Romanya Cephesi'nde Osmanlı 6. Kolordusu (1916): Dobruca'dan Bükreş'e, Arges çarpışmasında 26. Tümen'in son dakika müdah

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerinin Avrupa'da savaştığı cephelerden biri de Romanya'ydı. Romanya Ağustos 1916'da İtilaf Devletleri safında savaşa girince, İttifak Devletleri Alman Mareşal August von Mackensen komutasında Alman, Bulgar, Osmanlı ve Avusturya-Macaristan birliklerinden oluşan çok uluslu bir ordu kurdu. Osmanlı Devleti bu orduya 6. Kolordu'yu gönderdi. İngilizce Wikipedia'ya göre kolordu beş ay boyunca yoğun çarpışmalara katıldı, Rus-Rumen hatlarını birkaç önemli noktada yardı ve Romanya'da 8.512 esir aldı. Harekât 6 Aralık 1916'da Bükreş'in işgaliyle doruğa ulaştı.

Romanya savaşa giriyor

İngilizce Wikipedia'nın 1916 Romanya Harekâtı maddesine göre 27 Ağustos 1916 gecesi üç Rumen ordusu Güney Karpatları aşarak Transilvanya'ya girdi. İlk saldırılar başarılı oldu ve Avusturya-Macaristan birliklerini geri çekilmeye zorladı. Aynı akşam Rumen büyükelçisi Viyana'da Romanya'nın savaş ilanını Avusturya-Macaristan Dışişleri Bakanlığı'na verdi. Ancak Eylül ortasında Almanlar Transilvanya cephesine dört tümen getirerek Rumen ilerleyişini durdurdu. Ruslar Romanya'ya yardım için üç tümen gönderdi, ama madde bu birliklerin iyi donatılmadığını yazar.

Madde, İtalyan General Esposito'nun Rumen stratejisini ağır biçimde eleştirdiğini aktarır: Transilvanya'yı asıl hedef seçen Rumen ordusu, arkasındaki Bulgar ordusunu tamamen göz ardı etmişti. Rumen ordusunun 1916'daki yenilgisinin başlıca nedenleri olarak siyasi müdahaleler, komuta kademesinin önemli bir kısmının yetersizliği ve askerlerin bu tür bir savaşa uygun eğitim ve teçhizattan yoksunluğu sayılır.

Mackensen'in güneyden karşı saldırısı

İngilizce maddeye göre İttifak Devletleri'nin ilk karşı saldırısını General August von Mackensen örgütledi. Mackensen, çoğunluğu Bulgar olan, bazı Alman ve daha sonra Osmanlı birliklerini de içeren çok uluslu bir orduyu yönetiyordu. Kuzeye doğru saldırıyı 1 Eylül'de Bulgaristan başlattı; hedef Tuna kıyısındaki mevzilerden Köstence'ye uzanan hattı. Bulgar birlikleri Turtukaya kalesini kuşatıp saldırıyla aldı; Rumen garnizonu 6 Eylül'de teslim oldu. Aynı sırada Bulgar 3. Ordusu, Pazarcık (Dobriç) Muharebesi'nde içinde Birinci Sırp Gönüllü Tümeni'nin de bulunduğu bir Rus-Rumen kuvvetini yendi.

17-19 Eylül 1916'daki Birinci Kobadin Muharebesi İtilaf kuvvetlerinin taktik zaferiyle sonuçlandı ve İttifak Devletleri'ni Ekim ortasına kadar savunmada kalmaya zorladı. 19-25 Ekim 1916'daki İkinci Kobadin Muharebesi ise İttifak Devletleri'nin kesin zaferiyle bitti; stratejik Köstence limanı ile Köstence-Çernavoda demiryolu ele geçirildi. İngilizce Wikipedia'nın Osmanlı 6. Kolordusu maddesi "Ayrıca bakınız" bölümünde bu iki muharebeye bağlantı verir.

6. Kolordu: Manastır'dan Romanya'ya

Türkçe ve İngilizce Wikipedia'daki 6. Kolordu maddelerine göre kolordu 1911'de Selanik merkezli olarak kurulmuştu; Birinci Balkan Savaşı öncesinde karargâhı Manastır'daydı ve İştip, Manastır ve Debre'deki 16., 17. ve 18. tümenlerden oluşuyordu. 19 Ekim 1912'de Sırp cephesinde Vardar Ordusu'nun emrindeydi. Birinci Dünya Savaşı'nın başında Trakya'da 16. ve 26. tümenlerle konuşlanmıştı; 1915 ve Ocak 1916'da 24. Tümen de eklendi.

Ağustos 1916'da kolordu Romanya'daydı ve 15. ve 25. tümenlerden oluşuyordu. Aralık 1916'da 26. Tümen de katıldı; kolordu Ağustos 1917'de de bu üç tümenle Romanya'daydı. Haziran 1918'de ise Kafkasya'ya kaydırılmıştı. İngilizce madde kolordunun beş ay boyunca yoğun çarpışmalara girdiğini, Rus-Rumen kuvvetlerine ağır kayıplar verdirdiğini ve Romanya'da 6.512'si Rus, 2.000'i Rumen olmak üzere 8.512 esir aldığını yazar.

Bükreş Muharebesi ve Türk 26. Tümeni

İngilizce Wikipedia'nın Bükreş Muharebesi maddesi, Romanya'da "Arges-Neajlov Savunma Harekâtı" diye de bilinen bu çarpışmayı 1916 Romanya Harekâtı'nın son muharebesi olarak tanımlar. 27 Kasım 1916'da Rumenler Olt ırmağı hattını bıraktı, Alman 9. Ordusu ile Mackensen'in Tuna Ordusu birleşti ve Bulgarların Yergöğü'nü (Giurgiu) alması Tuna'yı güvence altına aldı. Romanya ve Rus kuvvetleri yaklaşık 150.000 kişiydi ve General Constantin Prezan komutasındaydı.

Prezan, Fransız askerî heyetinin başı General Henri Berthelot ile birlikte, Mackensen'in kuvvetleri ile Kühne'nin kuvvetleri arasındaki 20 kilometrelik boşluğa yönelik şaşırtıcı bir kanat manevrası tasarladı. 1 Aralık'ta Rumen ordusu bu boşluğa saldırdı ve başlangıçta başarılı oldu; binlerce esir ve önemli miktarda malzeme ele geçirdi. Madde, Alman Generali Erich Ludendorff'un durumu çok ciddi bulduğunu, Neajlov'u geçen Alman birliklerinin kesilip yalnız kaldığını yazdığını aktarır.

Maddeye göre Mackensen'in kuvvetlerini kuşatılmaktan ancak 2 Aralık'ta Türk 26. Piyade Tümeni'nin son dakika müdahalesi kurtardı. Bunun ardından saldırı planlarını taşıyan bir Rumen kurmay arabasının yanlışlıkla bir Alman mevziine girip ele geçirilmesi Rumenler için büyük bir darbe oldu. Alman, Bulgar ve Türk kuvvetleri sayı üstünlüklerinden yararlanarak toparlandı ve Rumen kuvvetlerini geri itti; başkentin yolu açıldı. 4 Aralık'ta Mackensen komutasındaki Alman, Bulgar, Osmanlı ve Avusturya-Macaristan birliklerinden oluşan Tuna Ordusu Arges çarpışmasını kazandı.

6 Aralık 1916: Bükreş'in işgali

İngilizce Wikipedia'ya göre Bükreş ve Ploiești 6 Aralık 1916'da İttifak Devletleri tarafından işgal edildi. Rumen hükümeti ve ordunun kalıntıları Boğdan'a (Moldova) çekilerek başkenti Yaş'a taşımak zorunda kaldı. 14-15 Aralık gecesi Rumen kuvvetleri Eflak'tan Boğdan'a çekildi. İngilizce madde, harekâtın sonunda İttifak Devletleri'nin Romanya topraklarının üçte ikisini işgal ettiğini yazar. Rumen birlikleri çekilmeden önce Ploiești'deki petrol kuyularını ve çevredeki buğday tarlalarını İttifak Devletleri'nin eline geçmesin diye yaktı.

Neden önemli?

Romanya cephesi, Osmanlı ordusunun 1916'da Galiçya'dan Romanya'ya, Kafkasya'dan Irak'a kadar ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösterir. Aynı yıl doğu cephesinde Erzurum kaybedilmiş, Mustafa Kemal 16. Kolordu ile Muş ve Bitlis'i geri almak için savaşıyordu. İngilizce Wikipedia'ya göre Liman von Sanders, Galiçya'daki 15. Kolordu için deneyimli birliklerin Orta Doğu cephelerinde daha iyi kullanılabileceğini savunmuştu; Bükreş Muharebesi maddesi ise Türk 26. Tümeni'nin 2 Aralık'taki müdahalesinin Mackensen'in kuvvetlerini kuşatılmaktan kurtardığını yazar. Avrupa cephelerine gönderilen Osmanlı birliklerinin değeri bu iki farklı açıdan değerlendirilir.