İnebolu bombardımanı (9 Haziran 1921): Kilkis zırhlısı ile Panter muhribinin ültimatomu, İkiçay'a taşınan cephane ve Har

1921 yazında Yunan donanması, Anadolu'ya giden cephane yolunu kaynağında kesmeye karar verdi. Türkçe Vikipedi'nin İnebolu bombardımanları maddesine göre 9 Haziran - 30 Temmuz 1921 arasında Yunanistan'ın Kilkis zırhlısı ve Panter muhribi İnebolu kıyılarına çeşitli saldırılar düzenledi. Kaynağa göre amaç, Yunan ablukası altındaki Anadolu kıyılarında İnebolu'dan içeriye akan cephane taşımacılığını aksatmak ve Türk ordusunun ikmal gücünü azaltmaktı. Saldırılar ciddi bir hasar yaratmadı.

Abluka ilanı

Türkçe Vikipedi'ye göre Yunan hükûmeti 26 Mart 1921'de Türk kıyılarına abluka ilan etti; yakalanan askerler korsan sayılacak, gemilere el konulacak ya da batırılacaktı. Ertesi gün, 27 Mart'ta, İnebolu'ya nakil için gelen gemileri yakalamak amacıyla dolaşan bayraksız bir gemi Cide açıklarında 5-6 top atışı yaptı ve İstanbul'a doğru uzaklaştı. Kaynak, İngiliz Başbakanı Lloyd George'un ve Dışişleri Bakanı Lord Curzon'un açıklamalarında ablukanın ve Yunanlara verilen desteğin artacağının, hatta Yunanların Samsun'a asker çıkarabileceğinin konuşulduğunu ekler.

Limanda ise önlemler alınıyordu. Kaynağa göre 2 Haziran 1921'de Yunan gemilerinin hareketlerinden şüphelenildi ve gemiler izlenmeye başlandı. Zonguldak'taki Fransızlara danışıldı; Fransızlar gemilerin bölgede izinsiz bulunduğunu bildirince bir savunma planı hazırlandı, İnebolu'nun doğusuna ve batısına asker yerleştirildi ve Kastamonu'dan asker istendi.

Ültimatom

9 Haziran 1921 sabahı saat 07.00 sularında iki Yunan gemisi İnebolu'ya yaklaştı. Türkçe Vikipedi'ye göre Panter'den inen filikalar rıhtıma geldi; Liman Reisi Yüzbaşı Neyyir Bey, Binbaşı Hasan Fehmi Bey ve Yükleme ve Boşaltma Komutanı Yüzbaşı Mehmet Bey Yunan subaylarını karşıladı. Yunan subayları bazı kişileri ve kaymakamı görüşme için zırhlıya davet etti; davet reddedilince ültimatom okundu.

Kaynağa göre ültimatomda Mondros Mütarekesi'ne aykırı olduğu gerekçesiyle şehirdeki bütün savaş malzemesinin teslim edilmesi, topların tahrip edilmesi, telgraf ve telsiz hatlarının kesilmesi, bütün kayık ve teknelerin teslim edilmesi, komutan ve askerlerin teslim olması, şehirde arama yapılması ve ileri gelenlerden 12 kişinin Kilkis'e gönderilmesi isteniyordu. Cevap verilmezse şehir bombalanacaktı.

Genelkurmay Başkanlığı'na telgraf çekildi. Türkçe Vikipedi'ye göre Fevzi Paşa'dan gelen cevapta ültimatomun reddedilmesi, Kastamonu'daki askerlerin İnebolu'ya getirilmesi ve saldırıya karşılık verilmesi emrediliyordu. Ültimatomdan bir buçuk saat sonra Mehmet Reis adlı bir kayıkçı ret cevabını gemiye götürdü. Cevapta limanın açık bir liman olduğu ve silahsız bir yere saldırmanın uygun olmadığı belirtiliyordu.

Cephane İkiçay'a taşınıyor

Türkçe Vikipedi'ye göre durum halka duyuruldu ve herkesin İkiçay bölgesine gitmesi, taşıyabilen herkesin cephaneyi de İkiçay'a götürmesi istendi; amaç cephaneyi gemi toplarının menzilinden çıkarmaktı. İnebolu maddesi, cephanenin bombardımandan zarar görmemesi için iç kısımdaki İkiçay mevkiine, tepenin arkasında topların ulaşamayacağı yerlere taşındığını yazar. Kaymakamlıktaki önemli belgeler de İkiçay'a götürüldü; askerler siperlere yerleşti. Kaynağa göre sobalık borusundan yapılan toplarla 100 yıllık bir Ramazan topu da mevzilendirildi.

İki bombardıman

Verilen süre dolunca Kilkis ve Panter saat 13.20'de bombardımana başladı. Türkçe Vikipedi'ye göre bir merminin hükûmet konağına isabet etmesi üzerine Mevki Komutanı Nidai Bey topçulara ateş emri verdi. Menzili daha kısa olan Panter kıyıya daha yakın duruyordu; atışlardan biri Kilkis'in yakınına düşünce iki gemi uzaklaştı ve uzaktan atışlarını 14.45'e kadar sürdürdü.

Halk evlerine dönmeye başladığında gemiler 17.45'te geri gelip ikinci bombardımana başladı. Kaynağa göre bu bombardıman ilkinden daha şiddetliydi ve 18.25'e kadar sürdü; yaklaşık 50 atış yapıldı ve birkaç asker yaralandı. Türk topçusunun atışları hedefi bulmadı.

Hasar

Türkçe Vikipedi'ye göre ilk bombardımanda hükûmet binası, Osmanlı Bankası ve birçok kayık, ikinci bombardımanda 5 dükkân ve 4 ev hasar gördü; toplam 15 dükkân zarar gördü. Cephane ve halk İkiçay'a gittiği için cephane kaybı olmadı; ancak bir kadın korkudan öldü, 4 kadın yaralandı.

Alınan önlemler

Türkçe Vikipedi'ye göre haberi alan Refet Paşa önce 10 kadar asker gönderdi, ardından kendisi Ecevit'ten İnebolu'ya geldi. Gemilerin yeniden saldırabileceği düşünülerek Zonguldak Feneri dışındaki bütün deniz fenerleri söndürüldü; bu fenerler Büyük Taarruz'a kadar yakılmadı. Muhiddin Paşa 10 Haziran'da İnebolu'ya gelerek incelemelerde bulundu. Mevzi Komutanlığı yeni bir saldırıda davul zurna çalınacağını ve bunu duyan herkesin İkiçay'a gideceğini duyuran bir bildiri yayımladı. İtilaf devletlerine silahsız bir bölgeye saldırıldığını belirten protesto telgrafları çekildi; 13 Haziran'da Genelkurmay İnebolu halkına teşekkür bildirisi gönderdi.

Harrington'un yoklaması

Bombardımanın beklenmedik bir diplomatik sonucu oldu. Türkçe Vikipedi'ye göre 13 Haziran 1921'de İnebolu'ya bir İngiliz motoru geldi ve iki İngiliz subayı General Harrington adına Refet Bey'le görüştü. Subaylar Mustafa Kemal Paşa'nın isteği hâlinde onun İstanbul'a gelip Harrington ile barış şartlarını konuşabileceğini öne süren bir teklif getirmişti. Mustafa Kemal Ankara'dan ayrılamayacağını, Harrington'un İnebolu'da bulunan Refet Bey'le görüşmesini bildirdi.

Kaynağa göre 6 Temmuz 1921'de Harrington, görüşmenin Mustafa Kemal tarafından istendiğini ve bir İngiliz zırhlısında yapılabileceğini yazan bir mektup gönderdi. Mustafa Kemal görüşme isteğinin İngiliz tarafından geldiğini ve tam bağımsızlık güvence altına alınırsa görüşmeye hazır olduğunu yanıtladı. Harrington'un Londra'dan aldığı cevapta Mustafa Kemal'in isteklerinin kabul edilemeyeceği bildirildi ve görüşmeler kesildi.
İnebolu bombardımanı askerî bakımdan küçük bir olaydı; ama Yunan donanmasının Anadolu'nun ikmal yolunu kesemediğini gösterdi. Liman, Sakarya Meydan Muharebesi'ne giden haftalarda da cephane taşımaya devam etti.