Feriha Tevfik ile Keriman Halis arası: 1930, 1931 ve 1933 Türkiye güzellik yarışmaları

Atatürk döneminin güzellik yarışmaları anılınca genellikle iki isim öne çıkar: 1929'da ilk Türkiye güzeli seçilen Feriha Tevfik ve 1932'de Spa'da dünya güzeli olan Keriman Halis. Oysa Cumhuriyet gazetesi 1929–1933 arasında beş yarışma düzenledi. Aradaki 1930 ve 1931 yarışmaları ile dönemin son yarışması olan 1933 seçimi, hem kuralları hem tartışmaları hem de Avrupa'daki sonuçlarıyla ayrı bir hikâye anlatır. 1926'da bir yarışma daha yapılmıştı, ama oylamada şaibe olduğu ileri sürüldüğü için geçerli sayılmadı.

Kurallar ve jüri

Yarışmalar Yunus Nadi (Abalıoğlu) Bey'in teşvikiyle düzenleniyordu. Katılım koşulları her yıl aynıydı: 16–25 yaş arasında olmak, evlenmemiş olmak ve ırk, din, mezhep ayrımı olmaksızın Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak. Fotoğrafının yayımlanmasını istemeyenler gerekçesi kabul edilirse yarışabiliyordu. Adının yayımlanmasını istemeyenler de rumuz kullanabiliyordu. Yunus Nadi'nin sık tekrarladığı düşünce şuydu: "Güzellik sıhhat ve saadetin parlak alametidir." Jüri, yüz güzelliğinin yanında sağlığa, kültüre, yürüyüşe, konuşmaya ve diş sağlığına bakacak biçimde, büyük ölçüde Güzel Sanatlar Birliği çevresinden seçildi. Beş yarışmanın sunuculuğunu da jüride yer alan Peyami Safa yaptı. Beş sonucu da İstanbul Altıncı Noteri Galip Bingöl onayladı.

1930: Sporcu bir kraliçe, Mübeccel Namık

Feriha Tevfik, yarışmanın geç yapılması nedeniyle 1929 dünya yarışmasına katılamamıştı. Bu yüzden 1930 yarışması erkene çekildi ve önceki yılın adaylarının yeniden katılmasına izin verildi. Adayların fotoğrafları 22 Kasım 1929'da yayımlanmaya başladı. 10 Ocak 1930'da Turkuaz'daki baloda 600 kişi ilk 20'yi seçti. 12 Ocak 1930'daki yarışmayı 49 oyla Mübeccel Namık kazandı. Feriha Tevfik 25 oyla ikinci, Nüzhet İhsan 18 oyla üçüncü oldu. Birincinin Feriha Tevfik olmaması, iki yılın güzelleri arasında özellikle kilo üzerine tartışmalara yol açtı.

On sekiz yaşındaki Mübeccel Namık Saint Euphemie mezunuydu, Fransızca biliyor ve voleybol oynuyordu. Basın, kazanmasında sportif olmasının etkili olduğunu yazdı ve bunu genç kızları spora yönlendirmek için kullandı. Avrupa'da Türkiye'yi temsil eden ilk Türk kızı oldu. 30 Ocak 1930'da babası Namık Bey ile Semplon Ekspresi'ne binerek Paris'e gitti. Avrupa yarışmasında derece alamadı, ama diğer güzellerle birlikte Rio de Janeiro'ya geçti ve orada kendisine elmaslı, pırlantalı bir gerdanlık hediye edildi. 1931'de Abdülkadir Behnesavi ile evlendi ve 1975'te hayatını kaybetti. Aynı yıl Feriha Tevfik de 5 Ağustos 1930'da Galveston'daki uluslararası yarışmaya katıldı, fakat derece alamadı.

Hediyeler ve reklam

Yarışmalar aynı zamanda yerli ve yabancı firmalar için bir reklam alanıydı. 1930'da kraliçeye Ertuğrul Mağazası ve Turkuaz'ın sahibi Mösyö Purriç birer el aynası verdi. Dr. Mustafa Hulusi Bey her güzele "Antirid" adlı güzellik iksirinden birer şişe gönderdi. Ahmet Faruki Bey Unutma Beni kolonyası, Zafer Şeker Fabrikası çikolata, Satie Elektrik Mağazası elektrikli fön, maşa ve ütü hediye etti. Hediyeler arasında Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa'nın son çekilmiş, doğal büyüklükteki fotoğrafları da vardı. 1931'de bir diş doktoru kraliçenin diş bakımını üstlendi, İstiklal Caddesi'ndeki bir şapkacı ise ona şehir ve seyahat için iki şapka verdi.

1931: Öğretmen kraliçe, Naşide Saffet

Başvurular 12 Eylül 1930'da duyuruldu. Son anda katılmak isteyenler çok olduğu için kurallar esnetildi ve yarışma 18 Ocak 1931'de 28 adayla yapıldı. Kraliçe, 31 oy alan 20 yaşındaki Naşide Saffet oldu. İkinci, iki yıldır yarışmalarda hakemlik yapmış olan ressam Saniha Halit'ti. Güzel Sanatlar Akademisi mezunu olan Saniha Halit, arkadaşlarının teşvikiyle aday olmuştu. Yarışmaya bir gün önce başvuran 17 yaşındaki Selma Kemal 11 oyla üçüncü oldu.

Naşide Saffet ilk başvurusunu "Mel. L. M." rumuzuyla yapmıştı. Hasta olduğu için ilk 20'nin seçildiği baloya katılamamıştı. Kız Muallim Mektebi'nden bir yıl önce mezun olmuş, Büyükdere İlk Mektebi'nde öğretmenlik yapıyordu. Babası Galata Postahanesi memurlarından Saffet Bey'di. Öğretmen olduğu için kraliçe seçilmesi büyük tartışma yarattı ve Maarif Vekili Esat (Sagay) Bey tarafından kınandı. Buna rağmen öğretmenliği bıraktı ve 29 Ocak 1931'de Sirkeci'den Paris'e yola çıktı.
1933'te Türkiye'nin ilk uçak mühendisi Salahattin Reşit (Alan) ile evlendi. Eşi 1938'de şehit düştü. Naşide Saffet daha sonra Afif Cemal Esen ile evlendi ve 1988'de hayatını kaybetti. 1931'den itibaren adayların pasaport, yol ve yemek masraflarını Cumhuriyet gazetesi karşıladı. O zamana kadar bu harcırahları Le Journal ödüyordu.

1933: Alkış ile oy arasındaki tartışma

Keriman Halis'in 1932'deki dünya güzelliğinden sonra yapılan 1933 yarışması, dönemin en çok tartışılan seçimi oldu. 9 Şubat 1933'te Maksim Salonu'nda 29 aday yarıştı ve sonuç aynı akşam Tokatlıyan'da açıklandı. Önce İstanbul güzeli seçilecek, ardından İzmir ve Bursa güzelleriyle karşılaştırılacaktı. İlk oylamada Feriha Hanım 25 oyla birinci, Nazire Fevzi 23 oyla ikinci oldu. Melahat ve Adalet Hanımlar 16'şar oyla üçüncülüğü paylaştı. Eşit oy kabul edilmediği için Cevdet Kerim (İncedayı) Bey'in teklifiyle yeniden oylamaya gidildi. Sonunda Nazire Fevzi 18 oyla İstanbul ve Türkiye kraliçesi oldu. İzmir güzeli Neriman Numan ikinci, Bursa güzeli Leman Sadullah üçüncü oldu.

Sonuç açıklanmadan önce Tokatlıyan'da Feriha Hanım, Nazire Hanım'dan daha çok alkış almıştı. Ankara Mebusu Aka Gündüz, halkın beğenisinin hesaba katılması gerektiğini söyledi. Vakit, Akşam, Milliyet ve Haber gazeteleri sonuca itiraz etti, yeniden oylama ve halktan seçilmiş bir jüri istedi. Cumhuriyet ise yarışmaya fesat karışmadığını ve sonucun kesin olduğunu yazdı. Bağlarbaşı doğumlu, 21 yaşındaki Nazire Fevzi ata biniyor, tenis oynuyor, yüzüyor ve kürek çekiyordu. Bu sportif yönünün seçilmesinde etkili olduğu yazıldı. 2011'de hayatını kaybetti.

1930–1933 yarışmaları ne anlatır?

Bu üç yarışma, güzellik seçimlerinin dönemde yalnızca bir eğlence olmadığını gösterir. Sporcu adayların öne çıkarılması, kültür ve nezaket ölçütleri ve Avrupa'daki temsil, yarışmaları bir tanıtım aracına dönüştürmüştü. Bir öğretmenin kraliçe olmasına bakanlığın tepki göstermesi ve 1933'te gazetelerin jüriye itiraz etmesi ise yeni kadın imajının toplumda hâlâ tartışıldığını ortaya koyar. Feriha Tevfik ile Keriman Halis arasında kalan bu yıllar, söz konusu tartışmanın en açık izlendiği dönemdir.