1920 Yunan Yaz Taarruzu (22 Haziran - Eylül 1920): Milne Hattı'nın aşılması, İngiliz gemilerinin Mudanya bombardımanı, S

Neden bu konu?

Haziran 1920'de Ankara'daki Büyük Millet Meclisi henüz iki aylıktı; Batı Anadolu'da düzenli bir ordu yoktu ve cephe çoğunlukla Kuva-yi Milliye birlikleri tarafından tutuluyordu. Yunan ordusu 22 Haziran 1920'de taarruza geçti ve birkaç hafta içinde Balıkesir'den Bursa'ya, Alaşehir'den Uşak'a kadar geniş bir bölgeyi aldı. Bu taarruz, düzenli ordunun kurulmasını hızlandıran olaylardan biri oldu. Konu Türkçe Vikipedi'deki 1920 Yunan Yaz Taarruzu, Milne Hattı, Kuvâ-yi İnzibâtiye ve Mustafa Kemal Atatürk maddeleri ile İngilizce Wikipedia'daki Greek Summer Offensive maddesine dayanır.

Milne Hattı

Türkçe Milne Hattı maddesine göre İngiliz generali George Milne, Batı Anadolu'da Türkler ile Yunanlar arasındaki çatışmaları önlemek için bir sınır belirledi ve bunu 3 Kasım 1919'da Harbiye Nezareti'ne bildirdi. Hat Ayvalık'ın kuzeyindeki Aymazdağı'ndan güneye, Tatarköy, Keşelli, Sart, Bademlik, Umurlu ve Selçuk'tan geçiyordu. Hat büyük tepki gördü ve çeşitli yerlerde mitinglerle protesto edildi; Demirci Mehmet Efe hattı tanımadı. Yunan kuvvetleri 18 Ocak 1920'de Soma ve Salihli cephelerinden hattı aşmaya çalıştı, ama geri çekilmek zorunda kaldı.

İzmit cephesi ve Kuva-yi İnzibatiye

Türkçe Kuvâ-yi İnzibâtiye maddesine göre İngiltere, Damat Ferit hükümetine 7 Nisan 1920'de bir "Hilafet Ordusu" kurulması için izin verdi ve örgüt 18 Nisan 1920 tarihli kararnameyle kuruldu. Üç piyade alayı ve bir topçu taburundan oluşan, yaklaşık 4.000 kişilik bu tümenin komutanı Süleyman Şefik Paşa'ydı. Birlikler Nisan ve Mayıs aylarında İzmit bölgesinde toplandı; arkalarında İngiliz birlikleri, İzmit limanında da İngiliz savaş gemileri vardı.

Türkçe ve İngilizce Yaz Taarruzu maddelerine göre Mayıs 1920'de Kuva-yi İnzibatiye Geyve ve İzmit bölgesini almak için gönderildi, ama milli kuvvetler tarafından püskürtüldü. İngiliz uçakları İzmit'teki Türk mevzilerini bombaladı. 15 Haziran'da milli kuvvetler Osmanlı ve İngiliz mevzilerine ilerlemeye çalıştı; 16-17 Haziran'da İngiliz zırhlıları ve uçakları bombardımana başlayınca ilerleme durdu. Madde, İngiliz donanmasının 15 inçlik toplarının ilk kez bu vesileyle Türk mevzilerine ateş ettiğini yazar.

22 Haziran: Taarruz başlıyor

İki maddeye göre İzmit'teki durum bir çıkmaza dönüşünce İngilizler Yunan ordusunu yardıma çağırmaya ve birliklerine yapılan saldırıları cezalandırmaya karar verdi. İngiliz ve Yunan kurmayları Marmara'nın güney kıyısı ile Ege bölgesi için birlikte bir taarruz planladı. Türkçe Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre o sırada San Remo Konferansı'nda Osmanlı'nın paylaşılması üzerinde çalışılıyordu ve İngiltere Başbakanı Lloyd George, Venizelos'un Batı Anadolu'yu ilhak planını destekliyordu. İtilaf Devletleri'nin onayıyla Yunan ordusu 22 Haziran 1920'de Milne Hattı'nı geçti; Milne Hattı maddesine göre sınır bu saldırıyla fiilen ortadan kalktı.

Bir ayda düşen şehirler

İki maddeye göre İngiliz ve Yunan birlikleri şu şehirleri aldı; bazılarına denizden çıkarma yapıldı:

• 22 Haziran: Akhisar
• 24 Haziran: Kırkağaç, Soma, Salihli
• 25 Haziran: Alaşehir
• 28 Haziran: Kula
• 30 Haziran: Balıkesir
• 2 Temmuz: Bandırma, Kirmasti (Mustafakemalpaşa), Karacabey
• 3 Temmuz: Nazilli
• 6 Temmuz: Gemlik, Mudanya
• 8 Temmuz: Bursa
• 11 Temmuz: Karamürsel
• 12 Temmuz: İznik
• 28 Ağustos: Gediz, Ulubey
• 29 Ağustos: Uşak
• 3 Eylül: Simav

Türkçe Mustafa Kemal Atatürk maddesi, Yunan kuvvetlerinin İzmir'in kuzeyinden Marmara'nın güneyine kadar bütün Ege kıyılarını bir ayda işgal ettiğini, 25 Temmuz'da Edirne'nin düştüğünü ve 27 Temmuz'da bütün Trakya'nın kaybedildiğini yazar.

Mudanya: İki deneme

İki maddeye göre Mudanya 25 Haziran gibi erken bir tarihte denizden çıkarmayla alınmaya çalışıldı; ancak Türk direnişi İngiliz kuvvetlerine kayıp verdirdi ve onları geri çekilmeye zorladı. 6 Temmuz'da 12 gemilik bir İngiliz filosu kasabayı üç saat bombaladı ve bu bombardımanda 25 Türk askeri öldü. Bombardımandan sonra İngiliz birlikleri karaya çıkarak kasabanın kontrolünü aldı. İngilizce madde "Ayrıca bakınız" bölümünde HMS Ramillies ve HMS Royal Sovereign zırhlılarını anar.

Savaştepe: 200 kişiye karşı bir tümen

İki maddeye göre küçük Türk düzensiz kuvvetleri sayıca çok üstün birliklere karşı başarılı geciktirme harekâtları yaptı. Bunun örneği Savaştepe'dir: 200 kişilik bir Türk birliği, 10.000 kişilik bir Yunan tümenini bir gün boyunca durdurdu. Türkçe madde aynı yerde "Yunan bölüğü" ifadesini kullanır; İngilizce özgün metin ise "Greek division", yani tümen der.

Eskişehir'e çekilme

Taarruzun hızını belirleyen etkenlerden biri de cephe hattının genişliğiydi. Yunan kuvvetleri kuzeyde Marmara kıyısına, güneyde Büyük Menderes vadisine uzanan bir alanda aynı anda ilerliyordu; şehir listesinde aynı gün birbirinden yüzlerce kilometre uzak yerlerin (örneğin 24 Haziran'da Soma ile Salihli, 2-3 Temmuz'da Bandırma ile Nazilli) yer alması bunu gösterir. Bandırma, Gemlik ve Mudanya gibi kıyı kasabalarına denizden çıkarma yapılması, kara birliklerinin ilerleyişini kolaylaştırdı.

İki maddeye göre Batı Anadolu'da sayıca az ve kötü donanımlı birlikleri bulunan milli kuvvetlerin direnci sınırlıydı; doğu ve güney cephelerinde de çatışmalar sürüyordu. Bir süre direndikten sonra milli kuvvetler Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle Eskişehir'e çekildi. Türkçe Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre Yunan işgali sürerken Yozgat'ta Çapanoğlu Ayaklanması başladı.

Sonrası: Gediz, Sevr ve düzenli ordu

İki maddeye göre milli kuvvetler Gediz bölgesinde küçük bir karşı saldırı başlattı, ama başarılı olamadı. Bu girişim bu forumda "Gediz Muharebeleri" konusunda ayrıca anlatılmaktadır. Türkçe Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında 10 Ağustos 1920'de Sevr Antlaşması imzalandı; Ankara hükümeti antlaşmayı tanımadı. Yaz taarruzunun gösterdiği gibi düzensiz birliklerle cephe tutulamıyordu; bu ders, düzenli ordunun kurulmasına ve Ocak 1921'de İnönü'de Yunan ilerleyişinin ilk kez durdurulmasına uzanan sürecin başlangıcı oldu. Türkçe Mustafa Kemal Atatürk maddesine göre 6 Ocak 1921'de Bursa'dan Eskişehir'e ve Uşak'tan Afyon'a iki kol hâlinde ilerleyen Yunan ordusu, 11 Ocak sabahı İnönü mevzilerinden çekilmek zorunda kaldı.