Clemens Holzmeister: Tirollü kilise mimarından Ankara'nın bakanlıklar semtine, Atatürk'ün tercihiyle seçilen Meclis proj

Clemens Holzmeister (27 Mart 1886 - 12 Haziran 1983), Türkçe Vikipedi'ye göre Avusturya, Almanya, İtalya ve Türkiye'de yaklaşık 700 proje planlamış Avusturyalı bir mimar ve tasarımcıydı. İngilizce Wikipedia, Avusturya Güzel Sanatlar Akademisi'nin onun eserlerini 673 proje olarak listelediğini yazar. Türkiye'de en çok Ankara'daki kamu binalarıyla tanınır; Türkçe maddeye göre bugün de kullanılan Meclis binası onun Türkiye'deki en önemli eseridir.

Fulpmes'ten Viyana'ya

Türkçe Vikipedi'ye göre Tirol'deki Fulpmes'te doğdu; demirci ustası bir baba ile Avusturyalı bir annenin sekiz çocuğundan biriydi ve babasını 1897'de kaybetti. Ortaöğrenimini Innsbruck'ta tamamladı, mimarlığı 1906-1913 arasında Viyana Teknik Üniversitesi'nde okudu ve 1919'da Roma döneminden başlayarak kilise yapımını inceleyen teziyle doktor oldu. 1919-1924 arasında Innsbruck'taki Devlet Yapı Sanat Okulu'nda öğretim görevlisiydi. 1924'te Viyana Krematoryumu yarışmasını kazandı; bir kilise mimarının krematoryum yapması eleştirilse de proje onu Avusturya ve Almanya'da tanıttı. İngilizce Wikipedia, 1913'te Innsbruck'ta Judith Bridarolli ile evlendiğini ve aktris Judith Holzmeister'ın 1920'de doğan kızı olduğunu belirtir.

Salzburg ve Düsseldorf

Türkçe maddeye göre 1926'da Salzburg Festival Salonu'nun 12 yıl sürecek yenileme çalışmasını başlattı. 1928-1933 arasında Düsseldorf Güzel Sanatlar Akademisi'nde ders verdi ve Almanya'da birçok kilise tasarladı. Hitler rejiminin baskıları yüzünden 1933'te Düsseldorf'taki görevinden ayrılmak zorunda kaldı, Viyana'ya döndü ve akademinin rektörlüğünü üstlendi. İngilizce madde, onun yerel yapı geleneklerini sadelik ile anlatım gücü arasında yeniden yorumladığını ve 1930'lardan itibaren Max Reinhardt ile Salzburg Festivali için sahne tasarımları yaptığını yazar.

Ankara'nın bakanlıklar semti

Türkçe Vikipedi'ye göre 1927-1935 arasında yeni başkent Ankara'daki birçok yapının projesini çizdi. Ankara'ya yerleşmiş mimar Egli'nin tavsiyesiyle önce Savunma Bakanlığı binasının projesini hazırladı. Bunu Erkân-ı Harbiye binası, Millî Eğitim Bakanlığı, Orduevi, Harp Okulu, Anton Hanak ile birlikte Güven Anıtı, İçişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Merkez Köşkü (Pembe Köşk), Vilayet Meydanı, Bayındırlık Bakanlığı, Yargıtay, Emlak Bankası, Ulus'taki Merkez Bankası ve Avusturya Konsolosluğu projeleri izledi. İngilizce madde de Salzburg'daki çalışmanın ardından birkaç yılını Ankara'da devlet binaları inşa ederek geçirdiğini yazar.

1937 yarışması ve Atatürk'ün tercihi

Türkçe Vikipedi'ye göre 11 Ocak 1937'de çıkarılan bir yasayla Türkiye Büyük Millet Meclisi binası için proje yarışması açıldı. Holzmeister de yarışmaya katıldı ve sonunda birinciliğe değer görülen üç projeden biri onunkiydi. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün isteğiyle Holzmeister'ın projesi uygulandı. İngilizce Wikipedia, Anschluss sırasında Nazilerin bürolarına, dergilerine ve belgelerine el koyduğunu, ama o sırada başka bir iş için Türkiye'de bulunduğunu ve eski Meclis binasını (1938) bu dönemde tasarladığını yazar.

Tarabya'dan Meclis şantiyesine

Türkçe maddeye göre 1938'de Almanya'nın Avusturya'yı ilhakından sonra Viyana Akademisi'nden uzaklaştırıldı ve Türkiye'ye göç etti. İstanbul Tarabya'daki Sümer Palas'ta yaşadı, 1940-1947 arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde ders verdi ve 1947'de Meclis projesine yoğunlaşmak için Ankara'ya taşındı. 1950'de yeniden Viyana Akademisi'nin rektörü oldu ve 1957'de emekli olana kadar bu görevde kaldı. Meclis binası yardımcısı Ziya Payzın tarafından 1960'ta tamamlandı.

Avusturya'daki işleri

Türkçe Vikipedi, Viyana'ya dönüşünden sonra Avusturya'da Linz'deki Kreuzschwestern Okulu'nu, Krim Kilisesi'ni, Bad Ischl'deki dinlenme evini, Grinzing'deki okulu, Dornbach ve Vogelweidplatz kiliselerini ve Viyana Radyoevi'ni inşa ettiğini yazar. İngilizce Wikipedia'nın eser listesinde Bregenz'deki Mariahilf Kilisesi (1925-1931), Viyana Döbling'deki Krim kilisesi (1931/32) ve 1950'lerde Salzburg'daki Großes Festspielhaus yer alır. Madde, 1950'lerde yeniden sahne tasarımına döndüğünü ve 1955'te yenilenen Viyana Devlet Operası'nın açılışındaki Fidelio için çalıştığını da belirtir.

Son yılları ve hatırası

Türkçe Vikipedi'ye göre 1963'te İstanbul Teknik Üniversitesi'nden, 1971'de Viyana Teknik Yüksekokulu'ndan fahri doktora aldı. Türkiye'yi son kez 1978'de ziyaret etti ve Meclis yerleşkesinin genişletilmesine danışmanlık yaptı. 12 Haziran 1983'te Hallein'de öldü; İngilizce maddeye göre Salzburg'daki St. Peter Mezarlığı'na gömüldü. Aynı madde 1953'te Avusturya Devlet Mimarlık Büyük Ödülü'nü, 1990'da Türkiye Cumhuriyeti Liyakat Nişanı'nı aldığını yazar. 2008'de Ankara'da bir caddeye adı verildi.