Yenice Muharebesi ve Selanik'in teslimi (1912): Mustafa Kemal'in doğduğu şehrin tek kurşun atılmadan el değiştirmesine g

Yenice Muharebesi (Yunanca kaynaklarda Giannitsa Muharebesi), Birinci Balkan Savaşı'nda Veliaht Prens Konstantin komutasındaki Yunan ordusu ile Hasan Tahsin Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetleri arasında yapılan muharebedir. İngilizce Wikipedia'ya göre muharebe, Yunan ordusunun Selanik'in son savunma hattı olan Yenice'deki (bugünkü Giannitsa) tahkimli Osmanlı mevziine saldırmasıyla başladı. Yunan zaferi Selanik'in ele geçirilmesinin ve garnizonunun teslim olmasının yolunu açtı. Selanik, Mustafa Kemal'in doğduğu şehirdi.

Yunan ordusunun ilerleyişi

İngilizce Wikipedia'ya göre Yunan Teselya Ordusu 5 Ekim sabahı erken saatlerde Osmanlı topraklarına girdi ve sınır karakollarının çoğunu terk edilmiş buldu. Ertesi gün 1. ve 2. Yunan tümenleri Alasonya'ya saldırdı ve Osmanlılar Sarandaporo'ya çekildi. 9 Ekim sabahı saat 7'de Yunan piyadesi Sarandaporo'ya saldırdı; geceleyin kuşatılmaktan korkan Osmanlı birlikleri ikinci savunma hattına çekildi ve orada panik yayıldı. 10 Ekim'de 4. Tümen Serfice'ye girdi, Yunan süvarisi ertesi gün Kozana'yı direnişsiz aldı. Kral I. Yorgos 14 Ekim'de Kozana'ya gelerek ordunun Selanik'e ve Karaferye'ye yürümesini emretti; Karaferye ve Katerin 16 Ekim'de alındı.

Türkçe Vikipedi, iki taraf arasındaki güç farkını sayılarla verir: Selanik'i korumakla görevli, geçici olarak kurulan Osmanlı 8. Kolordusu'nun 29 piyade taburu, 3 süvari alayı, 9 topçu bataryası, 8 makineli tüfeği ve 29.328 askeri vardı; Yunan Teselya Ordusu ise 73 piyade taburu, 11 süvari alayı, 39 topçu bataryası, 84 makineli tüfek ve 100.000 askerle karşısındaydı. Madde, Osmanlı'nın bölgedeki iki tümeninin de yüzde 25 eksik olduğunu yazar.

Selanik mi, Manastır mı?

Türkçe Vikipedi'ye göre Yunan tarafında başlıca tartışma Başbakan Venizelos ile Veliaht Prens Konstantin arasındaydı. Konstantin önce kuzey Makedonya'nın ve özellikle Manastır'ın alınmasından yanaydı; Venizelos ise bölgenin en önemli liman ve şehri olan Selanik'in Bulgarlar ya da Sırplar gelmeden alınmasını istiyordu. Madde, Soroviç Muharebesi'nin Venizelos'u haklı çıkaracağını yazar.

İngilizce maddeye göre Sarandaporo yenilgisinden sonra Osmanlılar Hasan Tahsin Paşa'nın kuvvetlerini doğu Makedonya'dan iki tümen, Anadolu'dan bir yedek tümen ve Selanik'ten bir yedek tümenle takviye ederek bölgedeki gücü 25.000 asker ve 36 topa çıkardı. Osmanlılar ana savunma hattını, ya kasabanın Makedonya Müslümanları için dinî önemi nedeniyle ya da Selanik'e çok yakın savaşmak istemedikleri için Yenice'de kurdu. Siperler kasabanın batısındaki ovaya bakan 130 metre yüksekliğindeki bir tepeye kazıldı. Tepenin iki yanında sarp dereler vardı, güneyini bataklık Yenice Gölü kapatıyor, kuzeyden kuşatmayı da Payko Dağı'nın yamaçları zorlaştırıyordu.

Bataklıkta iki gün

İngilizce Wikipedia'ya göre ilk atışlar 19 Ekim sabahı erken saatlerde yapıldı. Yunan 2. ve 3. tümenleri Balitza ırmağı üzerindeki köprüye ulaştığında Yenice'yi çevreleyen tepelerden yoğun top ateşine tutuldu. 4. ve 6. tümenler de yoğun tüfek ateşiyle durduruldu. Zemin bataklık ve yumuşak olduğu için Yunan topçusunun atışları isabetsizdi; Osmanlı siperlerine 4,5 kilometre mesafede yalnızca tek bir batarya yerleşebildi. Yine de gece çökerken 2. ve 3. tümenler bir köprübaşı kurmayı başardı.

20 Ekim sabahı saat 8'de Yunan 4. Tümeni'ne bağlı 9. Evzon Taburu'nun piyade hücumu bir Osmanlı bataryasını ele geçirdi. 4. Tümen bu ivmeyle Osmanlıların bütün batı kanadını geri itti. 2. ve 3. tümenler Yenice'nin kenarına ulaşarak süngü hücumuna kalktı. Saat 10'da Osmanlılar düzensiz bir çekilişe geçti; çoğu Selanik'e ve Doyran'a doğru kaçtı. Doyran'a gidenler Vardar vadisine ilerleyen bir Sırp süvari birliğince durduruldu.

İngilizce maddeye göre Yunan kaybı 188 ölü ve 785 yaralıydı. Osmanlılar 250'den fazla ölü, 1.000'den fazla yaralı ve 200 esir verdi; iki sancak ve 11-14 sahra topu da kaybedildi.

Selanik'in teslimi

İngilizce Wikipedia'ya göre Konstantin, on beş gün süren aralıksız çarpışmalardan sonra ordunun büyük bölümünü üç gün dinlendirdi. 21 Ekim'de Manastır'a yürüyen Yunan 5. Tümeni Soroviç'te pusuya düşürülüp yenildi ve bu Konstantin'i tereddüde düşürdü. Venizelos, Bulgarların Serez'i alıp Selanik'e hızla yaklaştığını bildiren istihbarata dayanarak Konstantin'i ve Kral Yorgos'u harekete geçmeye zorladı. 25 Ekim'de ordu Vardar'ı geçti.

Aynı gün büyük devletlerin Selanik'teki konsolosları ve Osmanlı generali Şefik Paşa'dan oluşan bir heyet Konstantin'le görüştü. Hasan Tahsin Paşa şehri savaşmadan teslim etmeyi, karşılığında garnizonun silahlarını koruyarak Karaburun'a çekilmesini ve savaş sonuna kadar orada kalmasını önerdi. Konstantin bunu reddederek Osmanlıların tamamen silahsızlandırılmasını istedi. 26 Ekim'de iki saatlik bir ültimatom verildi. Saat 23'te Hasan Tahsin Paşa, Viktor Dusmanis ve İoannis Metaksas'ın huzurunda teslim belgesini imzaladı. Anlaşmaya göre Yunanistan 26.000 asker esir aldı; 70 top, 30 makineli tüfek, 70.000 tüfek ve büyük miktarda cephane ele geçirdi.

Mustafa Kemal'in şehri

İngilizce Wikipedia'daki Atatürk maddesine göre Mustafa Kemal Selanik'te doğmuştu; babası Ali Rıza Efendi de Selanikliydi, annesi Zübeyde Hanım ise Selanik'in batısındaki Langaza'da bir çiftçi ailesinde doğmuştu. Şehrin teslim edildiği günlerde Mustafa Kemal, İtalya-Türkiye Savaşı'nın bitmesiyle Libya'dan dönmek zorunda kalan Osmanlı subayları arasındaydı; 1 Aralık 1912'de Gelibolu'daki yeni karargâhına ulaştı.

Türkçe Vikipedi, Yenice'deki Osmanlı yenilgisinin bir nedeni olarak savaştan 3-4 ay önce Balkanlardaki 70.000 askerin tasarruf ve yaş haddi gerekçesiyle terhis edilmesini gösterir ve 8. Kolordu'nun başındaki Hasan Tahsin Paşa'nın kurmay deneyiminden yoksun olduğunu yazar. Madde ayrıca Dışkata'daki çarpışmada Osmanlı 61. Alayı'nın bir taburundaki Hristiyan erlerin Yunan tarafına geçtiğini belirtir. 30 Mayıs 1913'te imzalanan Londra Antlaşması, Balkan Birliği üyelerine Ege'de Enez ile Karadeniz'de Midye'nin batısındaki bütün Osmanlı topraklarını ve Girit'i bıraktı.