Cağaloğlu'nda, Haliç'e ve Boğaz'ın girişine bakan büyük bina, Osmanlı'nın dış borçlarını yöneten Düyun-u Umumiye için yapılmıştı. 1933'ten beri ise bir lisedir. Hem Türkçe hem İngilizce Vikipedi, İstanbul Erkek Lisesi'nin bu binaya Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'in direktifiyle taşındığını yazar. Okulun hikâyesi ise binadan elli yıl daha eskidir ve Kurtuluş Savaşı'na gönüllü giden izcileri de içine alır. İstanbul Erkek Lisesi binasıGörsel: Wikimedia Commons, CC BY 3.0, yazar: Eusebius. Dosya sayfası
Bir deniz yüzbaşısının özel okulu
Türkçe maddeye göre okulun kökü, 1884'te emekli Bahriye Yüzbaşısı Mehmet Nadir Bey'in kurduğu Numune-i Terakki Mektebi adlı özel okula dayanır. Süleymaniye yakınlarında, Meşihat Dairesi'nin bitişiğindeki bir konakta açılan okul, erkek öğrencilere ibtidai, rüşdiye ve idadi düzeyinde eğitim veren yedi yıllık bir okuldu; sonra kız sınıfı da açıldı. İngilizce madde, Mehmet Nadir Bey'in daha önce, 1882'de Selanikli Abdi Kâmil Efendi ile birlikte İstanbul'un ilk özel okulu olarak tanıtılan Şems'ül Maarif'i kurduğunu, ama bu ortaklığın bilinmeyen nedenlerle uzun sürmediğini ekler.
Okulun öğrencileri Osmanlı'daki ilk öğrenci dergisi olan Numune-i Terakki'yi çıkardı; Türkçe maddeye göre dergi Mehmet Nadir Bey'in katkılarıyla dokuz sayı yayımlandı. Maarif Nezareti'ne geçtikten sonra okul Laleli, Saraçhanebaşı ve Kantarcılar'daki konaklara taşındı. 1908'de iptidai ve rüşdiye sınıflarının birleştirilmesiyle süresi beş yıla indi; 1909'da Darülfünun ve Mekteb-i Mülkiye binasına taşınıp "İstanbul Leyli İdadisi" adını aldı.
"Lise" kelimesini ilk kullanan okul
1910'da okulun adı "İstanbul Lisesi" oldu. İki madde de bunun Türkiye'de "lise" kelimesini kullanan ilk okul olduğunu yazar. 1913'te Fransızca müfredata geçildi ve ad "İstanbul Sultanisi" oldu. Türkçe madde, bu dönemde okulda sinema gösterilmesinin de eğitim tarihinde bir ilk olduğunu ve ilk film olarak Sefiller'in gösterildiğini yazar.
Dikkat: yanlış bilinen
İki madde okulun ilk yıllarına dair birkaç ayrıntıda ayrılıyor. İzci teşkilatı: Türkçe madde Keşşaf adlı izci örgütünü 1912'de beden eğitimi öğretmeni Ahmet Robenson'un kurduğunu yazar; İngilizce madde ise kurucunun Abdurrahman Robenson olduğunu, kardeşi Ahmet Robenson'un aynı yıllarda Galatasaray'ın izci grubunu kurduğunu söyler. Amblem: Türkçe madde ilk amblemi 1911'de öğrenci Nijat'ın "elif" ve "sin" harflerini ay yıldızla birleştirerek yaptığını; İngilizce madde 1915-1916 civarında tasarlandığını ve 1917'de heykeltıraş Nejat Sirel'in değiştirdiğini yazar. Okul renkleri: Türkçe madde sarıyı hastane işaretine, siyahı Çanakkale'de Kanlısırt'ta ölen elli öğrencinin yasına bağlar; İngilizce madde sarının "umudun işareti" olduğunu yazar.
Savaş yılları: hastane, Almanca ve işgal
Birinci Dünya Savaşı sırasında okulun bir bölümü hastaneye dönüştürüldü ve hastane işareti olarak sarıya boyandı. Türkçe maddeye göre okulun pek çok öğrencisi Balkan ve Birinci Dünya savaşlarında cepheye gitti; yaralananlar okulun hastanesinde tedavi edildi. Çanakkale Cephesi'nde Kanlısırt'ta elli öğrencinin öldüğü haberi gelince okulun kapıları siyaha boyandı. İngilizce madde, savaşın başında yabancı okullar kapatılınca okulun 1914'te Saint Benoit Lisesi'nin binalarına taşındığını yazar.
1917'de eğitim dilinin Almanca olmasına karar verildi ve Almanya'dan yirmi iki öğretmen getirildi. Savaş sonunda Almanya yurt dışı okullara desteğini kesmek zorunda kalınca Almanca eğitime ara verildi. Mondros Mütarekesi'nden sonra okul işgal kuvvetlerince boşaltıldı. İngilizce madde, işgal komutanının binanın boşaltılması için yalnızca iki gün verdiğini ve kütüphanenin değerli kitaplarıyla ders araçlarının çoğunun geride kaldığını yazar. Türkçe maddeye göre okul önce Haşimpaşa Konağı'na, oradan Mercan İdadisi'ne, 1919'da da Saraçhanebaşı'ndaki Münirpaşa Konağı'na taşındı.
"Sakarya'nın Çocukları"
Türkçe maddeye göre okulun izcilik teşkilatı 1922'de yeniden kuruldu. Sakarya Meydan Muharebesi'ne gönüllü olarak katılan izciler gazi olarak geri döndü. Mustafa Kemal Paşa'nın onlara "Sakarya'nın Çocukları" diye hitap etmesi üzerine izciler grubun adını "Sakarya İzci Oymağı" olarak değiştirdi ve Sakarya Marşı okul marşı oldu. İngilizce madde de izci grubunun adını Türk zaferi onuruna Sakarya olarak aldığını ve Sakarya İzci Grubu'nun Türkiye'nin en eski izci grubu olduğunu yazar. İstanbul Erkek Lisesi binası önünde okul servisleriGörsel: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, yazar: Mr.choppers. Dosya sayfası
Ek bilgi
Sakarya izcilerinin hikâyesindeki tarihlere dikkat etmek gerekir: Sakarya Meydan Muharebesi23 Ağustos-13 Eylül 1921 arasında yapıldı, Türkçe madde ise izcilik teşkilatının "1922'de yeniden kurulduğunu" yazar. Madde, gönüllülerin savaşa hangi tarihte katıldığını ve Mustafa Kemal'in "Sakarya'nın Çocukları" sözünü ne zaman söylediğini vermez. Bu yüzden bu söze bir tarih koymuyoruz.
1923: İstanbul Erkek Lisesi
Sultani dönemi 1923'te sona erdi. Okulun adı "İstanbul Erkek Lisesi" oldu ve Beyazıt'taki Fuat Paşa Konağı'na taşındı. İngilizce madde bu değişikliği Cumhuriyet'in ilanına bağlar. Okulun 1926'da öğrencileri tarafından kurulan İstanbulspor kulübü de Türkçe maddede anılır; İngilizce madde ise İstanbulspor'un kuruluşunu 1912'ye, beden eğitimi öğretmeni Abdurrahman Robenson'a bağlar.
1933: Düyun-u Umumiye binası
1933'te okul, eskiden Düyun-u Umumiye binası olarak kullanılan bugünkü binasına Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'in direktifiyle taşındı. Bina mimar Alexandre Vallaury'nin eseridir. Türkçe madde, 16.000 metrekarelik eğimli bir arsa üzerindeki yapının kuzeydoğu cephesinde dört, güneybatı cephesinde üç katlı olduğunu; güneybatıda anıtsal sivri kemerli bir taç kapı, kuzeydoğuda sekizgen bir kule bulunduğunu yazar. Giriş holünde, Vallaury'nin benzerini Pera Palas'ın balo salonunda denediği turkuvaz camlı bir kubbe vardır. İkinci bodrum katındaki eski sarnıç yıkılmamış, tavanı desteklerle güçlendirilerek korunmuştur.
Dikkat: yanlış bilinen
Binanın tarihi ve mimarları da kaynaklarda farklı. Türkçe madde yapım yılı için 1897-1900 arasında değişen görüşler olduğunu yazar ve yalnız Vallaury'yi anar; İngilizce madde binanın Alexandre Vallaury ve Raimondo D'Aronco tarafından tasarlandığını ve 1882'de açıldığını söyler. Düyun-u Umumiye 20 Aralık 1881'de kurulduğu için 1882 tarihi, kurumun binasından çok kuruluşuna yakın görünüyor; bu konuda kesin bir yıl vermiyoruz.
1933'ten sonra
İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanca eğitime yeniden ara verildi. Okulun 1926 mezunlarından Hüseyin Celal Yardımcı'nın girişimleriyle Almanca eğitim 1955'te yeniden başladı. 1964'te okula yeniden kız öğrenci alınmaya başlandı. 1982'de Anadolu Lisesi statüsüne geçen okulun adı "İstanbul Lisesi" oldu; 2019'da yeniden daha yaygın bilinen "İstanbul Erkek Lisesi" adına dönüldü. Bugün "Erkek Lisesi" adına rağmen karma eğitim yapılır; matematik, fen bilimleri ve Almanca gibi dersler Alman müfredatına göre, Türk edebiyatı, tarih ve coğrafya gibi dersler Türk müfredatına göre okutulur.
#1
