Manastır Muharebesi (16-19 Kasım 1912): Mustafa Kemal'in idadi şehrinde Vardar Ordusu'nun son direnişi, Oblakovo sırtı v

Neden bu konu?

Manastır, bugün Kuzey Makedonya'daki Bitola şehridir ve Mustafa Kemal'in hayatında ayrı bir yeri vardır: 1896-1899 yıllarında okuduğu Manastır Askerî İdadisi buradaydı. 1912 sonbaharında şehir, Kumanova'da yenilen Vardar Ordusu'nun son büyük direnişine sahne oldu. Bu konu, Türkçe Vikipedi'deki Manastır Muharebesi ve İngilizce Wikipedia'daki Battle of Monastir maddelerine dayanır.

Kumanova'dan Manastır'a

Türkçe maddeye göre Kumanova Muharebesi'nde yenilen Vardar Ordusu, Manastır ve çevresinde yeniden toplanmaya çalışıyordu; bu arada Pirlepe Muharebesi'ni de kaybetmişti. İngilizce madde Sırp Birinci Ordusu'nun Makedonya'yı almayı hedefleyen Manastır harekâtının 24 gün sürdüğünü, ilk aşamanın Babuna'da Osmanlı V. Kolordusu'nun dağıtılmasıyla tamamlandığını yazar.

Muharebe 16-19 Kasım 1912'de, şehrin kuzeyindeki tepelerde ve Şemnica ile Karasu (Crna) ırmaklarının çevresinde yapıldı. Osmanlı tarafında komuta yine Halepli Zeki Paşa'daydı.

İki ordu

İngilizce maddenin bilgi kutusu, Hall'un 2000 tarihli Balkan Savaşları kitabına dayanarak Sırp kuvvetini 108.544, Osmanlı kuvvetini 38.350 kişi olarak verir. Aynı maddede Sırp yazar Pavlović'in 1921 tarihli eserine göre Manastır'daki Osmanlı kuvvetinin Cevat Paşa komutasında 20.000'i aşkın ve Fethi Paşa komutasında yaklaşık 11.000 kişi olduğu da aktarılır.

Maddeye göre 16 Kasım 1912'deki Osmanlı düzeni iki gruptan oluşuyordu:

• Sol kanat taarruz grubu: VI. Kolordu (16. ve 19. tümenler), Fethi Bey Müfrezesi ve Bağımsız Süvari Tugayı
• Sağ kanat savunma grubu: VII. Kolordu (İştip Redif Tümeni) ile V. Kolordu (13., 15. ve 18. tümenler)

Yani Zeki Paşa, sayıca üstün düşman karşısında bile salt savunmada kalmayıp sol kanatta bir taarruz denemeyi planlamıştı.

16-17 Kasım: Yağmur ve Oblakovo

Türkçe maddeye göre Osmanlı aleyhine çok etken vardı: düşmanın yavaş ve tedbirli ilerleyişi kuşatma harekâtını 17 Kasım'a kadar geciktirdi, 17 Kasım'da yağan yağmur Osmanlı birliklerinin ilerlemesini yavaşlattı. İngilizce madde, Morava II Tümeni komutanı Milovan Nedić'in zayıf haberleşme yüzünden Murgaşevo (Demir Hisar) yerine Gopeş yönüne ilerlediğini, 14-15 Kasım'da şiddetli yağmur altında Karasu ve Şemnica ırmaklarının taştığını yazar.

İngilizce maddeye göre Sırp 2. Piyade Alayı (ikinci çağrı) zor bir çarpışmadan sonra Oblakovo sırtını aldı ve karşı saldırıyı geri püskürttü. Sırp Birinci Ordu komutanlığı Manastır'a saldırı emrini verdi; ancak 2. Alay ile 3. Alay 17-18 Kasım gece ve gündüzü boyunca Oblakovo'da çetin bir savunma muharebesi verdi. Morava II Tümeni 18 Kasım'da daha da zor bir gün geçirdi.

Buzlu ırmakta gece hücumu

İngilizce maddenin en çarpıcı ayrıntılarından biri ırmak geçişidir. 17 Kasım gecesi Sırp 2. Piyade Alayı buzlu ırmağa daldı; o sırada Sırpların dört topu, sayıca çok üstün Osmanlı topçusuyla düello hâlindeydi ve makineli tüfek ateşi ırmağı tarıyordu. İkinci bir hücumla alayın 2. ve 3. taburları Osmanlı mevzilerine yaklaşık 400 metre yaklaşabildi.

Aynı gecelerde Sırp Süvari Tümeni Biljanik'ten Brod'a ilerledi, Osmanlı birliklerini topçu ateşiyle oradan çıkardı ve ırmak köprüsünü onarttı; 18-19 Kasım gecesi iki alay köprüden geçti. Timok II Tümeni 18 Kasım'da topçu ateşi açtı ve hava kararmadan Osmanlı kollarının çekildiğini gördü.

18-19 Kasım: Topçu üstünlüğü ve çekilme

Türkçe maddeye göre 18 Kasım'da cepheye ulaşan toplarla Sırplar topçu bakımından açıkça üstün duruma geçti. Madde, Türk topçusunun yaklaşık beş katı büyüklükte, 200'e yakın Sırp topunun saldırıya başlayıp Osmanlı topçusunu susturduğunu yazar.
İngilizce maddeye göre Morava II Tümeni'nin 18 Kasım'daki güçlü direnişine rağmen Davato Geçidi'ni savunan Sırp birlikleri mevziyi bıraktı; bu da Osmanlı ordusunun Resne'ye çekilme yolunu açtı. Tuna I birlikleri topçu desteğiyle 18 Kasım saat 18.00'de Karamani'yi aldı.

Türkçe maddeye göre 18-19 Kasım gecesi Zeki Paşa, Sırp ordusunun şehri alacağını ve yenilginin kaçınılmaz olduğunu görerek ordusuna güneybatıya çekilme emri verdi. 19 Kasım sabahı Sırplar Manastır'a girdi.

Selanik'in gölgesi

Türkçe madde muharebeyi bir başka gelişmeyle birlikte değerlendirir: 9 Kasım'da Selanik'in Yunan ordusuna kurşun atılmadan teslim edilmesiyle serbest kalan 35.000 Yunan askerinin de Vardar Ordusu'na karşı Manastır'a gönderilmesi söz konusuydu. Zeki Paşa'nın ordusu böylece kuzeyden Sırplar, güneyden Yunanlar arasında sıkışma tehlikesiyle karşı karşıyaydı.

Bilanço

İngilizce maddenin bilgi kutusu, yine Hall'a dayanarak Sırp kaybını 539 ölü ve 2.121 yaralı; Osmanlı kaybını yaklaşık 3.000 ölü ve yaralı, 3.200 esir ve 5.000 firar olarak verir. Madde muharebenin sonunu, kuzeydeki ağır çarpışmalardan sonra bozguna uğrayan Osmanlı birliklerinin toplarını bırakarak kaçması olarak özetler. Firar rakamının ölü-yaralı rakamından yüksek olması, Kumanova'da başlayan çözülmenin Manastır'da da sürdüğünü gösterir.

Sonrası

İngilizce maddeye göre Davato Geçidi'nin açılması Osmanlı birliklerine Resne yönünde bir çekilme yolu bırakmıştı; Manastır'dan çekilen birlikler bu yolu kullandı. Mustafa Kemal'in gençlik yıllarında okuduğu idadi binası artık başka bir devletin sınırları içindeydi. Onun Balkan Savaşı'nı Bolayır'da, Gelibolu Yarımadası'nın boynunda geçirmesi ve Makedonya'daki bu çöküşü uzaktan izlemesi, bu forumdaki Bolayır ve Şarköy konusunda anlatılmaktadır.