İkinci Gazze Muharebesi (17-19 Nisan 1917): Filistin'e gelen sekiz Mark I tankı, ilk gaz mermileri ve görevden alınan Mu

İkinci Gazze Muharebesi, Türkçe Vikipedi'ye göre İngiliz kuvvetlerinin Gazze-Birüssebi hattındaki Osmanlı savunmasını kırmak için yaptığı ikinci girişimdir. İngilizce Wikipedia'ya göre muharebe, Mart'taki Birinci Gazze yenilgisinden sonra 17-19 Nisan 1917'de yapıldı. Gazze'yi, ilk muharebeden sonra önemli kuvvetlerle takviye edilmiş, iyi tahkim edilmiş bir Osmanlı garnizonu savunuyordu. Türkçe maddeye göre bu muharebede Osmanlı cephelerinde ilk kez tank kullanıldı ve yine ilk kez İngilizler kimyasal gaz kullandı.

İlk muharebeden kalan ders

Türkçe Vikipedi, Birinci Gazze Muharebesi'nin, İngiliz kuvvetlerinin başındaki General Charles Dobell'in zafer kazanabilecek bir durumdayken askerlerini geri çekmesi yüzünden başarısız olduğunu yazar. İlk sonucun verdiği cesaretle Osmanlı kuvvetleri Gazze-Birüssebi hattında kalmaya karar verdi. İngilizce maddeye göre iki muharebe arasındaki üç haftada Gazze, doğuda 19 kilometre uzaklıktaki Hareyra'ya ve güneydoğuda Birüssebi'ye uzanan bir mevziler zincirinin en güçlü noktasına dönüştü. Ön hatlar genişletilip derinleştirildi, birbirini destekleyen savunma noktaları kuruldu.

İngilizce Wikipedia'ya göre Kress von Kressenstein'ın komutasındaki kuvvet 16-19 kilometrelik bir tahkimatı, iyi gizlenmiş toplarla savunuyordu. Hat sağda Akdeniz kıyısından başlıyor, Gazze ve doğusu yüksek zemindeki telli siperlerle korunuyor, Birüssebi'ye doğru tabyalar sıralanıyordu.

Dobell'in planı: cepheden saldırı

İngilizce maddeye göre Dobell ile Murray Gazze'ye doğudan bir kanat saldırısının avantajlarını konuştular, ama Birüssebi yönündeki susuzluk bunu Nisan 1917'de EEF'in imkânlarının dışına çıkarıyordu. Dobell bu yüzden hazırlıklı Osmanlı savunmasına cepheden saldırmayı planladı. Saldırı iki aşamalıydı: Önce 52. (Lowland) ve 54. (East Anglian) tümenler Şeyh Abbas'ı alıp Gazze vadisinin 3-5 kilometre ötesine ilerleyecek, en az bir günlük aradan sonra 52., 53. ve 54. tümenler hecin süvari tugayının desteğiyle güneyden, güneybatıdan ve güneydoğudan Gazze'ye asıl saldırıyı yapacaktı. 74. Tümen yedekteydi.

İngilizce madde, ilk muharebeden sonra Philip Chetwode komutasındaki Çöl Kolu'nun yalnız atlı birliklerden oluşacak biçimde yeniden düzenlendiğini yazar: Henry Chauvel komutasındaki Anzak Atlı Tümeni ve Henry Hodgson komutasındaki İmparatorluk Atlı Tümeni. Ayrıca 53. Tümen'in komutanı Alister Dallas sağlık nedeniyle istifa etmiş, yerine Stanley Mott gelmişti.

Sekiz tank Filistin'de

İngilizce Wikipedia'ya göre Makineli Tüfek Kolordusu'na bağlı sekiz ağır Mark I tankından oluşan bir müfreze cepheye ulaştı. Tanklar Eylül 1916'dan beri Fransa'da kullanılıyordu ve Filistin, savaş boyunca tankların kullanıldığı tek öbür cephe olacaktı. Bu tanklar eğitimde kullanılmış, en yeni tip olmayan araçlardı; ama deneme saldırısında kumda iyi iş gördüler. Madde, paletler yağlanmadığı sürece kumda iyi çalıştıklarını aktarır. Türkçe Vikipedi'ye göre sekiz tanktan üçü Osmanlı topçusunca imha edildi. İngilizce maddeye göre tanklar hedef olunca arkalarındaki piyade de kayıp verdi ve yalnız ikisi hedefine ulaşabildi.

4.000 gaz mermisi

İngilizce maddeye göre EEF'e 4.5 inçlik 4.000 gaz mermisi ulaştı; bunlar Filistin harekâtında kullanılan ilk gaz mermileriydi. Türkçe Vikipedi, gazın hava şartları yüzünden etkili olmadığını yazar.

17-19 Nisan: Şeyh Abbas'tan Ali Muntar önüne

İngilizce Wikipedia'ya göre muharebe 17 Nisan 1917'de başladı ve üç gün sürdü. 54. Tümen'e bağlı 163. Tugay'a verilen iki tank 04.30'da harekete geçti. Şeyh Abbas 07.00'ye kadar alındı ve tahkime başlandı. Gün ağarınca tanklar Mansura sırtının çevresinden geçip kalan Osmanlı karakollarını yok etmeye çalıştı, ama arazi uygun değildi ve Osmanlı topçusu onları durdurdu. Bu ilk aşamada İngilizlerin ele geçirdiği yerler yalnız Osmanlı ileri karakollarınca savunuluyordu. 18 Nisan'da piyade mevzilerini sağlamlaştırırken karadan ve denizden Gazze ve Hareyra mevzileri bombalandı.

Asıl saldırı 19 Nisan'da yapıldı. İngilizce madde, İngiliz piyade tugaylarının birkaç noktada Osmanlı siperlerine girdiğini, ama sert savunma ve karşı saldırılar karşısında kazançlarını tutacak gücü kalmadığını yazar. Öğleden sonra cephenin hiçbir kesiminde başarı umudu kalmadığı anlaşıldı; saat 16.40'ta Doğu Kuvvetleri piyadeye ilerlemeyi bırakıp siper kazma emri verdi.

Kayıplar

İngilizce Wikipedia'ya göre 17-20 Nisan arasında EEF 6.444 kayıp verdi; bunun 5.328'i piyadeydi ve yalnız 54. Tümen 2.870 kayıp verdi. Resmî rakamlar 509 ölü, 4.359 yaralı ve 272 esir dahil 1.534 kayıp olarak geçer. 10. Hafif Süvari Alayı 14 subayını ve erlerinin neredeyse yarısını yitirdi. Osmanlı savunucuları ise 82 ile 402 arasında ölü, 1.337 ile 1.364 arasında yaralı ve 242 ile 247 arasında kayıp verdi; yaklaşık 200 Osmanlı askeri esir düştü. Madde, Gazze savaş mezarlığının İngiliz kamuoyuna söylenenden çok daha ağır kayıpların sessiz tanığı olduğunu yazar.

Sonuçlar: Murray gidiyor, Allenby geliyor

İngilizce maddeye göre bu yenilgi Osmanlı 4. Ordusu'nun moralini yükseltti. Birkaç hafta içinde Kressenstein 7. ve 54. tümenlerle takviye edildi ve Ekim 1917'ye kadar onun komutasında, karargâhı Huj'un kuzeyindeki Huleykat'ta bulunan 8. Ordu kuruldu. Murray ve Dobell görevden alınıp İngiltere'ye gönderildi. Türkçe Vikipedi de bu yenilginin, Murray'in yerine Sir Edmund Allenby'nin atanmasına yol açtığını yazar.

İngilizce madde, İngilizlerin bu muharebede tuttuğu hattın Akdeniz kıyısındaki Şeyh Aceleyn'den Şeyh Abbas'a ve Tel el-Cemmi'ye uzandığını ve "Güney Filistin'de kilitlenme" denen altı aylık siper savaşı boyunca tutulduğunu anlatır. Bu altı ayda sonbahar için Gazze'yi ve Kudüs'ü almaya yönelik yeni planlar hazırlandı. Allenby'nin planı, Dobell'in suyu yetmediği için yapamadığı doğu kanadı saldırısını, yani Birüssebi'yi hedef alacaktı.