Antalya ve Konya'daki Atatürk evleri: Antalyalıların döşediği vali konağı ve tapusuna "Konyalıların hediyesidir" yazılan

Anadolu'nun iki kentinde, Antalya'da ve Konya'da, Atatürk'ün gezilerinde kaldığı evler halkın armağanı olarak anılır. Antalya'da, 6 Mart 1930'da başlayan ziyaretten önce Antalyalıların birkaç günde temizleyip döşediği bir bina; Konya'da ise tapusuna "Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa'ya Konyalıların hediyesidir" kaydı düşülen bir vali konağı. İki evin sonraki hikâyesi birbirine benzer: Atatürk'ün ölümünden sonra okul, büro ya da yeniden vali konağı oldular; ardından müzeye dönüştüler.

Antalya: birkaç günde döşenen ev

Türkçe Vikipedi'ye göre Antalya Atatürk Evi ve Müzesi, Muratpaşa ilçesinde Atatürk Caddesi üzerindedir. Mustafa Kemal'in 6-11 Mart 1930 tarihleri arasındaki Antalya ziyaretinde kaldığı iki katlı evdir. Yirminci yüzyılın başlarına tarihlenen bina, bir dönem valilik binası olarak kullanılmıştı. Türkçe madde, Atatürk'ün geleceği haberi üzerine Antalyalıların evin içini birkaç günde temizleyip döşeyerek ona hediye ettiklerini yazar.

Ev iki katlı, kiremit çatılı, taş bir yapıdır. Girişte uzun bir hol, holün sağında bir salon, bir oda, banyo ve mutfak; solunda iki oda ve üst kata çıkan merdiven vardır. Üst katta holden ayrı yedi oda bulunur; bunlardan biri balkonludur.

Kız Enstitüsünden tarım bürosuna, yıkımdan kopyaya

Atatürk'ün ölümünden sonra ev Özel İdare'ye geçti. 1939'da Akşam Kız Sanat Okulu ve Kız Enstitüsü binası olarak kullanıldı. 1952'de Tarım Bakanlığı'na devredildi ve uzun yıllar Teknik Ziraat Müdürlüğü'nün bürolarına ev sahipliği yaptı.

1984'te ev Kültür ve Turizm Bakanlığı'na devredildi. Ancak şehrin yeni imar planı uygulanırken caddede kaldığı için yıkıldı. Yıkılan binanın aynısı Kepez Elektrik şirketi tarafından yeniden yaptırıldı. Dikdörtgen planlı, iki katlı, iki cepheli, kırma çatılı, taş-tuğla duvarlı yeni bina 1986'da Atatürk Evi ve Müzesi olarak ziyarete açıldı. İngilizce madde de müzenin "aslına uygun yeniden yapılmış bir kopya" binada olduğunu ve masrafın yerel elektrik dağıtım şirketince karşılandığını yazar.

Antalya müzesinde neler var?

Türkçe maddeye göre müzede Atatürk'ün özel eşyaları, Atatürk pulları ve para koleksiyonlarıyla Atatürk'ün Antalya'ya geldiği günlerde yerel basının çıkardığı gazetelerin ilk sayfaları sergilenir. İngilizce madde düzeni daha ayrıntılı anlatır: birinci katta Antalya ziyaretleriyle ilgili gazeteler, fotoğraflar ve belgeler; ikinci katta iki çalışma odası ve bir yatak odası; aynı katın bir bölümünde Cumhuriyet'in ilanından bu yana çıkan banknotlar, madenî paralar, hatıra paraları ve pullar. Müzenin en önemli bölümü, Ankara'daki Anıtkabir'den getirilen kişisel eşyaların bulunduğu odadır. Müze pazartesi günleri kapalıdır ve girişi ücretsizdir.

Konya: 1912 yapımı vali konağı

Konya Atatürk Evi Müzesi, Atatürk Caddesi üzerinde, 1912'de yapılmış iki katlı tarihî bir binadır; kesme taş, moloz taş ve tuğladan inşa edilmiştir. Türkçe Vikipedi'ye göre ev 1923'te hazine adına tescil edildi ve vali konağı olarak kullanıldı. Atatürk Konya'ya geldiğinde de ona tahsis edildi.

Konya Belediyesi evi 1927'de hazineden satın aldı. 19 Temmuz 1928'de ev, Konyalıların Atatürk'e şükranlarının bir ifadesi olarak onun adına tescil edildi ve tapusuna "Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa'ya Konyalıların hediyesidir" kaydı konuldu.

Yeniden vali konağı, sonra kültür müzesi

Atatürk'ün ölümünden sonra, 1940'ta Konya Özel İdaresi evi sembolik bir bedelle satın aldı ve yeniden vali konağı yaptı. Bina 1963'e kadar bu amaçla kullanıldı. 1963'te Millî Eğitim Bakanlığı'na devredildi, onarıldı ve bir yıl sonra, 17 Aralık 1964'te "Atatürk Evi-Kültür Müzesi" adıyla ziyarete açıldı.

Atatürk'ün doğumunun 100. yılında İl Kutlama Komitesi'nin isteğiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü binayı restore etti, sergileme düzenini yeniledi ve müze 17 Nisan 1982'de "Atatürk Müzesi" olarak yeniden açıldı. Düzenlemede yapının bir ev olarak kullanılmış olması göz önünde tutuldu.

Konya müzesinde neler var?

Müzede Kurtuluş Savaşı'nda Konya'nın ve Konyalıların yeri belge ve fotoğraflarla anlatılır. Zemin kattaki sergide Cumhuriyet öncesine ait belge ve fotoğraflarla Atatürk'ün Konya ziyaretleri yer alır. Panolarda Atatürk'ün Konya'ya gelişlerini, şehirde yaptığı ziyaretleri ve bu evde tuttuğu günlük notları gösteren belgeler, fotoğraflar ve gazete kupürleri; vitrinlerde ise Atatürk'e ait bazı giysiler ve bu evde kullandığı çeşitli eşyalar sergilenir.

Türkçe madde Atatürk'ün Konya'ya hangi tarihlerde geldiğini ve evde kaç gün kaldığını vermez; bu yüzden Konya için bir ziyaret günü yazmıyoruz. Konyalıların hediyesinin tapu tarihi ise kesindir: 19 Temmuz 1928.

İki evin hikâyesi, Atatürk'e hediye edilen evlerin onun ölümünden sonra kamu kurumlarına dönüp yıllarca okul, büro ya da konak olarak kullanıldığını, müzeye dönüşmenin ise çoğunlukla 1960'lardan, özellikle de 1981'deki 100. doğum yılı hazırlıklarından sonra geldiğini gösterir.