Hamdullah Suphi Tanrıöver: "Millî Hatip", Akif'i yarışmaya çağıran Maarif Vekili, Türk Ocakları'nın 1931 feshi ve Bükreş

Hamdullah Suphi Tanrıöver, Türkçe Vikipedi'ye göre Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında Meclis'teki coşkulu konuşmaları yüzünden "Millî Hatip" ve "Cumhuriyet Hatibi" diye anılan bir siyaset adamı ve yazardır. İstiklâl Marşı'nı TBMM'de ilk okuyan kişidir. İki kez Maarif Vekili oldu ve adı, aralıklarla toplam 34 yıl başkanlığını yaptığı Türk Ocakları ile özdeşleşti. 1885'te İstanbul'da doğdu, 10 Haziran 1966'da İstanbul'da öldü.

Abdüllatif Suphi Paşa Konağı

Türkçe Vikipedi'ye göre Aksaray'daki Abdüllatif Suphi Paşa Konağı'nda doğdu. Babası Tanzimat devrinin bilim ve siyaset adamlarından, Osmanlı'nın altıncı Maarif Nazırı Abdüllatif Suphi Paşa; dedesi ilk Maarif Nazırı Abdurrahman Sami Paşa'dır. Konak divan edebiyatının son şairlerinin toplandığı bir yerdi ve ilk şiirleri amcası Sezai Bey'in Paris'te çıkardığı Şura-yı Ümmet gazetesinde yayımlandı. II. Abdülhamid'in iradesiyle Galatasaray Sultanisi'nde parasız yatılı okudu ve 1904'te mezun oldu. Öğretmenliği seçti; Ayasofya Rüştiyesi'nde hitabet ve Fransızca, Darülmuallimin'de edebiyat, Darülfünun'da Türk-İslam sanatı dersleri verdi. 1909'da Fecr-i Âti'ye katıldı, 1911'de Genç Kalemler çevresindeki Millî Edebiyat akımına geçti. Türkçe madde, zamanla siyasi kimliğinin şair ve yazar kimliğinin önüne geçtiğini belirtir. 1934'teki Soyadı Kanunu'ndan sonra Tanrıöver soyadını aldı.

Türk Ocağı ve İstanbul mitingleri

Türkçe Vikipedi'ye göre 1912'de Türk Ocağı'na girdi ve başkanı oldu; başkanlığı 1912-1931, 1949-1959 ve 1961-1966 dönemlerini kapsar. Mütareke yıllarında İstanbul'da işgal güçlerine karşı düzenlenen açık hava toplantılarında yaptığı konuşmalarla güçlü bir hatip olarak tanındı. 1920'de son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na Antalya mebusu olarak seçildi ve Misak-ı Millî lehine konuştu. İngilizce Wikipedia, Balkan Savaşları'ndan sonra Balkanlardaki Türk nüfusunun yaşadıklarını duyurmakla görevli bir komitede yer aldığını da yazar; aynı maddeye göre eşi Ayşe Saide Hanım'dır. Meclis işgal güçlerince dağıtılınca Ankara'ya geçti ve TBMM'nin ilk döneminde milletvekili oldu.

İstiklâl Marşı yarışması

Türkçe Vikipedi'ye göre ilk kabinede Maarif Vekili olarak bir yıl görev yaptı ve bu dönemde millî marş için güfte yarışması açıldı. Madde, Mehmet Akif'in yarışmaya katılması için çaba harcadığını ve İstiklâl Marşı'nı Meclis kürsüsünde ilk kez etkili sesiyle onun okuduğunu yazar. İngilizce Wikipedia, Kurtuluş Savaşı'nda Mustafa Kemal Paşa'nın yanında yer aldığını, bir süre Matbuat ve İstihbarat müdürlüğü yaptığını ve 13 Aralık 1920 - 20 Kasım 1921 arasında birinci, ikinci ve üçüncü icra vekilleri heyetlerinde Maarif Vekili olduğunu yazar. İstiklâl Marşı'nın kabulü forumda ayrı bir konuda anlatılmıştır.

1925 ve Türk Ocakları'nın kapanışı

Türkçe Vikipedi'ye göre 1925'te ikinci kez Maarif Vekili oldu. Türk Ocakları Başkanlığı'nı sürdürdü ve derneğin merkezini İstanbul'dan Ankara'ya taşıdı. Madde, 1931'de Ocakların şube sayısının 278'e, üye sayısının 32 bine ulaştığını yazar. Siyasal bir güç niteliği kazanmaya başlayan kurum, Atatürk'ün 25 Mart 1931 tarihli gazetelerde yayımlanan talimatı üzerine 10 Nisan 1931'de kendini feshetti. Ocakların mal varlığının Halkevlerine geçişi forumdaki Halkevleri konusunda anlatılmıştır.

Bükreş'ten çok partili döneme

Türkçe Vikipedi'ye göre Ocaklar kapandıktan sonra 1931'de Bükreş büyükelçisi oldu ve bu görevi 13 yıl sürdürdü. Bükreş'te büyük bir Türk mezarlığı yapılmasını ve Gagavuz kasaba ve köylerinde Türkçe öğretim yapan okullar açılmasını sağladı. 1944'te emekli olup siyasete döndü. CHP'den ayrıldı ve 10 Mayıs 1949'da İstanbul'da yeniden açılan Türk Ocakları'nın başkanı oldu. 1950'de DP listesinden bağımsız Manisa, 1954'te DP'den İstanbul milletvekili seçildi. İngilizce Wikipedia, basında "ispat hakkı" tartışmasından sonra Hürriyet Partisi'nin kurucuları arasına katıldığını ve 1957 seçimlerinde Meclis'teki yerini kaybettiğini yazar.