Peyk-i Şevket torpido kruvazörü (1907-1953): Rauf Bey'in gemisi ve Silivri açığındaki torpido

Kiel'den gelen torpido kruvazörü

Peyk-i Şevket, Osmanlı donanmasında ve sonra Türk Deniz Kuvvetleri'nde yaklaşık kırk yıl hizmet etmiş bir torpido kruvazörüdür. Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya savaşlarını gören gemi, 6 Ağustos 1915'te İngiliz E11 denizaltısının torpidosuyla ağır yaralandı, ama batmadı; onarılarak yeniden hizmete girdi ve Cumhuriyet döneminde Peyk adıyla 1940'lara kadar donanmada kaldı. Bu konu, Türkçe Vikipedi'nin TCG Peyk maddesine ve İngilizce Wikipedia'nın Ottoman cruiser Peyk-i Şevket maddesine dayanır.

Sipariş ve inşa

Her iki maddeye göre gemi 18 Ocak 1903'te Almanya'nın Kiel kentindeki Germaniawerft tersanesinden sipariş edildi. Türkçe madde, siparişin eski zırhlı korvet Asar-ı Tevfik'in modernizasyonunu da kapsayan bir anlaşmanın parçası olduğunu ve 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nda donanmanın etkin bir rol oynayamamasının ardından başlayan bir inşa programına bağlandığını yazar. Gemi Şubat 1906'da kızağa kondu, 15 Kasım 1906'da denize indirildi, 1907'de tamamlandı ve 13 Kasım 1907'de İstanbul'a ulaşarak resmen hizmete girdi. Sınıfın ikinci gemisi kardeşi Berk-i Satvet'ti.

Türkçe maddeye göre gemi yaklaşık 80 metre boyunda, 8,4 metre genişliğindeydi ve deniz denemelerinde 775 uzun ton deplasmanı vardı. Zırhı yoktu. Ana silahı üç adet 450 mm'lik torpido kovanıydı; biri pruvada, ikisi geminin ortasında döner kundaklardaydı. Bunlara ek olarak iki adet 105 mm'lik top, altı adet 57 mm'lik top, iki adet 37 mm'lik top ve iki makineli tüfek taşıyordu. Tasarım hızı 21 deniz miliydi ve gemi denemelerde 22 deniz miline ulaştı; Türkçe madde, 1915'e gelindiğinde yetersiz bakım ve yoğun kullanım nedeniyle hızın 18 deniz miline düştüğünü belirtir.

Rauf Orbay'ın komutası ve Trablusgarp Savaşı

Her iki maddeye göre Rauf Orbay, 1908'de geminin komutasını aldı ve 1911'e kadar bu görevde kaldı. 1909'da Peyk-i Şevket ile Berk-i Satvet, Osmanlı donanmasının yirmi yıldır yaptığı ilk filo manevrasına katıldı. Eylül 1911'de Trablusgarp Savaşı başladığında gemi Kızıldeniz'deydi. 2 Ekim 1911'de Hudeyde açığında İtalyan torpido kruvazörü Aretusa ve gambot Volturno ile karşılaştı; İtalyan gemileri Peyk-i Şevket'i limana sığınmaya zorladı, rıhtım tesislerini bombaladı ve çekildi. Gemi savaş boyunca İngiliz denetimindeki Süveyş'te enterne edildi ve savaşta başka bir rol oynamadı.

Balkan Savaşı'nda Çatalca

Birinci balkan-savaslariBalkan Savaşı sırasında, Mart 1913'te gemi, İkinci Çatalca Muharebesi'nde Bulgar saldırılarına uğrayan Çatalca garnizonunu desteklemek için Karadeniz'e gönderildi. Maddelere göre Peyk-i Şevket'in de aralarında bulunduğu Osmanlı donanmasının bombardımanından sonra Bulgarlar 30 Mart'ta geri çekildi.

Birinci Dünya Savaşı

Türkçe maddeye göre 3 Ağustos 1914'te gemi kapsamlı bir bakım için İstanbul'a gitti; ancak Avrupa'da savaşın başlaması ve bölgedeki gerginlik yüzünden yalnız boyandı, cephane, yakıt ve malzeme yüklendi. Gemi, 29 Ekim 1914'te Souchon komutasındaki Karadeniz Baskını'na katıldı; Türkçe maddeye göre makinelerindeki bir arıza yüzünden Varna-Sivastopol bağlantısını kesme görevini yerine getiremedi. 20 Kasım'da Yavuz ile İstanbul Boğazı açığında devriye gezdi; Aralık'ta Yavuz, Midilli ve Berk-i Satvet ile birlikte dört asker gemisinden oluşan bir konvoya Rize'ye kadar eşlik etti.

Marmara'da iki denizaltı

Gelibolu cephesine Marmara üzerinden cephane taşınması bu dönemde gemilerin en önemli işlerinden biriydi. Türkçe maddeye göre 22 Haziran 1915 saat 15.00'te İngiliz E12 denizaltısı, Çanakkale'deki Osmanlı garnizonuna cephane taşıyan Peyk-i Şevket'e saldırmak istedi; ancak Osmanlı gemileri rota değiştirince acilen dalmak zorunda kaldı. İki ay sonra, 6 Ağustos 1915'te, Nasmith komutasındaki E11 gemiyi torpilleyerek ağır hasar verdi. Türkçe maddeye göre olay Silivri açığında geçti ve kruvazör Selimpaşa ile Celaliye arasında, Güvercinlik'te baştankara olmayı başardı; böylece batmaktan kurtuldu.

Onarım, Kafkasya seferleri ve mütareke

Onarım 1917'ye kadar sürdü. Temmuz 1918'den itibaren gemi İstanbul ile Kafkasya arasında asker gemilerine eşlik etti. Savaşın son günlerinde, 30 Ekim 1918'de görevden alınarak İstanbul'da kızağa çekildi. Türkçe madde, geminin bir dönem Deniz kara-harp-okuluHarp Okulu öğrencilerinin eğitimi için okul gemisi olarak da kullanıldığını belirtir.

Cumhuriyet donanmasında Peyk

Maddelere göre Kurtuluş Savaşı'nın ardından gemi Peyk adını aldı. İngilizce madde, o sırada on yılı aşkın aralıksız savaştan sonra Türk filosunda hâlâ etkin hizmette olan birkaç büyük savaş gemisinden biri olduğunu yazar. 1925-1927 arasında Gölcük Tersanesi'nde modernize edildi ve 1927'de yeniden hizmete alındı. 1936-1938 arasında yeniden inşa edildi: pruvası yeni, eğimli bir tasarımla değiştirildi, üst yapısı yenilendi, eski toplarının yerine iki adet 88 mm'lik ve dört adet 37 mm'lik top kondu. Gemi 1940'larda hizmetten çekildi, İzmit'te bağlandı ve 1953-1954 yılları arasında Gölcük Tersanesi'nde söküldü.

Kaynaklar hakkında

Kaynaklar hakkında: Türkçe madde, Afif Büyüktuğrul'un Genelkurmay ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığı yayını Osmanlı Deniz Harp Tarihi'ne, Langensiepen-Güleryüz'ün The Ottoman Steam Navy 1828-1923 kitabına ve Conway's All the World's Fighting Ships serisine dayanır. İngilizce madde de büyük ölçüde aynı eserlere başvurur.

Kronoloji

• 15 Kasım 1906: Kiel'de denize indirilme
• 13 Kasım 1907: İstanbul'a varış
• 2 Ekim 1911: Hudeyde açığında İtalyan gemileri
• 6 Ağustos 1915: E11'in torpidosu
• 1923: Peyk adının verilmesi
• 1953-1954: Gölcük'te sökülme