Cumhuriyet'in ilk olimpiyatları (1924-1936): Paris'te bisikletsiz kalan takım, Amsterdam'daki dördüncülük ve Berlin'de Y

Üç olimpiyat, üç adım

Cumhuriyet döneminin Atatürk'ün sağlığında katıldığı üç yaz olimpiyatı vardır: Paris 1924, Amsterdam 1928 ve Berlin 1936. Türkiye 1932 Los Angeles Oyunları'na katılmadı. Bu konu, üç olimpiyatı kaynaklardaki kafile rakamları, ilk dereceler ve ilk madalyalar üzerinden anlatır. Kaynaklar Türkçe Vikipedi'nin 1924, 1928 ve 1936 Yaz Olimpiyatları'nda Türkiye maddeleri, Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi, Yaşar Erkan, Ahmet Kireççi ve Halet Çambel maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Turkey at the 1924, 1928 ve 1936 Summer Olympics maddeleridir.

Kurum: 1908'den gelen komite

Türkçe Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi maddesine göre komite, II. Meşrutiyet'in ardından 1908'de Selim Sırrı Tarcan'ın önderliğinde "Osmanlı Millî Olimpiyat Cemiyeti" adıyla kuruldu ve Tarcan'ın daha önceden tanıdığı Baron de Coubertin'e bildirildi. 1912'de Uluslararası Olimpiyat Komitesi'nin kabul ettiği ilk 16 komiteden biri oldu. İlk başkan Servet-i Fünûn dergisinin sahibi Ahmet İhsan Tokgöz, genel sekreter Selim Sırrı Tarcan'dı. 1924'te Bakanlar Kurulu kararıyla Türkiye Millî Olimpiyat Cemiyeti kamu yararına çalışan kuruluş olarak kabul edildi. Atatürk dönemindeki başkanlar sırasıyla Selim Sırrı Tarcan (1923-1927), Ali Sami Yen (1927-1930), Kemalettin Sami Paşa (1930-1933), Reşit Saffet Atabinen (1933-1936), Ali Hikmet Ayerdem (1936), Halil Bayrak (1936-1937) ve Adnan Menderes (1937-1938) idi.

Paris 1924: Cumhuriyet'in ilk olimpiyatı

Türkçe 1924 Yaz Olimpiyatları'nda Türkiye maddesine göre Türkiye, Paris'te 5 branşta 21 sporcuyla yarıştı. Bisiklet takımı Cambaz Fahri, Cavit Cav Bey ve Raif Bey'den oluşuyordu; ancak Paris'e giden takım bisikletleri temin edemediği için yarışmaya katılamadı. İngilizce Turkey at the 1924 Summer Olympics maddesine göre futbol takımı ilk kez bir olimpiyat futbol turnuvasına katıldı ve ilk turda elenerek 17. sırada kaldı; eskrimde tek bir erkek sporcuyla ilk kez yer alındı. Türkçe Türkiye millî futbol takımı maddesine göre İskoç Billy Hunter yönetimindeki takım Çekoslovakya'ya 5-2 yenildi ve Türkiye'nin iki golünü Bekir Refet attı. Türkçe Ali Sami Yen maddesine göre Paris'e giden kafilenin başkanı Ali Sami Yen'di.

"İlk katılım" hangisi?

Türkçe Türkiye millî futbol takımı maddesi Paris 1924'ü "Türkiye'nin katıldığı ilk olimpiyat" olarak anar. İngilizce Turkey at the 1928 Summer Olympics maddesi ise Amsterdam'ın ülkenin dördüncü olimpiyat katılımı olduğunu, ilk katılımın 1908'de gerçekleştiğini ve 1920'ye katılınmadığını yazar. Bu iki ifade, Osmanlı dönemindeki katılımların sayılıp sayılmamasına göre ayrışır: 1924, Cumhuriyet'in ilk olimpiyatıdır; ülke adına olimpiyatlara katılım ise kaynağa göre daha eskiye gider.

Amsterdam 1928: ilk dördüncülük

İngilizce Turkey at the 1928 Summer Olympics maddesine göre Amsterdam'da atletizm, bisiklet, eskrim, futbol, halter ve güreşte yarışıldı. Türkiye ilk kez bir dördüncülük elde etti: grekoromen güreş 67 kiloda Tayyar Yalaz dördüncü oldu ve adı her yarışmanın ilk altı sporcusunu gösteren resmî şeref tablosuna yazıldı. Futbol takımı 28 Mayıs 1928'de Mısır'a 7-1 yenildi; Türkiye'nin tek golünü Baydar attı. Kadroda Zeki Rıza Sporel ve Bekir Refet de vardı. Halterde Cemal Erçman tüy sıklette 262,5 kiloyla sekizinci oldu. Eskrimde takım kılıçta Fuat Balkan, Enver Balkan, Muhuttin Okyavuz ve Nami Yayak'tan oluşan takım yarı finale kadar yükseldi.

Berlin 1936: ilk madalyalar ve ilk kadın sporcular

Türkçe 1936 Yaz Olimpiyatları'nda Türkiye maddesine göre Türkiye, Berlin'de iki eskrimciyle, Halet Çambel ve Suat Fetgeri Aşeni ile kadınlarda ilk kez olimpiyatlara katıldı. Güreşçiler Yaşar Erkan ve Ahmet Kireççi Türkiye'ye olimpiyat tarihindeki ilk madalyalarını kazandırdı. İngilizce maddeye göre Yaşar Erkan grekoromen tüy sıklette altın, Ahmet Kireççi serbest stil orta sıklette bronz madalya aldı; Mehmet Çoban grekoromen ağır sıklette dördüncü oldu. Kafilede basketbol, bisiklet, binicilik, eskrim, futbol, yelken ve güreş takımları vardı.

Yaşar Erkan

Türkçe Yaşar Erkan maddesine göre 1912'de Erzincan'ın Refahiye ilçesine bağlı İspidi köyünde doğan Erkan, 4 yaşındayken İstanbul'a geldi ve Kumkapı Güreş Kulübü'nde yetişti. 1933'te millî takıma seçildi ve aynı yıl Balkan şampiyonu oldu; bu şampiyonluğu 1934 ve 1935'te de korudu. Berlin'de grekoromen 61 kiloda olimpiyat şampiyonu oldu. Madde, Erkan'ın bayrağın şeref direğine çekildiği anı anlatan sözlerini ve Atatürk'ten gelen telgrafı aktarır. Telgrafta "Kendin küçüksün; ama memleket için önemli bir iş yaptın. Artık adın Türk spor tarihine geçti. Çok yaşa Yaşar!" yazdığı aktarılır. Maddeye göre Atatürk Erkan'a bir ev armağan etti ve "çaresiz" anlamına gelen "Naçar" soyadını, "bir topluluğun ileri gelenleri" anlamındaki "Erkan" olarak değiştirdi. Erkan aynı zamanda terziydi; 1940'ta bir Balkan şampiyonluğu daha kazandıktan sonra güreşi bıraktı ve 18 Mayıs 1986'da İstanbul'da öldü.

Ahmet Kireççi

Türkçe Ahmet Kireççi maddesine göre 27 Ekim 1914'te Mersin'de doğan Kireççi, fırıncı çırağıyken spora boksla başladı, atletizmi denedi ve sonra güreşe yöneldi. Mersin İtfaiye Komutanı Memduh Bey'in desteğiyle İstanbul'a gönderildi ve Kumkapı Güreş Kulübü'ne girdi. Balkan Oyunları'nda grekoromende üç kez birinci oldu. Berlin'de 79 kilo serbest stilde bronz madalya kazandı; 1948 Londra Olimpiyatları'nda ise grekoromen ağır sıklette altın madalya aldı. Maddenin "Anıları" bölümü, Kireççi'nin 24 Haziran 1936'da Atatürk'ün davetlisi olarak İstanbul'da bulunan Alman güreş takımından bir güreşçiyi tuşla yendiğini ve ardından Florya Köşkü'ne götürüldüğünü anlatır.