Sakız Adası'nın Kaybı (24 Kasım 1912 - 3 Ocak 1913): Zihni Bey'in garnizonu dağlarda kırk gün

347 yılın sonu

Sakız Adası, Anadolu kıyısına, Çeşme'nin hemen karşısına düşen büyük bir Ege adasıdır. Türkçe Vikipedi'nin Sakız Adası maddesine göre ada, Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümünden kısa süre önce, 15 Nisan 1566'da Kaptan-ı Derya Piyale Paşa tarafından fethedildi ve Osmanlı egemenliğine girdiği 1566'dan Yunanistan'ın eline geçtiği 1913'e kadar yaklaşık 347 yıl Osmanlı yönetiminde kaldı. İngilizce Wikipedia'nın Battle of Chios (1912) maddesine göre bu yönetimi bitiren Sakız Muharebesi 24 Kasım 1912'den 3 Ocak 1913'e kadar sürdü. Bu konu iki maddeye ve Türkçe Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı maddesine dayanır.

Ege'de Yunan deniz üstünlüğü

İngilizce maddeye göre Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı Ekim 1912'de başlayınca Tümamiral Pavlos Kunduriotis komutasındaki Yunan donanması Çanakkale Boğazı'nın girişindeki Limni'yi aldı ve Boğaz'ı abluka altına aldı. Osmanlı donanması Boğaz'ın içinde kalınca Ege'nin denetimi tamamen Yunanlara geçti ve Osmanlı yönetimindeki adalar birer birer işgal edilmeye başlandı. Bu adaların çoğunda ya hiç asker yoktu ya da çok az vardı; büyük garnizonlar yalnızca Midilli ve Sakız'daydı. Türkçe Birinci Balkan Savaşı maddesi de Yunanların Serfiçe, Selanik, Bozcaada, Limni, Sakız ve Midilli adalarını işgal ettiğini ve Ege'de deniz hâkimiyetini ele geçirerek Osmanlı takviyelerinin denizden gelmesini engellediğini yazar.

Zihni Bey'in garnizonu

Maddeye göre Trablusgarp Savaşı'nın etkisiyle Sakız uzun bir savunmaya özellikle iyi hazırlanmıştı. Garnizon, 18. Piyade Alayı'nın 1. ve 3. taburları, yerel jandarma taburu ve küçük bir topçu müfrezesinden oluşuyordu ve Yarbay Zihni Bey komutasında toplam 2.000 kişiydi. Bu yüzden Yunanlar Sakız ve Midilli'ye yönelik harekâtı Makedonya'daki ana cephe bitene kadar erteledi. Kasım sonunda ateşkes söylentileri yayılınca adaların hızla alınması zorunlu hâle geldi. Midilli 21 Kasım'da saldırıya uğradı; Sakız için Selanik'te Albay Nikolaos Delagrammatikas komutasında alay büyüklüğünde bir kuvvet toplandı.

Çıkarma

İngilizce maddeye göre çıkarma kuvveti 22 Kasım 1912'de Patris ve Sapfo yolcu gemileriyle Selanik'ten yola çıktı, toplar Pire'den Erietta vapuruyla geldi. 24 Kasım sabahı Sakız önünde buluşan Yunan gemileri şehrin önünde bir güç gösterisi yaptı ve iki Yunan subayı Osmanlı komutanına üç saat içinde teslim olmasını isteyen bir ültimatom verdi. Ültimatom reddedilince saat 15.12'de Yunan birlikleri Sakız şehrinin yaklaşık 4 kilometre kuzeyindeki Kontari'ye çıkmaya başladı. Kıyıda mevzilenen Osmanlı askerleri çıkarmaya sert direndi, ama Yunan donanmasının bombardımanı yüzünden gece adanın içlerine çekildi. Yunan birlikleri 25 Kasım sabahı saat 8.00'de Sakız şehrine direnişle karşılaşmadan girdi.

Dağlarda kırk gün

Maddeye göre Osmanlı kuvveti Sakız şehrinin hemen kuzeybatısındaki Karyes köyünde yeniden toplandı. 27 Kasım'da Yunanlar güneybatıdaki Agios Georgios ve Dafnonas köylerini aldı; ama Karyes ve Aipos tepelerine ilk saldırılar ağır kayıplarla başarısız oldu. Aipos ancak 29 Kasım'daki bir gece saldırısıyla düştü. Yunan komutanı adanın başka yerlerine de çıkarma yaptırdı; 1 Aralık'ta Makedonia yardımcı kruvazörü batı kıyısındaki Mounda Manastırı'nı aldı, yerli halktan gönüllü birlikler kuruldu. 7 Aralık'ta 200 Giritli gönüllü geldi. Madde, Osmanlıların 12 Aralık'ta Lithi, Karyes ve Agios Georgios'a yaptığı saldırıların başarısız olduğunu, Yunan Bahriye Bakanlığı'nın 13 Aralık'ta taarruzların durdurulmasını emrettiğini yazar.

Son saldırı ve teslim

Aralık sonunda Midilli'den de takviye gelince Yunan kuvveti 5.000 kişiye ulaştı. Madde, Osmanlı garnizonunun 31 Aralık akşamı müzakere için elçi göndererek silah ve teçhizatıyla Çeşme'ye geçmesine izin verilmesini istediğini, Delagrammatikas'ın bunu reddettiğini yazar. Taarruz 2 Ocak 1913 sabahı saat 7.00'de başladı; şiddetli direnişe rağmen Aipos tepeleri öğleden sonra alındı ve Osmanlı kuvvetleri Anavatos çevresinde kuşatıldı. Kayıtsız şartsız teslim ertesi gün tamamlandı; Pityous'taki son Osmanlı birlikleri 3 Ocak sabahı teslim oldu.

İngilizce maddeye göre esir alınan Osmanlı kuvveti 37 subay ve yaklaşık 1.800 erdi. Sakız'ın alınması Yunanlara 36 ölü ve 166 yaralıya mal oldu.

Adaların akıbeti

İngilizce maddeye göre Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı'nda Yunanistan'ın aldığı Ege adalarının akıbeti uzun diplomatik görüşmelere konu oldu; Osmanlılar başlangıçta adaları bırakmayı reddetti. Londra Antlaşması adaların kaderini büyük devletlere bıraktı; büyük devletler de Şubat 1914'te, Çanakkale'ye en yakın iki ada olan İmroz ve Bozcaada dışındakileri Yunanistan'a verdi. Madde, Osmanlı Devleti'nin bu kayba razı olmadığını, ardından bir deniz silahlanma yarışı başladığını ve 1914 yazında yeni bir Türk-Yunan savaşının kapıda göründüğü bir kriz yaşandığını; bu krizin ancak Birinci Dünya Savaşı'nın patlamasıyla sona erdiğini yazar. Sakız ve öteki adaların Yunanistan'a bırakılması 1923 Lozan Antlaşması ile kesinleşti.

Kaynaklar hakkında

Bu konu İngilizce Wikipedia'nın Battle of Chios (1912) maddesine ve Türkçe Vikipedi'nin Sakız Adası ile Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı maddelerine dayanır. Birlik adları, saatler ve kayıplar İngilizce maddeden alınmıştır.