Yakup Şevki Subaşı (1876-1939): Harbiye'nin "hoca"sı, Anafartalar'da Mustafa Kemal'in yerine geçen tümen komutanı, Malta

Kimdir?

Yakup Şevki Subaşı, Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı'nda görev almış bir Türk komutanıdır. Türkçe Vikipedi'ye göre 1876'da Harput'ta doğdu ve 20 Aralık 1939'da öldü. Harbiye'de taktik ve strateji öğretmenliği yaptığı için Mustafa Kemal Paşa başta olmak üzere Kurtuluş Savaşı'nın üst düzey komutanlarının çoğu ona "Hocam" diye hitap ederdi. Büyük Taarruz'da 2. Ordu'nun komutanıydı.

Harput'tan Harbiye kürsüsüne

Türkçe Vikipedi'ye göre Yakup Şevki, Elaziz (Elazığ) Askerî Rüştiyesi ve Erzurum Askerî İdadisi'nden sonra 17 Ağustos 1896'da Mekteb-i Harbiye'yi bitirdi. 17 Ocak 1900'de Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'den kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu ve Harbiye'de askerî taktik ve strateji öğretmenliği yaptı. Mustafa Kemal 1899-1905 yılları arasında Harbiye ve Erkân-ı Harbiye'de okuduğu için iki subayın yolları bu okulda kesişmiştir; "Hocam" hitabı da buradan gelir.

Çatalca ve Boğaz

4 Şubat 1913'te Çatalca Ordusu Topçu Komutanlığı Kurmay Başkanı olarak Balkan Savaşı'na katıldı. 14 Mart 1914'te İstanbul Boğazı Müstahkem Mevki Komutanlığı'na atandı.

Anafartalar'dan Galiçya'ya

Türkçe Vikipedi'ye göre 31 Ağustos 1915'te Anafartalar Grup Komutanı olan Mustafa Kemal Bey'in yerine 19. Tümen Komutanlığı'na getirildi; Mustafa Kemal'in Arıburnu'ndaki ilk günlerden beri komuta ettiği tümen böylece onun eski hocasına geçti. 15 Ekim 1915'te 3. Kolordu Komutan Vekili, 21 Ekim 1915'te 15. Kolordu Komutan Vekili oldu. 15. Kolordu Galiçya'ya gönderilince 18 Mart 1916'da bu göreve asaleten atandı. "15. Kolordu" maddesi de Galiçya'daki kolordunun komutanını "Miralay Yakup Şevki Bey" olarak verir. 5 Ekim 1916'da Galiçya'da kolordu komutanıyken mirlivalığa terfi ederek "paşa" unvanını aldı.

Kafkasya ve 9. Ordu

18 Kasım 1916'da 14. Kolordu, 10 Ağustos 1917'de 3. Ordu'ya bağlı 2. Kafkas Kolordusu komutanlığına atandı; 11 Ekim 1917'de 2. Ordu Komutan Vekili oldu. Türkçe Vikipedi'ye göre Kars'ın Ruslardan geri alındığı harekâtı yönetti. Serdarabad Muharebesi maddesi, Ermenistan'a yönelik harekât için Yakup Şevki Paşa komutasında 1. Kafkas Kolordusu (komutanı Kâzım Karabekir) ile 2. Kafkas Kolordusu'na bağlı birliklerden Kars'ta özel bir askerî birlik oluşturulduğunu yazar. 7 Haziran 1918'de kurulan Şark Orduları Grubu'na bağlı 9. Ordu'nun komutanlığına atandı.

Malta

Türkçe Vikipedi'ye göre Yakup Şevki Paşa, İstanbul'un 16 Mart 1920'de İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesinden iki gün sonra İngiliz işgal kuvvetlerince tutuklandı ve 13 Temmuz 1920'de Malta'ya sürüldü. Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra İngilizlerle yapılan esir değişimiyle serbest kaldı ve 31 Ekim 1921'de Ankara'ya gelerek Kurtuluş Savaşı'na katıldı. 18 Kasım 1921'de Başkomutan Mareşal Gazi Mustafa Kemal Paşa tarafından 2. Ordu Komutanlığı'na atandı.

Büyük Taarruz ve bir itiraz

Başkomutanlık Meydan Muharebesi maddesinde 2. Ordu'nun komutanı Yakup Şevki Subaşı, kurmay başkanı Hüseyin Hüsnü Emir Erkilet olarak geçer. Batı Cephesi maddesine göre 26 Ağustos 1922 sabahı 1. Ordu'nun taarruzunun ardından Yakup Şevki komutasındaki 2. Ordu da Yunan 15. Tümeni'ne saldırdı. Türkçe Vikipedi, Büyük Taarruz öncesindeki toplantılarda tedbirli ve titiz karakteri nedeniyle taarruz planını çok riskli bulup şiddetle itiraz ettiğini, ancak verilen emirleri biri dışında harfiyen uyguladığını yazar. Uygulamadığı emir, Afyon'un alınmasından sonra 2. Ordu'nun sol yanının ileri sürülmesiydi; Paşa "kendi cephesinden çekilen olmadığı" gerekçesiyle itiraz etmiş, cephe karargâhı da emri doğrudan birlik komutanlarına vermişti. Birlikler ileri harekâta başlayınca Paşa da emri uygulamak zorunda kaldı. Madde, zaferin bu plana pek ihtimal vermeyen Yakup Şevki Paşa'yı sadık bir Mustafa Kemal hayranı yaptığını yazar.

Cumhuriyet dönemi ve ölümü

20 Nisan 1924'te Yüksek Askerî Şûra üyeliğine atandı ve 1926'da orgeneralliğe terfi etti. 20 Aralık 1939'da Yüksek Askerî Şûra üyesiyken öldü ve Karacaahmet Mezarlığı'na gömüldü. Naaşı 27 Eylül 1988'de Ankara'daki Devlet Mezarlığı'na taşındı.