Mersin'deki Krizman Konağı ve Adana'daki Suphi Paşa Konağı: Atatürk'ün Çukurova gezilerinden kalan iki müze-ev

Çukurova'nın iki büyük kentinde, Mersin'de ve Adana'da, Atatürk'ün konakladığı birer ev bugün müzedir. Adana'daki konak 15 Mart 1923 ziyaretinden, Mersin'deki konak ise 20 Ocak 1925'te başlayan on bir günlük ziyaretten kalmadır. İkisinde de Atatürk'ün yanında eşi Latife Hanım vardı. İki ev de onlarca yıl başka işlere yaradıktan sonra 1980'li ve 1990'lı yıllarda müze olarak açıldı.

Mersin: Alman konsolosunun evi

Türkçe Vikipedi'ye göre Mersin Atatürk Evi, Akdeniz ilçesinde, çarşı içinde ve Atatürk Caddesi üzerindedir. İki katlı taş bina, Almanya'nın Mersin konsolosu H. Christman tarafından 1270 metrekarelik bir arsa üzerinde yaptırıldı. Christman binayı, Mersinli Mavromatı ailesine damat olduğu sırada yaptırmıştı; evin o dönemki adı Krizman Konağı'ydı.

Konak, 20 Ocak 1925'te Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa eşi Latife Hanım'la birlikte Mersin'e geldiğinde ona tahsis edildi. Çift bu evde on bir gün kaldı. İki madde de bu süreyi aynı verir.

Tahinci Konağı'ndan müzeye

Atatürk'ün ziyaretinden sonra bina Tahinci ailesince satın alındı ve bir süre Tahinci Konağı diye anıldı. İngilizce madde aile adını Fedon Tahinci olarak verir. Restorasyon çalışmalarından sonra ev 12 Ekim 1992'de Atatürk ve Millî Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak hizmete açıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı mülkiyetindeki müze ücretsizdir.

Alt kat fotoğraf ve belgelerle Atatürk Müzesi olarak düzenlenmiştir. Türkçe maddeye göre Ankara'daki Anıtkabir Müzesi'nden getirilen 22 parça kişisel eşya burada sergilenir. Fotoğrafların bir kısmı Atatürk'ün Mersin'e çeşitli tarihlerde yaptığı gezilerde, bir kısmı cephelerde ve başka kentlerde çekilmiştir. Alt katta küçük bir konferans odası da vardır. Etnografik eserlerin bulunduğu üst katta salona açılan yedi oda vardır: ikisi yatak odası, biri çalışma odası, dördü oturma odası. İngilizce madde bu odaların özgün mobilyalarla döşendiğini yazar.

Adana: Seyhan kıyısındaki Ramazanoğlu konağı

Adana Atatürk Evi Müzesi, Seyhan Caddesi üzerinde ve Seyhan Nehri'ne bakan bir konaktır. Türkçe maddeye göre bina Ramazanoğulları ailesinden Suphi Paşa'ya aitti. 19. yüzyılda yapılmış klasik Adana evlerine benzer: iki katlı, çıkmalı, kırma çatılı, taş duvarlı kâgir bir yapıdır. İngilizce madde onu Tepebağ'ın geleneksel sıra evlerinden biri olarak tanımlar. Kültür Bakanlığı tarafından Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tescil edilmiştir.

Mustafa Kemal ve eşi 15 Mart 1923'te Adana'yı ziyaretlerinde bu konakta kaldı. Bina, Atatürk Bilim ve Kültür Müzesi Koruma ve Yaşatma Derneği'nce kamulaştırılıp restore edildi ve 1981'de, Atatürk'ün 100. doğum yılı dolayısıyla, Müze Müdürlüğü'ne bağlı bir müze olarak açıldı. İngilizce madde bu çalışmanın kolordu komutanı Bedrettin Demirel'in yönlendirmesiyle ve bağışlarla yapıldığını ekler. Atatürk'ün Adana'ya gelişinin yıldönümü olan 15 Mart'ta her yıl resmî tören bu müzede yapılır.

Adana'daki dokuz oda

Türkçe madde üst kattaki dokuz odayı tek tek sayar: yatak, çalışma, basın, mücahitler, oturma, Hatay, silah, yaver ve Kuvâ-yi Milliye odaları. Yatak odasında pirinç karyola, sim işlemeli yatak örtüsü, masa örtüsü, Maraş işi iki koltuk ve elbise dolabı vardır. Çalışma odasında bir Maraş işi koltuk, masa, sandalye, telefon, dolap ve bir Atatürk portresi bulunur. Basın odasında Yeni Adana gazetesinin ciltlenmiş Pozantı nüshaları ve çalışanlarının resimleri sergilenir.

Mücahitler odasında Abdülgani Girici ile silah arkadaşlarının resimleri, Girici'nin madalyası ve Atatürk'ün ölüm saatine ayarlanmış bir saat yer alır; İngilizce madde saatin 9.05'te durduğunu belirtir. Silah odasında çeşitli tüfek ve tabancalar, paşa apoletleri, Atatürk'ün doğduğu evin maketi, Osmaniye'den Anıtkabir'e gönderilen taşlardan bir parça ve madenî paralar vardır. Kuvâ-yi Milliye odasında Mustafa Kemal, İsmet İnönü ve Kuvâ-yi Milliye döneminin önde gelen kişilerinin büstleri sergilenir.

Hatay odası ve kara güller

Hatay odasında, Adana ziyareti sırasında Fransız işgalinden rahatsız olan ve Ayşe Fıtnat Hanım'ın başında bulunduğu bir heyetin Mustafa Kemal tarafından kabulünü canlandıran mankenler bulunur. İngilizce madde, heyetin ona siyah güller sunduğunu ve Mustafa Kemal'in "Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde kalamaz" anlamında bir karşılık verdiğini yazar.
İki ev aynı yolu izledi: Atatürk'ün kısa konaklamalarından sonra özel mülke ya da başka kurumlara geçtiler, 1980'lerde devlet ya da bir dernek eliyle kamulaştırıldılar ve Atatürk'e ait eşyalarla müze olarak açıldılar. Mersin'deki konağın bugün sergilediği 22 parça eşyanın Anıtkabir'den gelmesi de bunu gösterir: odalar, Atatürk'ün o evde kaldığı on bir günün değil, sonradan kurulan bir koleksiyonun ürünüdür.