muharebesi (1918) ile İngilizce Wikipedia'daki Battle of Imbros maddeleri.

Neden İmroz?

Türkçe maddeye göre Amiral Souchon'un Almanya'ya dönmesiyle Osmanlı donanmasının komutası Ekim 1917'de Amiral Hubert von Rebeur-Paschwitz'e geçti. Paschwitz önce Selanik üzerinden Filistin'e kaydırılacağı haber alınan iki İtilaf tümenine denizaltılarla saldırmak istedi; yeterli denizaltı olmayınca Yavuz ve Midilli bu iş için ayrıldı. İngilizce madde de Filistin'deki Osmanlı ordusunun durumunun kötüleştiğini ve Paschwitz'in Boğaz'dan bir çıkışla oradaki İtilaf deniz baskısını hafifletmek istediğini yazar.

Türkçe madde iki ek gerekçe daha verir: 220 kilometre uzaklıktaki hedef hızlı bir baskın için yeterince yakındı ve 9 Aralık 1917'de Kudüs'ün kaybedilmesinden sonra halka moral verilmesi isteniyordu. Başkomutanlık vekâleti baskını onaylarken gemilerin Osmanlılar için değerini vurgulamış, mayın ve denizaltı tehlikesine dikkat edilmesini istemişti.

Karşı taraf: büyük gemiler uzakta

Türkçe maddeye göre İngiliz Ege filosu komutanlığına 12 Ocak 1918'de Tümamiral Arthur Hayes-Sadler gelmişti. Yavuz'la doğrudan çarpışabilecek gemiler yalnız iki eski zırhlıdan, Lord Nelson ve Agamemnon'dan ibaretti. Hayes-Sadler 16 Ocak'ta Lord Nelson'la Selanik'e gitmişti; Agamemnon ise Mondros yakınındaydı ve yavaşlığı yüzünden yetişemezdi. İmroz'da yalnız Raglan ile M28 monitörleri ve Lizard ile Tigress muhripleri vardı. İngilizce madde de büyük zırhlılar olmadan İngilizlerin ateş gücü bakımından açıkça geride kaldığını, monitörlerin deniz savaşından çok kıyı bombardımanına uygun olduğunu belirtir.

Sabah: Kuzu Koyu

Türkçe maddeye göre gemiler 20 Ocak sabahı 05.47'de Seddülbahir'i geçti. Son anda gelen bir mayın istihbaratıyla rota değiştirildi, ama on beş dakika sonra Yavuz iskele tarafından bir mayına çarptı; hasar hafifti. Midilli'ye İmroz'daki Kuzu Koyu'na yönelmesi emredildi. Yavuz ikincil toplarıyla Kefalos'taki telsiz istasyonunu dört salvoda yıktı, ardından koyda demirli iki vapuru batırdı.

Raglan telsizle baskını bildirdi, ama önce Midilli'nin atışlarıyla alev aldı, sonra Yavuz'un 280 mm'lik ana toplarının isabetleriyle birkaç dakikada battı. M28 de alev aldı; yangın cephaneliğe ulaşınca kaptanıyla birlikte havaya uçtu. Türkçe maddeye göre Raglan'ın 220 kişilik mürettebatından 127'si, M28'in 66 kişilik mürettebatından altısı öldü ya da yaralandı. Kuzu Koyu'ndaki uçak yakıtı depoları da yandı.

Mayın tarlası

Başka hedef bulamayan iki gemi Limni'ye, Mondros'u bombalamaya yöneldi. Türkçe maddeye göre 08.31'de Midilli, İmroz'un güneydoğu ucunun yaklaşık 5,6 km açığında bir mayına çarptı ve dümeni kullanılamaz hâle geldi. Gemiler İngiliz mayın tarlasına girmişti. Yavuz Midilli'yi yedeğe almak için manevra yaparken 08.55'te bir mayına daha çarptı. Midilli art arda mayınlara çarptı ve 09.55'te alabora olup battı. İngiliz muhripleri, tabyaların ateşi altında geri çekildikten sonra, Midilli'nin 475 kişilik mürettebatının yaklaşık üçte birini sudan çıkardı; geri kalanlar gemide ya da 8 derecelik suda öldü.

Mondros baskını iptal edildi. Mayınlar yüzünden pusulaları bozulan Yavuz kara işaretlerine bakarak yolunu buldu ve aralıksız hava saldırıları altında Boğaz'a döndü. Türkçe maddeye göre bir seyir hatası sonucu 12.30'da Nara Burnu'nun 200 metre açığında bir kumluğa oturdu.

Altı gün hava saldırısı

Karaya oturan Yavuz'u İngiliz uçakları günlerce bombaladı. Türkçe madde bu saldırıların Birinci Dünya Savaşı boyunca tek bir gemiye yapılan en yoğun saldırı olduğunu yazar: Altı günde 270'ten fazla uçuşta 15,4 ton bomba atıldı. İngilizler 16 isabet iddia etti, ama gerçekte yalnız iki isabet oldu ve ikisi de hafif hasar verdi. Madde, kullanılan 51 kiloluk bombaların gemiye zarar vermeye yetmediğini belirtir.

Turgut Reis zırhlısı ve kurtarma gemileri bölgeye gönderildi. Pervanelerin akıntısıyla ve bir ekskavatörle gemi çevresindeki kum temizlendi. Yavuz 26 Ocak akşamı yeniden yüzdürüldü ve 27 Ocak sabahı İstanbul'a vardı.

Sonuç

İki madde aynı sonuca varır. İngilizce maddeye göre Osmanlı kuvvetleri İmroz'daki monitörleri yok etme hedefine ulaştı, ama dönüşte mayın tarlasına girmeleri baskını pahalı bir işe çevirdi: donanmanın en modern kruvazörü battı, tek muharebe kruvazörü uzun süre hizmet dışı kaldı. Türkçe madde de en modern iki gemiden birinin batıp diğerinin hasar görmesinin donanmanın sonraki hareketlerini büyük ölçüde kısıtladığını yazar.

İmroz baskını, Çanakkale Boğazı'nın önünde Osmanlı donanmasının yaptığı son büyük çıkıştı. 1912-1913'te Averof'a karşı denenen, 1918'de Yavuz ve Midilli'yle tekrarlanan Ege'ye açılma çabası, iki seferde de Boğaz'ın ağzında sona erdi.