Fikriye Hanım: Yenişehir'den Selanik'e, İnebolu'dan Direksiyon Binası'na, Münih sanatoryumu ve 21 Mayıs 1924'te Çankaya

Fikriye Hanım, ölümünden sonra nüfus kayıtlarına geçen adıyla Zeynep Fikriye Özdinçer, Türkçe Vikipedi'ye göre Mustafa Kemal Paşa ile ilişkisi ve Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara'daki Millî Mücadele karargâhında yaptığı işlerle bilinen tarihî bir kişiliktir. Madde onun "Çankaya'nın ilk hanımefendisi" olarak bilindiğini yazar ve hemen ardından bir uyarı ekler: Hayatı hakkında tarihçilerin uzlaştığı kesin bilgiler azdır. Bu konu, iki kaynağın ortak anlattıklarını öne alır, tartışmalı noktaları ise açıkça tartışmalı olarak verir.

Aile ve akrabalık

Türkçe Vikipedi'ye göre Fikriye Hanım, Mustafa Kemal'in üvey babası Ragıp Bey tarafından hısmıydı: Babası Ragıp Bey'in ağabeyi Memduh Hayrettin Bey, annesi Vasfiye Hanım'dır. Ali Enver adlı bir ağabeyi, Emine Melahat adlı bir ablası ve Jülide adlı bir kız kardeşi vardı. İngilizce Wikipedia da onu Zübeyde Hanım'ın ikinci eşi Ragıp Bey'in kardeşinin kızı olarak tanıtır ve babasının adının bazı kaynaklarda "Hüsamettin Bey" diye geçtiğini not eder. Doğum yeri Türkçe maddede Yenişehr-i Fener, İngilizce maddede o zaman Yunanistan Krallığı'na ait Teselya bölgesindeki Larissa olarak verilir; bu iki ad aynı şehri gösterir.

Teselya Savaşı'ndan sonra ailesiyle Selanik'e göç etti. Türkçe Vikipedi'ye göre Mustafa Kemal'i ilk kez sekiz yaşındayken tanıdı. Batı kültürüyle yetişti, Fransızca ve Rumca öğrendi; özel derslerle piyano, annesinden ut çalmayı öğrendi. Balkan Savaşları'nda Selanik işgal edilince ailesiyle İstanbul'a geçti.

İstanbul yılları

Türkçe Vikipedi'ye göre Zübeyde Hanım Birinci Dünya Savaşı sırasında Selanik'ten kızı Makbule ve üvey kızı Ruhiye ile İstanbul'a geldiğinde, Mustafa Kemal'in kiraladığı Akaretler'deki 76 numaralı eve yerleşene kadar bir süre Fikriye'nin ailesinin Akbıyık'taki evinde kaldı. Fikriye Hanım İstanbul'da aile üyelerini birer birer kaybetti: Anne ve babasından sonra kız kardeşi Jülide ile Heybeliada'da yaşadı, Jülide'yi de veremden kaybedince arkadaşı Memduha Hanım'ın Sultanahmet'teki evine geçti. Zübeyde Hanım, Makbule Hanım ve manevi oğul Abdürrahim'in yaşadığı Akaretler'deki eve sık sık gidip ev işlerine yardım etti; 1918'de Mustafa Kemal'in Suriye cephesinden dönüşünden sonra kiraladığı Şişli'deki evin düzenine de yardımcı oldu.

Kasım 1920: İnebolu yoluyla Ankara'ya

Türkçe Vikipedi'ye göre İstanbul hükûmetinin Mustafa Kemal ve arkadaşları hakkında verdiği idam kararından sonra Ankara'ya, onun yanına gitmek istedi. Ankara'dan izin gelince Karadeniz Ereğlisi'nden vapura bindi, 13 Kasım 1920'de İnebolu'ya vardı ve Mustafa Kemal'in arkadaşlarından Mithat Bey ile Kastamonu üzerinden karayoluyla Ankara'ya ulaştı. Kasım 1920'den itibaren Kuvâ-yi Milliye hareketi içinde yer aldı.

Ankara'da Millî Mücadele karargâhı olarak kullanılan ve "Direksiyon Binası" denen konuta yerleşti; Mustafa Kemal ile yaverlerinin yaşadığı bu evin genel düzenini ve mutfağın idaresini üstlendi. Bir buçuk yıl burada, ardından karargâhın taşındığı Çankaya'daki bağ evinde yaşadı. İngilizce Wikipedia, Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Mustafa Kemal'in cepheden maaşının Fikriye'ye verilmesini emrettiğini ve 28 Ağustos 1922'de Büyük Taarruz cephesinden annesine ve Fikriye'ye savaşın gidişini özetleyen bir telgraf gönderdiğini yazar.

Münih, dönüş ve son günler

Türkçe Vikipedi'ye göre Kurtuluş Savaşı Batı Anadolu'da sürerken kendisine verem teşhisi kondu ve 1922 sonbaharında Mustafa Kemal'in isteğiyle sanatoryumda tedavi için Münih'e gönderildi. Mustafa Kemal'in 29 Ocak 1923'te Latife Hanım'la evlendiğini öğrenince Mart 1923'te İstanbul'a döndü. Dr. Adnan Bey'in 6 Mart 1923 tarihli telgrafıyla Ankara'ya gelme isteği iletildiğinde Mustafa Kemal, izni olmadan Ankara'ya gelmesine engel olunmasını uygun gördüğünü bildirdi. Fikriye Hanım bir süre İstanbul'da bir akrabasının evinde kaldı, sonra Gelibolu'da Vali Mecit Bey'in evinde bir yıla yakın misafir oldu. Mayıs 1924'te Ankara'ya geçti, Çankaya Köşkü'nde Latife Hanım ile tanıştı, üç gün köşkte kaldıktan sonra ayrılıp Karaoğlan Otel'e yerleşti.

21 Mayıs 1924'te son kez faytonla Çankaya Köşkü'ne geldi ve köşkün önünde silahla yaralandı. İngilizce Wikipedia'ya göre resmî anlatıma göre kendini Atatürk'ün hediye ettiği bir tabancayla vurdu. Olayın intihar mı cinayet mi olduğu iki kaynağa göre de çözülmemiştir. İngilizce madde, savcılığın açtığı soruşturmanın 30 yıl sonra zamanaşımına uğradığını, iki kez 30'ar yıl uzatıldığını ve 90 yıl sonra ölüm nedeni açık bırakılarak düştüğünü yazar. Türkçe Vikipedi'ye göre olayın Atatürk ile Latife Hanım'ın evliliğini etkilediği de düşünülmektedir.

Bilinmeyen mezar ve kalan izler

Türkçe Vikipedi'ye göre Salih Bozok'un notları, cenazenin Atatürk'ün isteğiyle hastaneden alınarak kimseye haber verilmeden Cebeci yönündeki eski mezarlığa gömüldüğünü yazar; ama mezarın kesin yeri bilinmez. Eriş Ülger mezarın Kuğulu Park'ta, Fatih Bayhan Ulus'taki eski mezarlıkta, Can Dündar ise Etnografya Müzesi önündeki atlı heykelin yerinde olduğunu ileri sürmüştür. İngilizce Wikipedia'ya göre ölümünden yaklaşık 11 yıl sonra ağabeyi Ali Enver, Soyadı Kanunu ile aldığı Özdinçer soyadıyla onu Zeynep Fikriye Özdinçer adıyla nüfusa kaydettirdi. Cumhurbaşkanlığı arşivinde onunla ilgili, çoğu 1920-1923 tarihli yalnızca 26 belge vardır. Yeğeni Hayri Özdinçer bazı eşyalarını ve özel fotoğraflarını 2006'da Ankara'daki Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi'ne bağışladı.