Romani Muharebesi (3-5 Ağustos 1916): İkinci Kanal Harekâtı, Paşa I birlikleri, kum tepelerindeki gece hücumu ve 4.000 e

Romani Muharebesi, İngilizce Wikipedia'ya göre Birinci Dünya Savaşı'nda İttifak Devletlerinin Süveyş Kanalı'na yaptığı son kara saldırısıdır. 3-5 Ağustos 1916'da, Mısır'daki Romani kasabası ve antik Pelusium yakınında, kanalın 37 kilometre doğusunda yapıldı. Türk tarih yazımında bu harekât İkinci Kanal Harekâtı adıyla anılır. Türkçe Vikipedi, harekâtın amacının birincisindeki gibi İngilizleri Mısır'da tutmak ve Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemek, olabilirse Mısır'ı kurtarmak olduğunu yazar.

Birinci seferden sonra: çöl komutanlığı ve deve meselesi

Türkçe maddeye göre Cemal Paşa ikinci sefer için önce İbni'de Kress von Kressenstein başkanlığında bir çöl komutanlığı kurdurdu; böylece kanala karşı taciz hareketleri yönetilecek, çöldeki hazırlıklar korunacaktı. 14/15 Haziran 1915'te Başkomutanlık Vekâletine gönderilmek üzere yirmi altı maddelik bir rapor hazırladı. Raporda 57 tabur piyade, 20 makineli tüfek bölüğü, 8 süvari ya da hecin süvari bölüğü ve 23 bataryadan oluşan bir seyyar ordu, Birüssebi ve İbni'de iki çöl menzil müfettişliği, 120'şer otomobillik ulaşım birlikleri ve 4.156 araba istendi. Paşa, bütün hazırlıkların esasının "deve meselesi" olduğunu yazıyordu.

Türkçe Vikipedi'ye göre istekleri karşılanmayınca Cemal Paşa 21 Temmuz 1915'te Enver Paşa'ya yeni bir rapor gönderdi. 28 Ağustos 1915 tarihli telgrafında Almanya'nın Mısır meselesi için büyük maddi fedakârlıktan çekinmeyeceğine inandığını yazdı. Bunun üzerine Kressenstein yardım sağlamak için Almanya'ya gönderildi. Almanların "Paşa Harekâtı" adını verdiği bu sefere sağlanan katkılar arasında bir uçak birliği, sekiz makineli tüfek bölüğü, 15 santimlik obüs ve 21 santimlik havan bataryaları, Alman subayların yönettiği iki sahra hastanesi ile 140 subay ve 1.500 er sayılır.

Çöle döşenen demiryolu

Türkçe maddeye göre Cemal Paşa'nın hazırlıklarında demiryolları önemli yer tutuyordu. Hicaz Demiryolu Mısır Şubesi adı verilen hattın yapımına 19 Ocak 1915'te başlandı; hat Mesudiye İstasyonu'ndan Remle, Kudüs, Birüssebi ve Hafirülavce üzerinden kanala ulaşacaktı. Başmühendis Alman Meissner Paşa'ydı. Şube Ekim ortalarında Birüssebi'ye vardı; Şeyhülislam Hayri Bey on ayda yapılan 159 kilometrelik hat için Cemal Paşa'yı kutladı. Mart 1916'ya kadar harcama 240.000 liraya ulaştı. Madde, projenin Şerif Hüseyin'in isyanı yüzünden İsmailiye'ye 25 kilometre kala durdurulduğunu yazar.

Karşı tarafta da demiryolu vardı. İngilizce Wikipedia'ya göre İngilizler Şubat 1916'da Kantara'dan Romani ve Katya'ya uzanan ilk 40 kilometrelik normal hatlı demiryolunun ve su borusunun yapımına başladı. Ana hat 19 Mayıs 1916'da Romani'ye açıldı, Romani'den Akdeniz kıyısındaki Mahamdiye'ye ikinci bir hat 9 Haziran'da bitti. Böylece bir piyade tümeni Avustralya hafif süvarileri ve atlı tüfek tugaylarıyla birlikte Romani'ye yerleşebildi.

Katya baskını: 23 Nisan 1916

İngilizce maddeye göre Kressenstein'ın akıncı kuvveti, büyüyen İngiliz varlığına karşılık olarak 23 Nisan 1916'da Paskalya Pazarı'nda Romani'nin doğusundaki Katya ve Oğratina'da dağınık hâldeki 5. Atlı Tugayı baskınla bozguna uğrattı. Türkçe Vikipedi de 22. Kolordu'nun, öteki adıyla Birinci Kuvve-i Seferiye'nin 23 Nisan'da bir keşif taarruzu yaptığını, Katya önlerindeki çarpışmaların başarıyla sonuçlandığını ve Enver Paşa'nın Cemal Paşa'yı kutladığını yazar. Madde, bu çarpışmanın Cemal Paşa'ya uçak birliklerinin önemini bir kez daha gösterdiğini ve Suriye kıyısında bir denizaltı üssü kurulması fikrini doğurduğunu belirtir. Ertesi gün Anzak Atlı Tümeni komutanı Chauvel bütün ileri birliklerin komutasına getirildi.

Paşa I ve 3. Tümen

İngilizce maddeye göre saldırı kuvvetinde Alman Asya Kolordusu'nun "Paşa I" birliği ve Osmanlı 3. Piyade Tümeni vardı. Yaklaşık 16.000 kişilik iaşe mevcuduyla Paşa I; sekiz bölüklü bir makineli tüfek taburu, beş uçaksavar grubu, 100 milimetrelik toplar ile 150 ve 210 milimetrelik obüslerden oluşan 60. Ağır Topçu Taburu gibi birlikleri kapsıyordu. 300. Uçak Müfrezesi'nin uçakları İngiliz uçaklarından hızlıydı ve madde onların çatışma alanı üzerinde hava üstünlüğünü koruyabildiğini yazar. Temmuz başında Gazze-Birüssebi bölgesinde en az 28.000 Osmanlı askeri bulunduğu tahmin ediliyordu.

Kum tepelerinde gece: 3/4 Ağustos

İngilizce Wikipedia'ya göre 3/4 Ağustos gecesi Katya'dan Romani'ye ilerleyen kuvvetin öncüleri, 1. Hafif Süvari Tugayı'nın kurduğu perdeyle çarpıştı. 4 Ağustos şafağından önceki sert çarpışmalarda Avustralya hafif süvarisi yavaş yavaş geri çekilmek zorunda kaldı; gün ağarınca hattı 2. Hafif Süvari Tugayı takviye etti. Türkçe Vikipedi, Kressenstein komutasındaki kuvvetin çölü aşarak Wellington Ridge çevresinde mevzilenmiş İngiliz ve Anzak hatlarına saldırdığını, ancak şiddetli sıcak, uzun ikmal mesafeleri, çekirge istilası yüzünden yaşanan erzak sıkıntısı ve İngiliz topçusunun üstünlüğü karşısında ilerleyişin durduğunu yazar. 5 Ağustos'a gelindiğinde Osmanlı kuvvetleri ağır kayıplarla geri çekiliyordu.

Yenilginin üç açıklaması

Türkçe maddeye göre Cemal Paşa başarısızlığın nedenlerini İngilizlerin mükemmel savunma sistemine, şiddetli topçu ateşine ve Şerif Hüseyin isyanının başlamasına bağladı; yine de 4. Ordu'nun bölgedeki öneminin arttığını savunup iki Türk tümeniyle güçlendirilmesini istedi. Kurmay başkanı Von Frankenberg, harekâtın baştan sona yarım yamalak yapıldığını, neyin elde edilmek istendiğinin açıkça bilinmediğini, amaçla aracın hiç uyuşmadığını yazdı. Kressenstein ise harekâtın ilkbaharda yapılması gerekirken Temmuz-Ağustos'ta yapılmasını yanlış buldu ve çekirge felaketi yüzünden erzak sağlamanın zorlaştığını belirtti.

Sonuç: Sina'da inisiyatif el değiştiriyor

Türkçe Vikipedi'ye göre Romani, kanal seferlerinin dönüm noktası oldu. İngilizler Süveyş hattını güvenceye aldı ve Sina'da inisiyatifi ele geçirdi; Osmanlı ordusu El Ariş'e çekildi. Madde, bu yenilginin Osmanlıların kanal yönünde büyük çaplı taarruz yapma imkânını ortadan kaldırdığını ve İngilizlerin Gazze üzerinden Filistin'e yönelik harekâtının önünü açtığını yazar. İngilizce madde de Romani'yi Mısır İngiliz Seferî Kuvvetinin Sina'yı geçip Filistin'e doğru ilerleyişinin başlangıcı olarak görür. Bir yıldan kısa süre sonra cephe Gazze önüne taşınacaktı.