Karadeniz Baskını (29 Ekim 1914): Enver Paşa'nın planı, Souchon'un Rus limanlarını vurması, Odessa'dan Novorossiysk'e bi

Neden bu konu?

Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı'na bir savaş ilanıyla değil, bir baskınla girdi. 29 Ekim 1914 sabahı Osmanlı bayrağı taşıyan ve büyük kısmında Alman subaylar bulunan bir filo, savaş ilan edilmeden Rus limanlarını bombaladı. Bu konu, Türkçe Vikipedi'deki Karadeniz Baskını ve İngilizce Wikipedia'daki Black Sea raid maddelerine dayanır.

Kararsız bir hükûmet

Türkçe maddeye göre Alman yanlısı Harbiye Nazırı Enver Paşa 22 Temmuz 1914'te Alman Büyükelçisi Wangenheim'a ittifak önerdi ve önce geri çevrildi; II. Wilhelm iki gün sonra bu kararı değiştirdi. Gizli Osmanlı-Alman ittifakı 2 Ağustos'ta imzalandı. Ancak ittifak Osmanlı'yı hemen savaşa girmeye zorlamıyordu. Sadrazam Said Halim Paşa ve Maliye Nazırı Cavid Bey savaşa katılmaya karşıydı; Balkan Savaşı'nın yaraları da tazeydi.

Türkçe madde, 7 Haziran ve 20 Ağustos tarihli Osmanlı savaş planlarında "Karadeniz Baskını"nın zaten yer aldığını yazar. Rus donanmasının Ağustos başından itibaren Osmanlı kıyılarında görünmesi de maddede ayrıntılı listelenir: 6 Ağustos'ta Karadeniz Ereğlisi ve Şile açıklarında, 16 Ağustos'ta Samsun açığında, 22 Eylül'de Zonguldak önünde 13 savaş gemisi görüldü.

Altın ve bekleyiş

Türkçe maddeye göre Enver Paşa, Almanlara iki milyon liralık altın gelir gelmez savaşa gireceklerini bildirdi. Paranın son kısmı tarafsız Romanya üzerinden 21 Ekim'de ulaştı. Rus Büyükelçisi Girs'in muhbirleri bu ödemeleri Petersburg'a bildirdi; Rus Dışişleri Bakanı Sazonov Sivastopol'daki komutanları uyardı. Madde, Girs'in 25 Ekim'de bir muhbirden "saldırının 29 Ekim'de olacağı" bilgisini aldığını da yazar.

22 Ekim'de Başkomutanlık Vekâleti'nden gelen gizli bir emirde "Karadeniz'de egemenliğin kurulması ve Rus filosunun, nerede bulunursa harp ilan edilmeksizin hücum edilerek yok edilmesi" bildiriliyordu. 24 Ekim'de Enver Paşa Souchon'a filoyu Karadeniz'e götürüp "uygun bir fırsat sunulduğunda" Rus gemilerine saldırmasını söyledi; Cemal Paşa da bütün deniz subaylarına Souchon'un direktiflerini sıkı biçimde uygulamalarını emretti.

27 Ekim, Kilyos açıkları

27 Ekim öğleden sonra Yavuz, Midilli ve Hamidiye kruvazörleri, Berk-i Satvet ve Peyk-i Şevket torpido kruvazörleri, dört muhrip ve iki mayın gemisi Kilyos açıklarında toplandı. Saat 15.45'te Yavuz'da yapılan toplantıda emirler açıklandı ve gemiler "manevra" kisvesi altında yola çıktı. Türkçe maddeye göre Enver Paşa başlangıçta denizde Osmanlı'nın meşru müdafaa iddia edebileceği bir çatışma öngörmüştü; Souchon ise doğrudan Rus limanlarına saldırdı.

Odessa: Saat 01.00

Gayret-i Vataniye ve Muâvenet-i Milliye muhripleri 29 Ekim saat 01.00'de Odessa ışıklarını gördü ve fark edilmeden limana girdi. Gayret-i Vataniye Rus gambotu Donets'i yaklaşık 64 metreden bir torpidoyla batırdı. Muhripler ticaret gemilerine, kıyı tesislerine, beş petrol tankına ve bir şeker fabrikasına zarar verdi; Muâvenet-i Milliye Kobanets gambotunu ağır hasara uğrattı. Elektrik santrali vurulunca liman karanlığa gömüldü. Mayın gemisi Samsun, Odessa ile Sivastopol arasına 28 mayın döktü.

Sivastopol: Hazır bekleyen kıyı topçusu

Türkçe maddeye göre Odessa saldırısı Souchon'un planladığından erken gerçekleşmişti ve Ruslar Sivastopol'ü telsizle uyardı. Yavuz saat 06.30'dan hemen önce limanı 15 dakika bombaladı; ağır toplarıyla 47, orta toplarıyla 12 mermi attı. Kıç bacasına üç ağır mermi isabet etti ve bir kazan devre dışı kaldı. Dönüşte 700 mayın taşıyan Rus mayın gemisi Prut'u batırdı; mürettebattan 75 kişi kurtarıldı. Nilüfer mayın gemisi Sivastopol liman ağzına 60 mayın döktü.

Kefe, Yalta ve Novorossiysk

Hamidiye saat 08.30'da Kefe'ye (Feodosya) ulaştı. Türkçe maddeye göre bir Alman ve bir Türk subayı karaya çıkıp yerel yönetimi ve halkı iki saat sonra bombardıman yapılacağı konusunda uyardı; ardından limana 150 mermi atıldı. Hamidiye sonra Yalta'yı da bombaladı. Midilli Kerç Boğazı önüne 60 mayın döktü ve Berk-i Satvet ile birlikte Novorossiysk'i vurdu; 308 mermi birkaç tahıl gemisini batırdı ve yaklaşık 50 petrol tankını yok etti.

İstanbul'da iki günlük kriz

Souchon aynı gün öğleden sonra İstanbul'a, Rus gemilerinin Türk filosunu gölgelediğini ve çatışmanın böyle başladığını telsizle bildirdi. Osmanlı basını harekâtı 31 Ekim'de, Rusların Boğaz'a mayın dökmeyi planladığı anlatısıyla duyurdu. Türkçe maddeye göre sadrazam ve kabine Enver Paşa'dan Souchon'a ateşkes emri vermesini istedi; sadrazam dahil bazı yetkililer istifayla tehdit etti; bir özür metni yazıldı. Enver Paşa ise mesaj gönderilmeden hemen önce metne Rusları çatışmayı kışkırtmakla suçlayan bir bölüm ekledi.

Savaş ilanları

Rusya 2 Kasım'da Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti. Birleşik Krallık 3 Kasım'da, henüz savaş ilan etmeden, Çanakkale Boğazı'ndaki tabyaları bombaladı. Birleşik Krallık ve Fransa 5 Kasım'da savaş ilan etti; Osmanlı Devleti de 11 Kasım'da resmî savaş ilanıyla savaşa katılmış oldu.

Mustafa Kemal ve "oldubitti"

Baskın sırasında Mustafa Kemal Sofya'da askerî ataşeydi. Türkçe Atatürk'ün Sofya ataşeliği maddesi onun Kasım 1913'ten itibaren bu görevde bulunduğunu, Tekirdağ'da toplanmakta olan 19. Tümen'in komutasına atanarak 20 Ocak 1915'te Sofya'dan ayrıldığını anlatır. Ülkeyi savaşa sokan bu oldubitti, birkaç ay sonra onu Tekirdağ'da toplanmakta olan 19. Tümen'in başına ve Çanakkale cephesine götürecek sürecin başlangıcıydı. Baskında yer alan Yavuz, Hamidiye ve Berk-i Satvet ise savaşın sonuna kadar Karadeniz'de görev yaptı.