Cevat Abbas Gürer: "Geldikleri gibi giderler" sözünün muhatabı, Amasya Genelgesi'nin kâtibi ve soğan tüccarı kılığında S

Cevat Abbas Gürer, Atatürk'ün yaverleri arasında hem cephede hem de Millî Mücadele'nin kâğıt işlerinde en çok iz bırakan adlardan biridir. 13 Kasım 1918'de İstanbul limanına girerken Mustafa Kemal Paşa'nın yanındaydı, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkan kadrodaydı, Amasya Genelgesi'ni yazıya geçiren eldi. Sonra milletvekili oldu, Bulgaristan'da gizli görev yaptı ve Türk Tayyare Cemiyeti'ni kurdu. Bu konuda hayatını Türkçe Vikipedi'nin ayrıntılı görev kaydı üzerinden adım adım izliyoruz.

Arka plan: Niş doğumlu bir piyade subayı

Mehmet Cevat Abbas, 7 Ağustos 1887'de Niş'te doğdu. Babası Ahmet Şerif Abbas Bey, annesi Fatma Hanım'dır. Türkçe maddeye göre Manastır Askerî İdadisi'nde öğrenciyken İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne girdi. 13 Aralık 1905'te Harp Okulu'na girdi ve 1 Eylül 1908'de piyade teğmeni olarak mezun olup 3. Ordu emrine verildi.

İlk yıllarında 19. Alay'da görevli olarak Preşova, Kumanova, Koçana ve Köprülü'de bulundu. Aralık 1910'da Selanik İhtiyat Zabit Namzedi Talimgâhı'nda görevlendirildi, Mart 1911'de Takip Taburu ile Selanik vilayeti sınırları içinde eşkıya takibinde görev aldı. Yıl sonunda 37. Alay yaveri oldu. 19 Ekim 1912'de üsteğmenliğe yükseldi, 3 Şubat 1913'te inzibat subayı olarak İstanbul Merkez Komutanlığı emrine atandı.

Akış: Anafartalar'dan yaverliğe

Birinci Dünya Savaşı seferberliğinde açılan İhtiyat Zabit Talimgâhı'nda ek görev olarak bölük komutanlığı yaptı. 16 Nisan 1915'te Anafartalar Grubu kurmaylığına verildi. 13 Aralık 1916'da yüzbaşı oldu ve 16. Kolordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa'nın yaverliğine atandı. Türkçe maddeye göre savaş boyunca yaver olarak Mustafa Kemal Paşa'nın maiyetinde kaldı.

Mütarekeden sonra Yıldırım Orduları Grubu kaldırılınca Mustafa Kemal Paşa Harbiye Nezareti emrine verildi. Cevat Abbas onunla birlikte 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldi.

13 Kasım 1918: Kartal İstimbotu'nun güvertesi

Türkçe Vikipedi'ye göre İstanbul limanında demirli işgal donanmasının gemileri arasından geçerken, Kartal İstimbotu'nun güvertesinde Mustafa Kemal Paşa'nın "Geldikleri gibi giderler!" sözünü söylediği kişi yaveri Cevat Abbas'tı. Bu söz, işgal yıllarının en çok aktarılan cümlelerinden biri olarak bilinir.

İstanbul'daki altı ay ve Samsun

Türkçe maddeye göre Cevat Abbas, Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'da bulunduğu ve kurtuluş planlarını gizlice hazırladığı altı aylık süre boyunca ona eşlik etti. Anadolu'ya Kocaeli yarımadası üzerinden geçme ihtimaline karşı gerekli güvenlik önlemlerinin alınmasını sağladı ve Yahya Kaptan'ın millî müfrezelerini örgütledi.

30 Nisan 1919'da 9. Ordu Müfettişliği'ne atanan Mustafa Kemal Paşa'nın yaveri olarak Bandırma Vapuru ile 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Haziran 1919'da Mustafa Kemal Paşa'nın dikte ettiği Amasya Genelgesi'ni kaleme alan da oydu. Mustafa Kemal Paşa 8 Temmuz 1919'da Erzurum'da askerlikten istifa edince Cevat Abbas Erzurum Müstahkem Mevkii Komutanlığı emrine atandı. Sivas Kongresi'nden sonra Heyet-i Temsiliye başkâtipliğine getirildi.

Mebus, sonra milletvekili

8 Ocak 1920'de yapılan son Osmanlı Meclis-i Mebusan seçimlerinde Bolu mebusu olarak Meclis'e girdi. Meclis dağıtılınca Ankara'ya geldi ve 5 Temmuz 1920'de TBMM Genel Kurulu'na Bolu milletvekili olarak katıldı. Türkçe maddeye göre I., II., III., IV. ve V. Dönem Bolu milletvekiliydi.

17 Temmuz 1920'de Yozgat ve çevresindeki ayaklanmanın bastırılmasında görevlendirildi, izinli sayılarak Meclis'ten ayrıldı. Kurduğu süvari müfrezesiyle bölgede asayişi sağladı.

1921: Soğan tüccarı kılığında Sofya

20 Aralık 1920'de özel görevle Bulgaristan'a gitmesi emredildi. Türkçe Vikipedi, görevin dönemin TBMM Başkan Yardımcısı Fevzi Çakmak'ın gönderdiği bir mektupta iki amaçla tarif edildiğini yazar. Birincisi, mümkün olduğu kadar Yunan savaş kuvvetlerini Anadolu dışında meşgul etmek; ikincisi, millî dava başarıyla bitince Misak-ı Millî sınırları içindeki Doğu Trakya'nın düzenli bir örgütle teslim alınmasını sağlayacak birleşik bir ağ kurmaktı.

Cevat Abbas Şubat 1921'de soğan tüccarı kılığında Sofya'ya girdi ve kendi ifadesiyle yedi sekiz ay orada kaldı. Buradaki Türk komitelerini birleştirmeye, Yunan karşıtı Makedon ve Bulgar çetelerini desteklemeye çalıştı. Trakya İhtilal Komitesi'ni kurdu, Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile çalıştı, İç Makedon Devrimci Örgütü ile Ankara Hükûmeti arasında bağlantı kurdu ve Sofya'da Ankara Hükûmeti'nin temsilcisi olarak görev yaptı. 1921 ortalarında faaliyetleri, o dönem İtilaf Devletleri'nin etkisi altındaki Bulgaristan ve İngiltere tarafından fark edilince Sofya'dan uzaklaştırıldı. 4 Şubat 1922'de yeniden Meclis'e katıldı, Millî Savunma ve Dışişleri komisyonlarında çalıştı. 1 Eylül 1923'te binbaşılığa yükseldi.

Türk Tayyare Cemiyeti, İş Bankası, Ateş Güneş

Türkçe Vikipedi'ye göre Atatürk'ün işaretiyle Türk Tayyare Cemiyeti'ni, bugünkü Türk Hava Kurumu'nu kurdu ve bir yıl başkanlığını yaptı; 1926'da görevi Fuat Bulca'ya devretti. İsteği üzerine 27 Şubat 1927'de ordudan emekli oldu. Türkiye İş Bankası'nın kurucuları arasında yer aldı ve Atatürk'ün emriyle kurulan Ateş Güneş Spor Kulübü'nün kurucu başkanı oldu.

Kişisel hayatı

Türkçe maddeye göre ilk eşi Menduha Hanım'dı; 22 Aralık 1930'da boşandılar. Bu evlilikten iki oğlu oldu ve birine Turgut, diğerine Mustafa Kemal adını verdi. 22 Ekim 1936'da Münire Hanım ile evlendi. Kocaeli'nin Derince ilçesinde, Çenedağ Mahallesi sınırlarında, Atatürk Orman Çiftliği'ni örnek alarak kurduğu bir çiftliği vardı; madde, Atatürk'ün burayı birçok kez ziyaret ettiğini yazar. Fransızca ve Bulgarca bilirdi.

Sonuç ve bugünkü anlamı

Cevat Abbas Gürer 4 Temmuz 1943'te Yalova'da, 56 yaşında öldü. Anıları "Atatürk'ün Yaveri Cevat Abbas Gürer: Cepheden Meclise Büyük Önder ile 24 Yıl" başlıklı kitapta toplandı. Hikâyesi, bir yaverin işinin kapı tutmaktan çok daha fazlası olabileceğini gösterir: genelge yazmak, güvenlik ağı kurmak, düşman topraklarında kılık değiştirip örgüt kurmak ve Cumhuriyet'in ilk kurumlarından birini başlatmak. Görsellerden ikisi de Cevat Abbas'ı Mustafa Kemal ile birlikte gösterir.