Şaron Muharebesi (19-25 Eylül 1918): Kıyıda açılan gedik, Emir Vadisi'ne akan süvariler ve Liman von Sanders'in Nasıra'd

Sina ve Filistin Cephesi'nin son büyük muharebesi olan Megiddo Muharebesi iki ayrı savaştan oluşur: kıyı kesimindeki Şaron Muharebesi ve Yahudiye Dağları'ndaki Nablus Muharebesi. 19 Eylül 1918 sabahı başlayan Şaron Muharebesi, Osmanlı Sekizinci Ordusu'nun cephesini birkaç saat içinde yardı ve İngiliz süvarilerinin Osmanlı ordularının gerisine geçmesine yol açtı. Mustafa Kemal Paşa'nın Yedinci Ordusu'nun kaderi de bu kıyı yarmasıyla belirlendi. Bu yazı Vikipedi'nin Şaron Muharebesi ve Megiddo Muharebesi (1918) maddeleri ile İngilizce Wikipedia'nın Battle of Sharon maddesine dayanır.

1917 yenilgilerinden sonra yeni komuta

Vikipedi'ye göre İttifak Devletleri 1917 sonunda Filistin'de Birüssebi'de, Gazze'de ve Muğar Sırtı'nda bir dizi yenilgi aldı; Yedinci ve Sekizinci Ordular Yahudiye Dağları'na çekilirken güney Filistin'in geniş bölümleri ve Kudüs kaybedildi. Bunun ardından bölgedeki Alman ve Osmanlı komutanlarının birçoğu değiştirildi: Yıldırım Ordular Grubu komutanı Erich von Falkenhayn'ın yerine Otto Liman von Sanders, Sekizinci Ordu komutanı Friedrich Kreß von Kressenstein'ın yerine Cevad Paşa getirildi. Cemal Paşa Dördüncü Ordu komutanlığına Cemal Küçük Paşa'yı atadı. Daha önce istifa etmiş olan Yedinci Ordu Komutanı Mustafa Kemal Eylül 1918'in başlarında görevine iade edildi.

Aynı kaynağa göre Osmanlı ordusunun 1918'deki savaş çabasının odağı Filistin'den Anadolu'ya ve 1877-1878 savaşında kaybedilen vilayetlere kaymıştı. Mart 1918'de imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması bu yön değişikliğini büyük ölçüde etkiledi ve Osmanlı ordusu Kafkasya'da bir dizi ilerleyişe girişti. Filistin cephesi bu yüzden zayıf kaldı.

Zayıflamış bir ordu

İngilizce Wikipedia'nın Battle of Sharon maddesine göre Sekizinci Ordu'nun 10.000 askeri Cevat Çobanlı'nın komutasındaydı ve karargâhı Tulkerim'deydi. Ordu iki kolordudan oluşuyordu: Albay Refet Bey'in komutasındaki XXII. Kolordu (7., 20. ve 46. Piyade Tümenleri) ile Alman Albay Gustav von Oppen'in komutasındaki, "Sol Kanat Grubu" da denen Asya Kolordusu.

Madde Osmanlı ordularını mevcudu eksik, aşırı geniş bir cepheye yayılmış, firarlarla erimekte olan, ikmal hatları zorlanan ve sayıca yaklaşık ikiye bir oranında üstün bir düşmanla karşı karşıya kalmış olarak tanımlar. Şubat 1918'de ikmal o kadar bozuktu ki Yıldırım Ordular Grubu'nun Filistin'deki günlük olağan tayını günde üç kez 125 gran (yaklaşık 8 gram) ekmek ve haşlanmış fasulyeden ibaretti. Dördüncü Ordu dahil üç Osmanlı ordusunun savaşan gücü 26.000 piyade, 2.000 atlı ve 372 top olarak tahmin edilir.

19 Eylül sabahı: Tulkerim ve Tabsor

Vikipedi'ye göre Şaron Muharebesi 19 Eylül'de Batı Cephesi tarzı bir bombardımanla başladı. Ağır topçunun üçte ikisi iki muhribin ateşiyle desteklenerek Osmanlı mevzilerini dövdü, üçte biri ise piyade taarruzunu örten yürüyen ateş açtı. XXI. Kolordu piyadesi Akdeniz kıyısından itibaren cephe boyunca aynı anda saldırdı. Tulkerim Muharebesi'nde 60. Tümen ön ve ikinci hat siperlerini yararak Sekizinci Ordu karargâhının bulunduğu Tulkerim'i ele geçirdi. Sağ yanda XXII. Kolordu'nun tuttuğu Tabsor siper sistemi 3. (Lahor), 7. (Meerut) ve 75. Tümenler tarafından düşürüldü.

Bu tümenler daha sonra Et Tire'yi ve Mesudiye istasyonunu almak için ilerledi. Tulkerim ve Tabsor muharebeleri sırasında 7. ve 60. Tümenler Çöl Atlı Kolordusu'nun geçmesi için cephede bir boşluk açtı. Arara Muharebesi'nde ise XXI. Kolordu'nun sağ kanadı Rafat çıkıntısında Alman Asya Kolordusu ile karşılaştı.

Gökten gelen yıkım

İngilizce madde muharebenin ilk günü hava saldırılarına geniş yer verir. Kaynağa göre gün boyunca 11 tondan fazla bomba atıldı ve havadan 66.000 makineli tüfek mermisi ateşlendi; saldırılar özellikle Tulkerim'den Anebta üzerinden Mesudiye boğazına ve Nablus'a giden yolda yoğunlaştı. Boğaz parçalanmış taşıtlar ve ölü atlar yüzünden iki kez tıkandı. Madde, Allenby'nin bu sırada yazdığı bir mektuptan da alıntı yapar: Nablus yolunun "kırık kamyonlar, arabalar, ölü Türkler, atlar ve öküzlerle" dolu olduğunu, bunların çoğunun bombardıman uçaklarıyla öldürüldüğünü yazar.

Süvarilerin büyük yürüyüşü

Vikipedi'ye göre muharebenin süvari aşaması piyadenin açtığı gedikten hemen sonra başladı. Şaron Ovası boyunca kuzeye ilerleyen 5. Süvari Tümeni'ni 4. Süvari Tümeni izledi; Avustralya Atlı Tümeni yedekteydi. Bu tümenler Kermil Dağı'nı iki geçitten aşarak 20 Eylül'de Emir Vadisi'ni (Esdraelon Ovası) işgal etti ve Osmanlı'nın ana iletişim hatlarını kesti. 4. Süvari Tümeni öğleden sonra Beysan'ı aldı. Avustralya Atlı Tümeni, Nablus'tan Şam'a uzanan ana geri çekilme hattını tuttuğunda binlerce esirle birlikte Cenin'i ele geçirdi.

Nasıra baskını

Yıldırım Ordular Grubu'nun karargâhı Nasıra'daydı. Vikipedi'ye göre 20 Eylül'de 5. Süvari Tümeni'nin Nasıra'ya yaptığı saldırı başarısız oldu, çünkü Osmanlı başkomutanı Otto Liman von Sanders saldırıdan yalnız saatler önce kaçmıştı. Tümen kasabayı ertesi gün aldı; birkaç gün sonra Hayfa Muharebesi'nin ardından Hayfa ve Akka'yı da ele geçirdi. Muharebenin son gününde Avustralya Atlı Tümeni, Liman von Sanders'in kaçarken alarma geçirdiği Semah'taki Alman takviyeli artçı garnizonuna saldırdı ve kazandı.

İngilizce madde 20 Eylül akşamı saat 17.00'ye kadar yaklaşık 25.000 esir alındığını, Sekizinci Ordu'nun Asya Kolordusu dışında fiilen ortadan kalktığını yazar. Asya Kolordusu, Yedinci Ordu ile birlikte Yahudiye Dağları'ndan kuzeydoğuya, Ürdün'e doğru çekildi ve toplarının ve taşıtlarının çoğunu kaybetti.

Sonrası

Vikipedi'ye göre cephenin son taarruzu 1 Ekim'de Şam'ın alınmasıyla sürdü ve 25 Ekim'de Halep Muharebesi ile bitti; beş gün sonra cephe kapandı. Vikipedi'nin Megiddo Muharebesi (1918) maddesine göre Mondros Ateşkes Anlaşması 30 Ekim'de imzalandı; İngiliz kuvvetleri o tarihe kadar Kilis'in güneyinde durdurulmuştu. Şaron'da açılan gedik yüzünden Yedinci Ordu'nun cephesi savunulamaz hâle geldi; Mustafa Kemal'in ordusunun Nablus'tan Ürdün'e ve oradan Suriye'ye çekilişi sitede Nablus Muharebesi ve "Filistin'den Halep'e" konularında ayrıca anlatılmıştır.